Кіріспе
B'nai B'rith International (/b//ə/, /n//eɪ// /'/b//r//ɪ//θ/ bəNAY BRITH; בְּנֵי בְּרִית-тен) – 501(c)(3) коммерциялық емес еврейлік қызмет көрсету ұйымы, бұрын неміс еврей мәдени бірлестігі болған. B'nai B'rith еврей халқының және Израиль мемлекетінің қауіпсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етуге, сондай-ақ антисемитизм мен басқа да түрлі жаттық көзқарастарға қарсы күреске міндеттенетінін мәлімдейді. Ұйымның тарихи тамыры 19-ғасырдың соңындағы бауырлас ложалар мен бөлімшелер жүйесіне дейін жетеді. Алайда, АҚШ-та бауырлас ұйымдардың маңызы төмендеген кезде, ұйым ложалар мен бөлімшелердің екі жүйелі құрылымына айналды. Мүшелік үлгісі ресми жарна төлейтін мүшелермен қатар, жарна төлеу арқылы ұйымға қосылған мүшелерге де тән болды, бұл басқа да заманауи ұйымдарда кең таралған. B'nai B'rith-тің бүкіл әлемде мүшелері, демеушілері және қолдаушылары бар.
B'nai B'rith International (/b//ə/,/n//eɪ// /'/b//r//ɪ//θ/ bəNAY BRITH; from בְּנֵי בְּרִית) is a 501(c)(3) nonprofit Jewish service organization and was formerly a German Jewish cultural association. B'nai B'rith states that it is committed to the security and continuity of the Jewish people and the State of Israel and combating antisemitism and other forms of bigotry. Although the organization's historic roots stem from a system of fraternal lodges and units in the late 19th century, as fraternal organizations declined throughout the United States, the organization evolved into a dual system of both lodges and units. The membership pattern became more common to other contemporary organizations of members affiliated by contribution in addition to formal dues paying members. B'nai B'rith has members, donors and supporters around the world.
Тарих
Б'най Б'рит 1843 жылдың 13 қазанында Нью-Йорк қаласының төменгі шығыс бөлігіндегі Аарон Синсхаймердің кафесінде Генри Джонс басқарымындағы 12 неміс еврей иммигрантымен құрылды. Ұйым құпия ложа ретінде тізілді. Жаңа ұйымның мақсаты – жергілікті еврей қауымын біріктіріп, негізін қалаушылардың бірі Исаак Розенбург «жағдайдың нашарлығы» деп атаған мәселелерге қарсы тұру болды. Ұйымның конституциясында көрсетілгендей, жаңа топтың мақсаты Еуропадағы еврей қоғамдарының дәстүрлі функцияларын орындау еді: «ауруларды аралау және күтім көрсету» және «жесірлер мен жетімдерді қорғау және көмектесу». Ұйымның негізін қалаушылары оның АҚШ-тағы барлық еврейлерді қамтуына үміттенген, бірақ басқа еврей ұйымдары да сол кезде құрылып жатқандықтан бұл орындалмады. Неміс тілінде сөйлейтін негізін қалаушылар бастапқыда ұйымды Bundes Brüder (неміс тілінде «Союздың бауырлары») деп атады, бұл олардың еврей американдықтарының барлық топтарына демеу бере алатын бауырластық ұйым құру ниеттерін көрсетеді. Бастапқы кезде кездесулер неміс тілінде өткізілсе де, қысқа уақыттан кейін ағылшын тілі басымдыққа ие болып, ұйымның атауы Б'най Б'рит деп өзгертілді. 20-ғасырдың соңында аударма заманауи және кең ауқымды «Союздың балалары» (Children of the Covenant) аудармасына өзгертілді. Бауырластық және жергілікті бастамаларына қарамастан, Б'най Б'рит тарихының басында еврейлердің құқықтары үшін күресті және өзінің ұлттық ложалар желісін әлемдік еврейлердің мүддесі үшін саяси ықпал ету құралы ретінде пайдаланды. Мысалы, 1851 жылы ұйым Швейцариядағы еврейлерге қатысты шектеулерді жоюды талап ету үшін Мемлекеттік хатшы Даниэль Вебстерге петиция жіберді, бұл сауда келіссөздері кезінде жасалды. 1920 жылдарға дейін Б'най Б'рит еврей делегацияларына қатысып, американдық еврейлердің ішкі және сыртқы саясатқа ықпал етуге тырысқан лоббилік жұмыстарын жалғастырды. Б'най Б'рит еврейлердің халықаралық саясатында да маңызды рөл атқарды. Ұйымның кейіннен әлемге таралуы оны еврейлер арасындағы байланыс пен өзара көмекке арналған орталыққа айналдырды.
1843 жылдан 1900 жылдардың басына дейін
Ұйымның 19-шы және 20-шы ғасырлардағы қызметі өзара көмек, әлеуметтік қызмет және қайырымдылыққа негізделген. Отбасын қорғау туралы алаңдаушылықтарына байланысты, ұйымның алғашқы нақты қадамы – қайтыс болған мүшелерінің жесірлеріне 30 доллар көмек ақы және қалған өміріне аптасына 1 доллар жәрдемақы төлейтін сақтандыру полисін құру болды. Балаларына көмек көрсету үшін әр балаға жәрдемақы берілді, ал ұл балаларға кәсіптік білім беруге кепілдік берілді. Азамат соғысынан кейін, соғыс екі жағындағы еврейлер үйсіз қалған кезде, Б'най Б'рит 200 орындық Кливленд еврей жетімдер үйін құрды. Келесі бірнеше жылда ұйым көптеген ауруханалар, жетімдер үйлері мен қарттар үйлерін ашты. 1868 жылы Балтимор қаласын қатты су тасқыны шалып, қиын жағдайға түсіргенде, Б'най Б'рит апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін жедел әрекет етті. Бұл әрекет Америка Қызыл Крестің құрылуынан 13 жыл бұрын жасалды және көптеген ішкі көмек бағдарламаларының бастауы болды. Сол жылы Б'най Б'рит алғашқы халықаралық қайырымдылық жобасын ұйымдастырып, Осман Палестинасындағы холера эпидемиясының құрбандарына көмек көрсету үшін 4522 доллар жинады. 1875 жылы Торонтода бір ложа құрылды, одан кейін Монреальде және 1882 жылы Берлинде тағы ложалар ашылды. АҚШ-тан тыс жерлердегі мүшелік саны жылдам өсті. Жақын арада Каирде (1887) және Иерусалимде (Теодор Герцль Швейцарияның Базель қаласында Бірінші сионистік конгрессін шақырудан тоғыз жыл бұрын, 1888) ложалар құрылды. Иерусалим ложасы барлық отырыстарын еврей тілінде өткізген алғашқы қоғамдық ұйым атанды. 1881 жылдан кейін, Шығыс Еуропалық еврейлердің АҚШ-қа жаппай көшіп келуіне байланысты, Б'най Б'рит американдану курстарын, кәсіптік училищаларды және көмек бағдарламаларын демеушілік етті. Бұл мүшелік санының тез өсуіне, өкілдік жүйесінің өзгеруіне және бауырластық ұйымдарға тән құпия рәсімдерге күмәнді қарауға әкелді. 1897 жылы, ұйымның АҚШ-тағы мүшелерінің саны 18000-нан сәл асып түскенде, Б'най Б'рит Сан-Францискода әйелдер бөлімін құрды. Бұл бөлім 1988 жылы тәуелсіз ұйым ретінде бөлініп шыққан B'nai B'rith Women ұйымына айналды.
ХХ ғасырдың басында
1903 жылы Кишинев погромына жауап ретінде президент Теодор Рузвельт пен мемлекеттік хатшы Джон Хей Вашингтон қаласында Бнай Б’риттің атқару комитетімен кездесті. Бнай Б’рит президенті Саймон Вольф Ресей үкіметіне жіберуге арналған петицияның жобасын ұсынды. Рузвельт оны жіберуге келісті, ал Бнай Б’рит ложалары елдің барлық аймақтарында қол жинауға кірісті. 20-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығында Бнай Б’рит бүгінгі күнгі үш ірі еврей ұйымын құрды: Жаландауға қарсы лига (ADL), Хиллель және BBYO (бастапқыда Бнай Б’рит жастар ұйымы). Кейіннен олар әртүрлі деңгейде тәуелсіздікпен өздерінің жеке өмірін бастады. 1920-ші жылдары еврей құндылықтарын сақтау туралы алаңдаушылық күшейді, себебі иммиграция баяулап, Шығыс Еуропадан келген еврей халқы есейді. 1923 жылы Иллинойс штатының раввині Бенджамин Франкель Иллинойс университетінің кампусында Хиллель ұйымын құрды – реформалық және ортодоксалдық кидаштарға қызмет көрсету, еврей діні бойынша сабақтар мен еврей студенттері үшін әлеуметтік шаралар ұйымдастыру мақсатында. Екі жылдан кейін ол Бнай Б’риттен осы жаңа кампус ұйымын қабылдау туралы өтініш жасады. Хиллель қорының Бнай Б’риттің демеушілігі оған АҚШ-тың барлық аймақтарына таралуға, соңында халықаралық деңгейге жетуге және 500-ден астам студенттік ұйымдардан тұратын желіге айналуға мүмкіндік берді. Хиллель құрылған кезде, 1924 жылы Небраска штатының Омаха қаласынан Сэм Бебер Бнай Б’ритке жоғары сынып оқушылары үшін бауырластық құру жоспарын ұсынды. Жаңа ұйым грек әріптерімен жазылған бауырластықтарға еліктеп, еврей жастарына жабық болғандықтан Aleph Zadik Aleph деп аталды. 1925 жылы AZA Бнай Б’риттің кіші көмекші ұйымы болды. 1940 жылы Бнай Б’рит әйелдері жас әйелдер үшін өздерінің кіші көмекші ұйымын, Бнай Б’рит қыздарын (BBG, бұл кезде ұйымдардың біріккен тобы) құрды, ал 1944 жылы екі ұйым Бнай Б’рит жастар ұйымы (BBYO) болып бірікті. Бнай Б’рит жарты ғасырдан астам уақыттан бері еврей лагерьлерімен айналысып келеді. 1953 жылы Бнай Б’рит Пенсильвания штатының Поконо тауларында лагерь сатып алды. Бастапқыда Бнай Б’рит лагері деп аталған бұл нысан кейіннен Бнай Б’рит Перлман лагері деп аталды – ББЙО-ның алғашқы жетекшісі Анита Перлман және оның күйеуі Луистің құрметіне. 1976 жылы Висконсин штатының Мэдисон қаласының жанында екінші лагерь ашылды. AZA-ның негізін қалаушының құрметіне лагерь Бнай Б’рит Бебер лагері деп аталды. 2010 жылы Бебер лагері Бнай Б’риттен тәуелсіз болды. Перлман лагері еврей балаларының лагері және көшбасшылықты дамыту орталығы ретінде жұмыс істейді. 1938 жылы Бнай Б’рит жастарды мансапқа бағыттау үшін Кәсіптік қызмет бюросын құрды. Бұл B'nai B'rith Career and Counseling Service болып дамыды, ол кәсіптік тестілеу мен кеңес беруді ұсынды және мансаптық нұсқаулықтарды жариялады. 1980-ші жылдардың ортасында бағдарлама таратылды немесе басқа қоғамдық ұйымдарға біріктірілді.
1977 жылы ханафит күштерінің қоршауы
1977 жылдың 9-11 наурызында Вашингтон қаласында үш ғимарат, оның ішінде Бнай Брит штаб-пәтері, 12 қара ұлтшыл «Ислам Ұлты» қарулы адамдары тарапынан басылып алынды. Оларды Хамас Абдул Халис басқарды, олар 149 адамды кепілге алып, радиожурналисті және полицейді өлтірді. 39 сағаттық қақтығыстан кейін қалған барлық кепілдер Округ ғимаратынан (қалалық әкімшілік ғимараты; қазір Джон А. Уилсон ғимараты деп аталады), Бнай Брит штаб-пәтерінен және Вашингтонның Ислам орталығынан босатылды. Қарулы топ бірнеше талап қойды. Олар "үкіметтен Хамас Хаалистің жеті туысын – көбінесе балаларын – өлтіргені үшін сотталған адамдарды беруді талап етті. Сондай-ақ, олар "Мұхаммед, Алланың елшісі" фильмін жоюды талап етті, себебі оны дінге қарсы деп есептеді". "Time" журналы былай деп жазды: "Зардаптың көп болмауының себебі АҚШ құқық қорғау органдарының террористерді тоқтату үшін қолданатын негізгі тактикасы – шыдамдылық болды. Бірақ бәлкім, ең бастысы, Мысырдың Ашраф Горбал, Пәкістанның Сахабзада Якуб Хан және Иранның Ардешир Захеди сынды үш мұсылман елшісінің батыл араласуы болды".
Қоғамдық қызмет
Ұйымның алғашқы күндерінен бастап, жергілікті жұмыстарының ерекшелігі – мүшелері тұратын қауымдастықтарға қызмет ету болды. 1852 жылы Филадельфиядағы алғашқы еврей ауруханасына қаржы жинау қажет болды. Америкалық еврей халқының ересектеп қалуымен қарттарға қызмет көрсету маңызды бағытқа айналды, нәтижесінде АҚШ-тың 27-ден астам қаласында және халықаралық деңгейде 36 қарттарға арналған тұрғын үйлер желісі құрылды; бұл B'nai B'rith-ті қарттарға баспана берудегі ең ірі ұлттық еврей ұйымына айналдырды. Тұрғын үй және қала құрылысы департаментімен (HUD) серіктестікте салынған АҚШ-тағы нысандар, 62 жастан асқан, кірісі шектеулі, барлық нәсіл және діндерден 6000-нан астам ер және әйелге баспана ұсынады. Тұрғындар табысына сәйкес федералдық белгіленген жалдау ақысын төлейді. 21-ші ғасырдың басында қарттарға қызмет көрсету бағдарламасы кеңейіп, Қарттарға қызмет көрсету орталығына айналды. B'nai B'rith сонымен қатар, ішкі күн тәртібінде жеккөрушілікке қарсы заңнаманы қолдау және "Diverse Minds" жастар жазу байқауын ұйымдастыру сияқты мәселелерді де қамтиды. Бұл жылдық жазу байқауында орта мектеп оқушыларынан төзімсіздік пен жалтақтауды жою туралы хабарламасы бар балалар кітабын жасау сұралады. Жеңімпаздар колледж стипендиясын алады, сондай-ақ олардың кітаптары өздерінің қалаларындағы мектептер мен кітапханаларға басылып, таратылады. B'nai B'rith сонымен қатар "Enlighten America" бағдарламасын демеушілік етеді, оның негізгі бөлігі – адамдардың нәсіліне, жыныстық бағдарына, жынысына, ұлтына немесе физикалық немесе психикалық кемістіктеріне байланысты басқаларды кемсітетін сленг сөздерді қолданудан немесе әзіл айтудан бас тартуға берілетін уәде болып табылады. B'nai B'rith сонымен қатар "Smarter Kids – Safer Kids" атты буклетті шығарып, таратып жүзеді, ол ата-аналарға балаларымен қауіп-қатерлер туралы әңгімелесуге көмектеседі.
Жамандауға қарсы іс-шаралар
Америкада орналасқан халықаралық Бнай Брит ұйымы, АҚШ-тағы яһудилерге жасалған шабуылдарға жауап ретінде Бнай Бриттің Қарсы Жалалау Лигасын (ADL) құрды. ADL құрылғаны туралы хабарламада Лео Франктың линчелеуі ерекше аталып өтті. ADL қазір тәуелсіз ұйым. Австралия және Жаңа Зеландиядағы жергілікті Бнай Бриттің өз адам құқықтары бөлімі бар, ол Бнай Бриттің Қарсы Жалалау Комиссиясы (ADC) деп аталады. Оның мақсаты – яһуди халқына жасалған жала жабуды жою, расизмге, төзімсіздікке және әділетсіздікке қарсы күресу. Ол барлық азаматтар үшін әділдік пен теңдікке қол жеткізуге ұмтылады.
Білім беру бағдарламалары мен басылымдар
1886 жылдан бері Бнай Брит «Бнай Брит» журналын шығарып келеді, ол АҚШ-тағы үздіксіз жарияланып келе жатқан ең көне еврей басылымы. Бнай Брит сонымен қатар жергілікті еврей білім беру бағдарламалары үшін нұсқаулықтарды жариялайды және жыл сайын «Әрбір адамның аты бар» бағдарламасын ұйымдастырады. Бұл бағдарламаға Холокост құрбандарының есімдерін қоғамдық түрде оқу кіреді, әдетте Йом Хашоада, Холокостты еске алу күнінде. 1973 жылы ұйым Вашингтондағы бас кеңсесіндегі бұрынғы көрме залын Бнай Брит Клуцник Ұлттық еврей мұражайына айналдырды. Мұражайда еврей діни ғұрыптарына арналған заттар мен өнердің мол жинағы болды және ондаған жылдар бойы Джордж Вашингтон мен Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласындағы Туро синагогының сақшысы Мұса Сейхас арасындағы 1790 жылғы хат алмасу көрсетілді. Ұйымның өз ғимаратынан жалға алынған кеңселерге көшуі мұражайдың жұртшылыққа жабылуына себеп болды, бірақ коллекцияның таңдамалы бөліктері әлі де Бнай Бриттің қазіргі кеңсесінде қойылған және алдын ала келісім бойынша көруге болады.
Стипендиялар
Жыл сайын Б'Най Б'Рит Сали Р. Шнайдер стипендиясын адамзатқа пайдасы тиетін саланы оқып жатқан еврей қызы студентке табыс етеді. 1000 доллар көлеміндегі стипендия, Израильді қолдау және әйелдер білімін дамытуға құлшынған, ұзақ жылдар бойы Б'Най Б'Рит мүшесі болған Салли Шнайдердің құрметіне аталған. Жергілікті Б'Най Б'Рит ложалары да стипендиялар таратады. Б'Най Б'Рит Great Lakes жыл сайын гольф турнирін өткізеді, одан түскен қаражат әр жыл сайын бірнеше колледж стипендиясын қаржыландыруға жұмсалады.
Филателикалық қызмет
АҚШ Пошта қызметімен байланыста, Бнай Б'рит филателиялық қызметі ел бойынша көрнекті еврей кәсіпкерлері, меценаттары, әртістері және түрлі еврей ұйымдарына арналған бірінші күндік маркалар сериясын шығаруға қатысты.
Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету
Б'Най Б'Рит 1865 жылдан бері Палестинадағы холера эпидемиясының құрбандарына көмек көрсеткеннен бастап, табиғи және адам тудырған апаттарға жауап беріп келеді. Кейіннен Б'Най Б'Рит 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен, 1900 жылғы Гальвестон, Техас су тасқынынан және 1906 жылғы Ұлы Сан-Франциско жер сілкінісінен зардап шеккендерге қаржы жинап, таратып берді. Соңғы жылдары Б'Най Б'Рит Апаттан зардап шеккендерге көмек қоры 2010 жылы Гаити мен Чилиде болған жер сілкінісіне, 2011 жылы Жапониядағы цунамиге және 2011 жылы Оңтүстік және Орта Батыстағы алты штатты қамтыған торнадолар мен су тасқынына жауап берді. Б'Най Б'Рит Солтүстік Израильдегі Кармел тауындағы өрттен кейін де апаттан зардап шеккендерге көмек қорын ашты, сондай-ақ 50 жылдан астам уақыттан бері Шығыс Африканы шалған ең ауыр құрғақшылықтан зардап шеккендерге көмектесу үшін тағы бір қор құрды. Гаитиде Б'Най Б'Рит 2010 жылдың қаңтар айында аралды қамтыған жер сілкінісінен кейін аяқ киім, дәрі-дәрмек, медициналық жабдықтар және басқа да қажеттіліктерге 250 000 доллар жинады. 2012 жылы «Сэнди» даулынан кейін Нью-Йорктегі Б'Най Б'Риттің жас кәсіби желісі бірден тазалау жұмыстарына кірісті. Ұйым мүшелері Роккавейлерге барып, бірнеше күн бойы ғимараттардан қираған қалдықтар мен құмды алып тастады, ылғалды гипсокартон мен изоляцияны шығарды және үйлерден судан зақымдалған жиһаз бен техниканы шығарды. Б'Най Б'Рит болашақтағы қайта құру жобалары үшін бірнеше қайырымдылық шараларын ұйымдастырды. Гуманитарлық дағдарыстардан кейін үйлестірілген жауаптарды ұйымдастыру үшін Израиль мен еврей ұйымдарын біріктіретін сионистік гуманитарлық ұйым IsraAid-пен бірлесіп жұмыс істейтін Б'Най Б'Рит Апаттан зардап шеккендерге көмек қоры 2018 жылы Жапониядағы су тасқынынан зардап шеккендерге қаражат бөлді. Б'Най Б'Рит Апаттан зардап шеккендерге көмек қоры 2018 жылы АҚШ-тағы Калифорния мен Гавайиде болған екі апаттан кейін де көмек көрсетті. Оңтүстік Калифорнияда орман өрттері болды, ал Б'Най Б'Рит апаттан кейін қалпына келтіруге көмектесті, Идилуайлд HELP орталығына азық-түлік, коммуналдық төлемдер және медициналық жабдықтарды алуға көмектесті. Әдетте, HELP орталығы - мұқтаж адамдар мен отбасыларға азық-түлік, коммуналдық қызметтер, баспана және басқа да негізгі қажеттіліктерге арналған шығындармен көмектесетін қайырымдылық және қолданысқа жарамды дүкен. Орман өрттерінен кейін орталық өрттен зардап шеккендерге көмек көрсетті. Б'Най Б'Рит АҚШ Мемлекеттік департаментінің, Конгрестің және басқа үкіметтердің өкілдерімен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) антисемитизмге қарсы күрестегі күш-жігерін қолдау үшін де жұмыс істеді. Латын Америкасының 20-дан астам елінде мүшелері бар ұйым Америка мемлекеттері ұйымында (ОАД) азаматтық қоғам мәртебесіне ие болған алғашқы еврей тобы болды, онда ол бүкіл аймақта демократия мен адам құқықтарын жақтады. Әрекеттерінен басқа, Б'Най Б'Рит Латын Америкасы бойынша қоғамдық қызмет бағдарламасын жүргізеді. 2002 жылы Брайс Браттер қорымен бірлесіп, Латын Америкасының көп бөлігін қамтыған экономикалық апаттан кейін Аргентинаға, Уругвайға, Парагвайға және Венесуэлаға 31 миллион доллардан астам дәрі-дәрмек, кітаптар мен жабдықтар таратты. 2011 жылға дейін бағдарлама 100 миллион доллардан астам дәрі-дәрмек пен жабдықтар таратты.
Дау
Канадалық "Бнай Брит" (B'nai B'rith Canada) ұйымының канадалық бөлімшесі Квебек мешітіне жасалған шабуылдан кейін бірнеше апта өткен соң, Канада Парламентіндегі міндетті емес M.103 қарарға қарсы екі конференция ұйымдастырды.
Марапаттар
Президенттік алтын медаль Б'Най Б'Рит ұйымы тарапынан бірнеше жылда бір рет еврей халқы мен Израиль мемлекетіне деген адалдығы үшін табыс етіледі. Осы медальмен Девид Бен-Гурион, Джон Ф. Кеннеди, Джордж Г.У. Буш, Стивен Харпер және Голда Меир марапатталған. Алтын медаль бұрынғы Австрия канцлері Франц Враницкийге, Австралия премьер-министрі Джон Говардқа, бұрынғы Германия канцлері Вилли Брандқа және бұрынғы АҚШ президенттері Гарри С. Трумэнге, Джеральд Р. Фордқа және Дуайт Д. Эйзенхауэрге берілген. B'nai B'rith кітап сыйлығы 1970 жылы құрылды. Алғашқы жүлде Рональд Сандерстің "Қала орталығындағы яһудилер" атты еңбегі үшін табыс етілді.