Кіріспе

Агудат Израиль Америкасы (Агуда) – американдық ұйым, ол хареди православие яһудилерін ұсынумен айналысады. Ол халықаралық Дүниежүзілік Агудат Израиль ұйымымен шала байланысты. Агуда хареди қауымдастығының қажеттіліктерін қанағаттандыруға, оның діни және азаматтық құқықтарын қорғауға және Солтүстік Америкадағы қайырымдылық, білім беру және әлеуметтік қызметтер арқылы оның мүшелеріне көмек көрсетуге тырысады.

Функциялар

Агуда АҚШ-тағы хареди яһудилері үшін басшылық пен саясатты үйлестіретін ұйым ретінде қызмет етеді, ол ешива әлемінің көп бөлігін, кейде ескіше "миснагдим" деп аталатынын, сондай-ақ көптеген хасидтік топтарды білдіреді. Дегенмен, барлық хасидтік топтар Агудат Израильмен байланысты емес. Мысалы, "Сатмар" хасидтік тобы, қатаң түрде сионизмге қарсы болғандықтан, Агуданың Израиль мемлекетіне қатыстығындағы орташа көзқарасын қабылдамайды. Агуданың "Агудат Израиль" партиясымен және "Дегель Хатора" партиясымен идеологиялық байланыстары бар, олар екеуі де Израильдің Кнессетінде (Израиль парламенті) өкілдігі бар хареди саяси партиялары. Израильде "Дегель" мен "Агуда" Біріккен Тора Иудаизмі (БТИ) деп аталатын саяси коалиция құрайды.

Тарих

Агудат Израиль қозғалысы – сионизмнің православиелік еврей Мизрахи партиясының құрамына кірмеген православиелік яһудилердің бастапқы қауымдық және мәдени дауысы болды. Шығыс Еуропада білім алған раввин Элиезер Сильвер 1930 жылдары Америкада Агудат Израильдің алғашқы кеңсесін құрып, 1939 жылы оның алғашқы конференциясын ұйымдастырды. Ұйымның алғашқы раввиндерінің арасында раввин Мордехай Шломо Фридман, раввин Шломо Хайман, раввин Лео Юнг, раввин Герберт Голдштейн, раввин Джошуа Баумель және раввин Джозеф Б. Соловейчик болды. Холокосттан кейін Америкада қоныс тепкен көрнекті раввиндер Моец Гедолей ХаТора деп аталатын «жоғарғы кеңес» құрды, ал қозғалыс ешивалар мен хасидтік православие қауымдастықтарының өркендеуімен бірге қарқынды өсе бастады. Майк Тресс 1940 жылдардың басында қозғалыстың кеңеюіне басшылық етті, ол 1967 жылы қайтыс болғанға дейін бас көшбасшысы болды. Оның туысы раввин Моше Шерер президенттік лауазымды қабылдады, содан кейін ұйым көлемі мен жетістіктері жағынан одан да гүлденді. 1998 жылдың мамырында ол қайтыс болғаннан кейін атқарушы вице-президент болып тағайындалды. 2016 жылы оның жалақысы 220 000 долларды құрады.

Құрылымы

Агуданың саясаты мен басшылығын оның Моец Гедолей ХаТора (Тора даналарының кеңесі) жүргізеді, оның құрамына негізінен рош ешивалар (ешивадағы басты рухани және ғылыми тұлға) және хасид риббтері (хасидтік әулеттер мен ұйымдардың басшылары) кіреді. Моецтер барлық маңызды саясатты белгілейді және ұйымды Да'ас торах қағидалары бойынша басқарады, бұл көбінесе Тора білімі/бағыты деп аударылады. Раввин Яков Перлоу (жақында қайтыс болған), Новоминск ребе және Моецтер мүшесі, Рош Агудат Исраэль ("Агудат Исраэль басшысы") лауазымына тағайындалды. Атқарушы құрамына директор ретінде рабби Ицхок Эрман, атқарушы вице-президент ретінде рабби Хаим Довид Цвибель, атқарушы директор ретінде рабби Лабиш Беккер, CDO ретінде рабби Нафтали Миллер, CFO ретінде рабби Моше Данцгер және мемлекеттік қатынастар жөніндегі ұлттық директор ретінде рабби А. Д. Моцен кіреді. АҚШ және Канадада Агудамен байланысты жүзге жуық синагога бар. Ол одан да ары барып, Ешиват Махарат, Ашық православие, Ешиват Ховевей Тора және олармен байланысты ұйымдарды еврей тарихындағы басқа да диссиденттік қозғалыстар сияқты, иудаизмнің негізгі қағидаларын қабылдамағандықтары үшін жариялады. Қоғаммен байланыс жөніндегі директор Ави Шафран: «Әйелдердің қоғамдық басшылық лауазымдарға тағайындалуы – тзнют (сәулеттілік) ұғымына қайшы келеді» деп жазды. Агуда санкцияланған православие дін қызметкерлерінің қауымдарға басшылық етуіне тыйым салды. Д. Ноам Стадлан, еврей православие феминисттер одағының кеңесінің мүшесі: «Осы мәселеде Агуда қазіргі православие үшін маңызсыз, дәл сол сияқты Сатмар немесе Нетурей Карта пікірлері сионизм мәселелеріне қатысты маңызсыз» деп жазды.

Аборт

2019 жылы Агудат Израиль аборт туралы пікір білдіріп: "Иудей дәстүрі адамның ұрығының мәртебесі мен қадір-қасиеті бар екенін, ал жүктіліктің көп бөлігінде абортқа тыйым салынғанын көрсетеді", - деді. Бірақ, кейбір жағдайларда рұхсат етіледі және тіпті қажет болады. Заң жобасына жеке мектептерге қатысты ережелер енгізілді. Дәрігерлер мен қоғамдық денсаулық сақтау мамандары 2018 жылы аймақта кеңінен тараған қызылша індетінің алдын алу үшін бұл заң жобасының шұғыл қажет екенін айтты (аудандағы соңғы үш онжылдықтағы ең ірі індет, вакциналардың қауіпсіз және тиімді екендігіне ғалымдардың толық келісімі бар екенін көрсетті).

Сионизм

Агудат сионизмге қарсы күрес үшін қорғаныш ретінде құрылған, бірақ 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін Агудаттың раввиндік басшылығы "үлкен тартыншақтықпен" үкіметке қатысуға рұқсат берді. Бұл себепті мынадай түсіндірілді: "Парламент идеологиялық ұйым емес, оның мақсаты – ел азаматтарының күнделікті өмірін басқарудың қарапайым міндетін орындау. Бұл парламент біздің еркімізге қарсы құрылды және ол инаяи хадасқа араласып, діни қауымның Тораға сәйкес өмір сүруіне кедергі келтіруге құқылы. Сондықтан біз өзімізді қорғау үшін өкілдерді жіберуге мәжбүр болдық". Агуда Израильдегі хареди секторын қозғайтын мәселелер бойынша ұстанымдар қабылдайды, бұл сионизмге күштірек қарсы тұратын хареди қауымдық ұйымдарынан өзгеше.

Саяси қызмет

Манхэттендегі ұлттық бөлімшесінен басқа, Агуда Калифорния, Колорадо, Коннектикут, Флорида, Иллинойс, Атлантика ортасы, Орта батыс, Миссури, Жаңа Англия, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Огайо, Онтарио, Квебек және Вашингтон, округтерінде белсенді филиалдарына ие. Әр бөлімшенің өңірлік директоры өздерінің штаты мен жергілікті үкіметтерінің сот және заңнамалық органдарына өздерінің сайлау округі үшін моральдық немесе діни тұрғыдан маңызды деп санайтын кез келген мәселе бойынша лоббилік жұмыс жүргізеді (мысалы, аборт, дәрігердің көмегімен өлімге қол жеткізу, бір жынысты неке, мектеп купондары/мектеп таңдау). Нью-Йорк штатындағы Агуданың адвокатуралық қызметін Нью-Йорк үкіметі істері жөніндегі директоры раввин Ерухим Сильбер басқарады. Агудат Израильдің федералдық қызметін Вашингтондағы ұйымның директоры және кеңесшісі раввин Абба Коэн үйлестіреді. Агуда 1988 жылы Вашингтонда кеңсе ашқан алғашқы православиелік еврей ұйымы болды және Ақ үймен, атқарушы органдармен, сондай-ақ АҚШ Конгресімен түрлі ішкі және сыртқы мәселелер бойынша үнемі байланыс ұстап тұрады. Агудат Израиль Дүниежүзілік Ұйымының БҰҰ-да өкілі де бар. Агуда сот жүйесінің барлық деңгейлеріндегі істерде құжаттар ұсынады (amicus briefs), көбінесе Нат Левин немесе Заң және қоғамдық істер жөніндегі Ұлттық еврей комиссиясы авторлық құқығына ие болған құжаттарға қол қояды. 2023 жылы Агуданың Нью-Джерси штатының директоры Ави Шналл демократ ретінде Нью-Джерси Бас Ассамблеясына сайланды, бұл республикашылдардың бекінгісі саналатын 30-шы округтен болды. Саяси комментаторлар бұл оқиғаны православие қауымының саяси күшінің "көлемді демонстрациясы" деп атады.

саусақ іздерін алу туралы дау

Ресми өкілі раввин Ави Шафран "The Jewish Week" газетінің Агуда "міндетті түрде хабарлауды, саусақ іздерін алуды және тексеру заңнамасына қарсы" деген мәлімдемесін жоққа шығарды. Ол 2 жыл бұрынғы заңнаманы күшті қолдаған жазбаны келтірді. Айырмашылық сол, Агуданың 2006 жылғы қолдауы 2007 жылы қабылданған, саусақ іздерін алуға/тексеруге рұқсат беретін, бірақ міндетті емес заңға қатысты болды.

Жастар қызметі

Агуда жасөспірімдер лагерлерінің желісін ұстап тұрады (оның ішінде Агуда, Махане Эфраим, Бнос, Чайл Мириам және Бносейну лагерлері), Нью-Йорктегі Кэтскиллдерде, сондай-ақ Орта Батыста, Калифорнияда және Канаданың Торонто қаласында лагерьлер бар. Бұл желі кейде "Пирхей / Зейрей" деп аталады және Майк Тресс атқан жұмысының бір бөлігі болды. "JEP" (Жұдай білім беру бағдарламасы) босатылған сағаттардағы жұмысымен танымал, ал Харав Яков Перлоу 1977 жылғы сұхбатында оны "Зейрей Агудат Израилдің JEP операциясы" деп атады, онда ол "ешiвадан бір сабақты алып, мемлекеттік мектепте босатылған сағатта сөз сөйлеу" туралы айтқан.

Әлеуметтік қызметтер

Агуда қарттарға, кедейлерге немесе мүмкіндігі шектеулі адамдарға көмек көрсететін бірнеше әлеуметтік қызмет бөлімшелеріне ие. Оларда COPE деп аталатын жұмысқа оқыту бағдарламасы, жұмысқа орналастыру бөлімі және тұрғын үймен қамтамасыз ету бағдарламасы бар. Агуда басқа ұлттық институттар мен жобаларды құруға жауапты, оның ішінде Бейс Яков қыздар мектебі жүйесі және ұлттық Даф Йом комиссиясы да бар.