Кіріспе

Британдық саясаткер және реформатор (1859–1940)

Ол теміржолшы Джордж Лансбери мен Энн Лансберидің (құрметті аты Феррис) туған тоғыз баланың үшіншісі болды. Джордж ағаның жұмысы теміржол құрылысымен айналысатын бригадаларды бақылауды қамтиды; отбасы көшпенді өмір салған, ал тұрмыс жағдайлары қарапайым болды. Эссеші Рональд Блайт 1860-1870 жылдардағы Ист-Эндті «күшті ағылшындық» деп сипаттады. «Қою түтінмен қараңғыланған көшелер сауатсыз көпшілікке толы болды, олар құстың құлшынысымен тірі қалды». Лансбери жұмыспен араласып, Бетнал-Грин және Уайтчепель қалаларындағы мектептерге қатысты. Содан кейін ол бірқатар жұмыс істеді, оның ішінде үлкен ағасы Джеймспен серіктестікте көмір тасымалдаушы ретінде жұмыс істеді, көмір вагондарын тиеп түсірді. Бұл ауыр және қауіпті жұмыс болды, соның салдарынан кем дегенде бір рет өлімге жуық жағдайға тап болды. Жасөспірім және ерте жасында Лансбери Парламенттегі көрермендер галереясына жиі баратын, онда ол Гладстонның сол кездегі басты сыртқы саясат мәселесі – «Шығыс мәселесі» туралы көптеген сөздерін тыңдап, есте сақтады. Ол 1878 жылғы 24 ақпанда Хайд-парктегі бейбіт жиыннан кейін Гладстонның үйінің жанында болған тәртіпсіздіктерге куә болды. Шепардтың жазуынша, Гладстонның либерализмі, еркіндік, бостандық және қоғамдық мүдделерді жариялау «жас Лансберидің санасында өшпес із қалдырған керемет қоспа» болды. Джордж Лансбери ағасы 1875 жылы қайтыс болды. Сол жылы жас Джордж он төрт жасар Элизабет Брайнмен танысты, оның әкесі Исаак Брайн жергілікті ағаш кесетін зауыттың иесі болды. Жұбайлар 1880 жылы Уайтчепель шіркеуінде үйленді, онда пастор Дж. Франклин Кито Лансберидің рухани жетекшісі және кеңесшісі болды. 1890 жылдардағы шіркеуден уақытша бас тарту кезеңінен басқа, Лансбери өмірінің соңына дейін адал англикан болып қалды.

Австралия

1881 жылы Лансбери үш адамды жұмысқа алған теміржол мердігері болды және әйелі Элизабетпен және он екі баласының біріншісі, жаңа туған Бессимен Уайтчепелде тұрды; 1882 жылы тағы бір қызы, Энни дүниеге келді. Отбасының жағдайын жақсартуды көздеген Лансбери олардың гүлденуіне ең жақсы мүмкіндік Австралияға көшіп бару екеніне шешім келдірді. Квинсленд штатының Лондон агенті шексіз мүмкіндіктерге толы, барлығына жұмыс бар жер ретінде суреттеді; осы қызықты перспективаға қызыққан Лансбери мен Бесси қажетті сапар ақысын жинап, 1884 жылдың мамырында балаларымен бірге Брисбенге аттанды. Сапар барысында отбасы ауру-сырқап, қиындықтарға тап болды және қауіп-қатерге ұшырады; бірде кеме муссон кезінде апатқа ұялауға жақын болды. Содан кейін ол шамамен 80 шақырым жердегі фермада жұмыс істеуге келісім жасады, бірақ келген соң жұмыс берушісінің тұрмыс жағдайы мен еңбек шарты туралы оны жаңылыстырғанын білді. Лансбери келісімшарттан босатылғанша, Лансбери отбасы бірнеше ай бойы өте жағдайсыз өмір сүрді. Брисбенге оралғаннан кейін ол жаңа салынған Брисбен крикет алаңында жұмыс істеді. Ойынға деген құштарлығынан, келіп тұратын ағылшын командасының ойынын көруге үміттенеді, бірақ Лансберидің өмірбаяуын жазған Раймонд Постгейт атап өткендей, "крикет көру жұмысшы үшін ләззат емес екенін білді". Австралиядан оралғаннан кейін көп ұзамай Либералдық партияға қосылған Лансбери алдымен округ хатшысы, содан кейін Боу және Бромли Либералдық және Радикалдық қауымдастығының бас хатшысы болды. Оның тиімді науқандық шеберлігін жетекші либералдар, соның ішінде Уайтчепелдің либералдық депутаты Самуэль Монтегю байқады, ол жас белсендіні 1885 жылғы жалпы сайлауда өзінің агенті болуға көндірді. Лансберидің осы сайлау науқанын басқаруы Монтегюді оны парламентке сайлануға шақырды. Лансбери бұл ұсыныстан бір жағынан практикалық себептермен (сол кезде депутаттарға жалақы төленбеген, ол отбасын асырауы керек еді), екінші жағынан принциптік тұрғыдан бас тартты; ол өзінің болашағы радикалды либерал емес, социалист ретінде екеніне көз жеткізді.

Лондон округтік кеңесі сайлауы, 1889 жыл

1888 жылы Лансбери Боу және Бромли бөлімшесі үшін либералдық кандидат ретінде жаңа құрылған Лондон округі кеңесінің (LCC) алғашқы сайлауына қатысқан Джейн Кобденнің сайлау агенті қызметін атқаруға келісті. Әйелдердің сайлау құқығын ерте қолдаушысы болған Кобден, Виктория дәуірінің радикал саяхатшысы Ричард Кобденнің төртінші баласы еді. Әйелдерді округтік кеңесшілер етіп тағайындау қоғамы (SPWCC), жаңа әйелдер құқығын қорғау ұйымы, Кобденді Боу және Бромли үшін, ал Маргарет Сэндхерстті Брикстон үшін кандидат ретінде ұсынды. Науқан барысында әйелдер құқығына қатысты нақты мәселелерге тоқталмайтын болды. 1889 жылдың 19 қаңтарында екі әйел де сайланды, бірақ бұл жеңістер ұзаққа созылмады. Сэндхерсттің округтік кеңесші ретінде қызмет ету құқығы консервативтік партия өкілдері тарапынан сотта сәтті күдік тудырды, ал оның шағымы қабылданбады. Кобденге бірден қарсылық білдірілмеді, бірақ 1891 жылдың сәуір айында бірқатар сот процестерінен кейін, ол ауыр қаржылық санкциялар төлеу қаупімен дауыс беруден айырылып, кеңесші ретінде тиімді түрде бейтараптандырылды. Лансбери оны тыңдау кезінде «түрмеге барып, Кеңеске орныңызды бос деп жарияламауға рұқсат беруге» шақырды. Кобден бұл жолға түспеді. 1891 жылдың мамырында Ұлыбритания парламентіне әйелдерге округтік кеңесшілер ретінде қызмет етуге рұқсат беру туралы ұсынылған заң жобасы, кез келген партияның депутаттары арасында аз қолдау тапты; әйелдерге бұл құқық 1907 жылға дейін берілмеді. Лансбери партиясының әйелдер құқығын қолдамауына наразы болды. Pall Mall Gazette газетінде жарияланған хатында ол Боу және Бромли либералдарын «партиялық сезімдерден арылып, қазіргі уақытта маңызсыз мәселелерге жұмсап жатқан энергия мен қабілеттерін елдегі әрбір әйелге толық азаматтық құқықтарды қамтамасыз етуге жұмсауға» шақырды. Ол сондай-ақ партиясының ең көп жұмыс уақытын сегіз сағатқа дейін шектеуді қолдамауынан көңілі қалды. Лансбери кейінірек «Либерализм капитализмнің үлкен ақша қалталары оған алға жылжуға рұқсат бергенше ғана алға жылжиды» деген пікірді білдірді. 1892 жылға қарай либералдық партия Лансбери үшін саяси үйі болмай қалды; оның қазіргі серіктестерінің көпшілігі социалистер болды: Уильям Моррис, Элеонора Маркс, Джон Бернс және Генри Хайндман, Социал-демократиялық федерацияның (СДФ) негізін қалаушы. Дегенмен Лансбери Боу және Бромли үшін болашақ либералдық кандидат Джон Мюррей Макдональдтың сайлау агенті қызметін атқару міндеттемесін орындағанға дейін либералдық партиядан кетпеді. Ол өзінің кандидатының 1892 жылғы шілдедегі жалпы сайлауда жеңіске жеткенін көрді; нәтиже жарияланғаннан кейін Лансбери либералдық партиядан кетіп, СДФ-ке қосылды.

Социал-демократиялық федерация

Лансберидің бірнеше социалистік ұйымның ішінде СДФ-ты таңдауы, «нағыз ұлылардың бірі» деп есептейтін Хайндманға деген құрметімен байланысты болды. Лансбери федерацияның ең белсенді насихатшысына айналып, бүкіл Ұлыбритания бойынша митингілерге қатысып, өндірістік шиеленістердегі жұмысшыларға қолдау көрсетті. Осы кезеңде Лансбери христиандық нанымын уақытша тоқтатты және Шығыс Лондон этикалық қоғамының мүшесі болды. Шіркеуден көңілінің толуына себеп – жергілікті дін қызметкерлерінің кедейлерге көмектесуге салқын қабақты қарауы және ұжымдық саяси әрекеттерге қарсы тұруы болды. 1895 жылы Лансбери Уолвортта СДФ атынан екі парламенттік сайлауға қатысты: 14 мамырдағы қосымша сайлау және екі айдан кейін өткен 1895 жылғы жалпы сайлау. Оның күшті науқанына қарамастан, ол әр сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады, ал дауыстардың үлесі өте аз болды. Осы сәтсіз нәтижелерден кейін Хайндман Лансбериді пилорамадағы жұмысын тастап, СДФ-тің толық уақытты жалақылы ұлттық ұйымдастырушысы болуға көндірді. Ол тікелей революциялық идеяны уағыздады: «Ланкаширдегі Тодмордендегі тыңдаушыларға ол: «Жұмысшы табының саяси билікті қолға алып, оны бәсекелестік жүйені құлату және оның орнына мемлекеттік ынтымақтастықты орнату уақыты жетті» деді. Лансберидің СДФ ұлттық ұйымдастырушысы ретіндегі қызметі ұзаққа созылмады; 1896 жылы Исаак Брайн күрт қайтыс болғанда, Лансбери отбасылық міндетінің пилораманы басқаруды талап ететінін ойлады және Боуға қайтып келді. 1900 жылғы жалпы сайлауда Боу және Бромли сайлау округінде либералдармен жасалған келісім Лансбериге, СДФ үміткеріне, консерватор Уолтер Мюррей Гатриге қарсы тікелей күресу мүмкіндігін берді. Лансберидің ісіне Бур соғысына қарсылығы кедергі келтірді, ал Гатри, бұрынғы әскері, өзінің әскери тәжірибесін баса көрсетті. Лансбери сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ оның 2258 дауысы Гатридің 4403 дауысына қарсы қойылғанда, баспасөз бұл көрсеткішті лайықты деп бағалады. Бұл науқан Лансберидің СДФ атынан жасаған соңғы маңызды әрекеті болды. Ол Хайндманның басқа социалистік топтармен ынтымақтаса алмауына көңілі толып, шамамен 1903 жылы СДФ-тен шығып, Тәуелсіз Еңбек партиясына (ILP) қосылды. Осы шарада Лансбери христиандық нанымын қайта жаңғыртып, Англикан шіркеуіне қайта оралды.

Кедейлер туралы заңның қамқоршысы

1893 жылғы сәуірде Лансбери өзінің алғашқы сайланған лауазымын иеленді, ол Поплар округінің кедейлер заңын қорғаушысы болды. Әдеттегі қатал жұмыс үйінің орнына, Лансбери реформалар бағдарламасын ұсынды, осының нәтижесінде жұмыс үйі "үмітсіздік орнының орнына көмек агенттігіне" айналды және кедейліктің айыбы жойылды. Лансбери өзінің энергиясы мен адалдығы арқасында жоспарларын қолдауға мүмкіндік алған социалистік топтың азғын бөлігінің бірі болды. Лансберидің басты мақсаты – кедейлерді біліммен қамтамасыз ету еді. Ол бұрынғыда әскери үлгіде басқарылған жазалау мекемесі болған Forest Gate округтік мектебін Poplar оқу-жаттығу мектебіне айналдыруға көмектесті, ол жарты ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. 1897 жылғы кедейлер заңдары жөніндегі жылдық конференцияда Лансбери кедейлерге көмек көрсету жөніндегі көзқарасын алғаш рет жарияланған мақаласында: «Англияның кедейлер заңдарының қағидалары» деп түйіндеді. Оның талдауы капитализмді марксистік тұрғыдан сынады: қазіргі проблемаларды шешу үшін индустрияны коллективистік принциптер бойынша қайта ұйымдастыру қажет. 1903 жылы Лансбери Поплар округтік кеңесіне сайланғанда қоғамдық міндеттерін арттырды. Сол жылдың жазында ол әлеуметтік жобаларға құштар, бай америкалық сабын өндіруші Джозеф Фелспен танысты. 1904 жылы Лансбери Фелстің Эссекс округіндегі Лайндон қаласында 100 акрлық шаруашылықты сатып алуға көндірді, ол Поплардың жұмыссыздары мен мұқтаж адамдарына тұрақты жұмыс ұсынатын еңбек колониясына айналдырылды. Фелс сонымен қатар Суффолк округіндегі Холлесли шығанағында жергілікті басқару кеңесінің бағдарламасы ретінде жұмыс істейтін, әлдеқайда ірі колонияны қаржыландыруға келісті. Екі жоба да бастапқыда сәтті болды, бірақ 1906 жылы Либералдық үкімет сайланғаннан кейін күші әлсіреді. Жаңа жергілікті басқару министрі – бұрынғы СДФ мүшесі, қазір Либералдық партияға енген және социализмге қатаң қарсы болған Джон Бернс еді. Бернс еңбек колонияларының принципін жоққа шығару үшін үгіт-насихат науқанын ұйымдастырды, олар бекерге ақша жұмсап, жалқаулар мен иесіздерді баптаумен айналысатын кәсіп ретінде ұсынылды. Ресми тергеу Лансбериді кінәсіз деп тапса да, схеманың жұмыс істеуінде бұзушылықтар анықталды. Ол сайлаушыларының сенімін сақтап, 1907 жылы Күзетшілер кеңесіне қайта сайланды. 1905 жылы Лансбери төрт жыл бойы қарастырылған Кедейлер заңдары жөніндегі Корольдік комиссияға тағайындалды. Лансбери Фабиан қоғамының Беатрис Уэббпен бірге Кедейлер заңдарын толығымен жоюды және оларды қарттық зейнетақы, ең төменгі жалақы және ұлттық және жергілікті қоғамдық жұмыстарды қамтитын жүйемен алмастыруды ұсынды. Бұл ұсыныстар комиссияның қорытындысында Лансбери мен Уэбб қол қойған азшылық баяндамасында көрініс тапты; Постгейттің сөзіне сүйенсек, көпшілік баяндама «дұрыс қарастырылмаған, өте орынсыз ұсыныстардың жиынтығы болды, сондықтан оны жүзеге асыруға ешқандай әрекет жасалмады». Азшылықтың ұсыныстарының көпшілігі уақыт өте келе ұлттық саясатқа айналды, ал 1929 жылғы жергілікті басқару туралы заңмен Кедейлер заңдары ақыры жойылды.

Әйелдер сайлау құқығының қорғаушысы

1906 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауда Лансбери Миддлсбродада "әйелдерге дауыс беру" платформасымен тәуелсіз социалистік кандидат ретінде қатысты. Бұл 1889 жылғы LCC сайлауынан бергі әйелдер құқығы үшін күрескен алғашқы науқаны болды. Ол сайлау округіне Жозеф Фелс ұсынды, ол оның шығындарын өтеуге келісті. Жергілікті ILP жетекшілері сайлау шарты бойынша Либералды кандидатты қолдауға міндеттелгендіктен, Лансбериді қолдамады, ол дауыстардың 9 пайызынан да аз жинады. Науқанды жергілікті белгілі суфражист Марион Коутс Хансен басқарды. Хансеннің ықпалымен Лансбери "әйелдерге дауыс беру" қозғалысына қосылды; ол негізгі суфражистік ұйымдардың ең белсендісі – Әйелдердің әлеуметтік және саяси одағымен (WSPU) одақтасып, Эммелин Панкхерст пен оның отбасымен жақын байланыс орнатты. 1906 жылы үлкен артықшылықпен сайланған Либералдық үкімет әйелдердің сайлау құқығы мәселесіне көп көңіл бөлмеді. 1910 жылғы қаңтардағы жалпы сайлауда парламенттік көпшілігін жоғалтқаннан кейін, олар 40-қа жуық Лейборист мүшесінің дауысына тәуелді болды. Лансберидің көңіліне сыймағандай, Лейбористтер бұл мүмкіндікті әйелдерге дауыс беруді қолдау үшін пайдаланбады, керісінше, консерваторларды биліктен ығыстыру үшін үкіметке толық қолдау көрсетті. Лансбери 1910 жылғы қаңтарда Боу және Бромлиде Лейбористтердің кандидаты ретінде сайлауда жеңіліске ұшырады. Алайда, Дэвид Ллойд Джорджтың 1909 жылғы даулы "Халық бюджетінен" туындаған саяси дағдарыс 1910 жылғы желтоқсанда тағы бір жалпы сайлауға әкелді. Лансбери тағы да Боу және Бромлиде бақ сынады, бұл жолы сәтті болды. Лансбери әйелдердің сайлау құқығы үшін күресінде парламенттік Лейборист әріптестерінен аз қолдау алды, оларды "әлсіз, жіңішке топ" деп еске алды. 1912 жылғы қазан айында Лансбери өзінің және Лейборист әріптестерінің арасындағы қарама-қайшылықты сезініп, Боу және Бромлидегі кезекті сайлауда әйелдердің сайлау құқығы мәселесін қозғау үшін мандатын тастады. Суфражистер науқанға көмектесу үшін Грейс Роуді жіберді. Ол "Ешқандай юбка үкіметі болмайды" деген ұранмен науқан жүргізген консервативті қарсыласына жеңілді. Нәтижеге қатысты пікір білдірген Лейборист депутаты Уилл Торн әйелдерге дауыс беру мәселесі бойынша ешбір сайлау округінде жеңіске жету мүмкін емес екенін мәлімдеді. Парламенттен тыс, 1913 жылғы 26 сәуірде Лансбери Альберт-холлдағы WSPU митингісінде сөз сөйлеп, зорлық-зомбылық әдістерін ашық қорғады: "Олар мүлікті өртеп, қиратсын және қалағанын жасасын, ал әрбір алынған көшбасшының орнына ондаған адам келсін". Осы үшін Лансбериге науқорлық тағылып, сотталды және апелляциясы қабылданбағаннан кейін үш айға бас бостандығынан айырылды. Ол дереу аштық жариялады және төрт күннен кейін босатылды. "Мысық пен тышқан" заңы бойынша қайта тұтқындалуы мүмкін болғанымен, ол содан кейін бостандыққа жіберілді. 1913 жылдың күзінде Фелстің шақыруымен Лансбери әйелімен бірге Америка мен Канадаға ұзақ демалысқа барды. Отанына оралғаннан кейін ол негізгі күшін жаңадан құрылған Daily Herald газетіне жұмсады.

Соғыс, күнделікті херальд және большевизм

The Daily Herald began as a temporary bulletin during the London printers' strike of 1910–11. After the strike ended, Lansbury and others raised sufficient funds for the Herald to be relaunched in April 1912 as a socialist daily newspaper. The paper attracted contributions from distinguished writers such as H. G. Wells, Hilaire Belloc, G. K. Chesterton and George Bernard Shaw, some of whom, Blythe notes, "weren't socialists at all but simply used [the paper] as a platform for their personal literary anarchy." Lansbury contributed regularly in support of his various causes, in particular the militant suffrage campaign, and early in 1914 assumed the paper's editorship. Before the outbreak of the First World War in August 1914, the Herald took a strong anti-war stance. Addressing a large demonstration in Trafalgar Square on 2 August 1914, Lansbury blamed the coming conflict on capitalism: "The workers of all countries have no quarrel. They are exploited in times of peace and sent out to be massacred in times of war." Lansbury's position was at odds with that of most of the Labour movement, which allied itself with the wartime coalition governments of Asquith and, from 1916, Lloyd George. In the prevailing jingoistic mood, numerous readers turned to the Herald—reduced by wartime economies to a weekly format—to find a balanced news perspective, untainted by war fever and chauvinism. Lansbury used the pages of the Daily Herald to welcome the February 1917 revolution in Russia as "a new star of hope arisen over Europe." At an Albert Hall rally on 18 March 1918 he hailed the spirit and enthusiasm of "this Russian movement," and urged his audience to "be ready to die, if necessary, for our faith." When the war ended in November 1918, Lloyd George called an immediate general election, correctly calculating that victory euphoria would keep his coalition in power. In this triumphalist climate, candidates such as Lansbury who had opposed the war found themselves unpopular, and he failed to retake his Bow and Bromley seat. The Herald re-emerged as a daily paper in March 1919. Under Lansbury's direction it maintained a strong and ultimately successful campaign against British intervention in the Russian Civil War. He published an account: What I Saw in Russia. By 1922 the Herald’s financial problems had become such that it could no longer continue as a private venture financed by donations. Lansbury resigned the editorship and transferred the paper to the Labour Party and the Trades Union Congress (TUC), although he continued to write for it and remained its titular general manager until 3 January 1925.

"Популяризм": 1921 жылғы бағалар көтерілісі

Ұлттық науқандары кезінде Лансбери Поплар округінің кеңесшісі және Кедейлер заңының қамқоршысы болып қалды, ал 1910 және 1913 жылдар аралығында үш жыл мерзімге Лондон округінің кеңесшісі қызметін атқарды. 1919 жылы ол Поплар қаласының алғашқы Лейборист мэрі болды. Жергілікті басқару үшін сол кездегі қаржы жүйесі бойынша, округтер өз шекараларындағы кедейлерге көмек көрсетуге жеке жауапты болды. Бұл Поплар сияқты нашар жағдайдағы кеңестерге қатысты үлкен кемсітушілікке әкелді, онда салық түсімдері төмен болды, ал кедейлік пен жұмыссыздық, әрқашан ауыр болған, экономикалық дағдарыс кезінде одан да нашарлап кетті. 1923 жылдың мамырында консервативті премьер-министр Бонар Лоу денсаулығына байланысты отставкаға кетті. Желтоқсанда оның ізбасары Стэнли Болдуин тағы бір сайлауды шақырды, онда консервативтер көпшілігін жоғалтты, ал Лейбористтер күшті екінші орынды иеленді. Георг V патшасы Болдуинге, ең ірі партияның басшысы ретінде, Палатадағы дауыспен жеңілгенге дейін лауазымынан кетпеуге кеңес берді. 1924 жылдың 21 қаңтарында жеңіліс болды, Либералдар Лейбористтермен біріккенін жариялады. Содан кейін патша Лейбористтердің басшысы Рамзи Макдональдтан үкімет құруды сұрады. Лансбери патшаның Лейбористтерді билікке келтірмеу үшін басқа партиялармен сөз байласып келіскенін айту арқылы патшалыққа қарсы шықты, сондай-ақ Карл I-нің тағдыры туралы еске салған сөздері де патшалықтың наразылығын тудырды. Өзінің жоғары лауазымына қарамастан, Лансбериге жаңа үкіметте төменгі дәрежелі, кабинетке кірмейтін қызмет ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Ол өзінің кабинетке кіргізілмеуі патшаның ықпалынан болды деп есептеді. Макдональдтың үкіметі 1924 жылдың қарашасында Либералдар қолдауын кері тартып алғанға дейін бір жылға жетпеді; Блайт бұл Лейбористтердің алғашқы үкіметі "қуандырмаған да, тиімді болмаған да" деді. Желтоқсандағы жалпы сайлау консервативтерді билікке қайтарды; Лансбери Лейбористтердің ісі "сайлау нәтижесіне қарамастан алға қарай жылжиды" деді. Жеңілістен кейін Лансбери қысқа уақытқа Макдональдқа балама партия басшысы ретінде қарастырылды, бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартты. 1925 жылы Daily Herald газетінен босап, Лансбери "Еңбек апталығы" газетін құрып, өңдеді, ол 1927 жылы "Жаңа көшбасшымен" біріккенге дейін социализм, демократия және бейбітшілік туралы оның жеке наным-сенімдерін жариялау платформасы болды. 1926 жылғы мамырдағы жалпы ереуілге дейін Лансбери апталықты Кәсіподақтар конгресіне (TUC) алдағы күреске дайындық туралы нұсқаулар беру үшін пайдаланды. Алайда, ереуіл басталғанда, TUC оның көмегін қаламады; олардың сенімсіздігінің себептерінің бірі Лансберидің коммунистік ұйымдардың Еңбек партиясына қосылу құқығын жалғастырып қолдауы болды – ол жеке пікірінде британдық коммунистер өздері "бір тігізбейтін" еді. Лансбери парламенттегі жеке науқандарын жалғастырып, "Мен әр мүмкіндікте бизнестің ілгерілеуіне кедергі келтіруге ниеттенемін" деді. 1926 жылдың сәуір айында ол және 12 басқа оппозициялық депутаттар дауыс беру лоббилерін бұза отырып, Палатада дауыс беруге кедергі келтірді; олар спикермен уақытша тоқтатылды. Палатада кедейлер заңын басқару және реформалауға жауапты Денсаулық сақтау министрі Невилл Чемберленмен жиі қақтығысқан кезде Лансбери "Өлім министрлігіне" сілтеме жасап, министрді "арзан Наполеон" деп атады. Алайда, Лейборист партиясының ішінде Лансберидің мәртебесі мен танымалдығы оның 1927-28 жылдары партия төрағасы болып сайлануына әкелді. Лансбери сонымен қатар Империализмге қарсы халықаралық лиганың президенті болды, оның басқа атқарушы мүшелерінің арасында Джавахарлал Неру, Мэм. Сунь Ятсен және Альберт Эйнштейн болды. 1928 жылы отбасылық бизнесінің сәтсіздігінен кейін ақшасы тартысқан Лансбери өзінің "Менің өмірім" атты автобиографиясын жариялады, ол үшін ол баспагерлерден Constable & Co. компаниясынан "жақсы көңілді чек" алды деп мәлімдеді.

Министрлер кабинеті, 192931

1929 жылғы жалпы сайлауда Лейбористер партиясы 287 орын алып, ең ірі партия атанды, бірақ абсолютті көпшілікке ие болмады. Макдональд тағы да Либералдық партияның қолдауына сүйенген үкімет құрды. Лансбери жаңа кабинетке Бірінші құрылыс комиссары ретінде қосылды, ол тарихи ғимараттар мен ескерткіштерге, сондай-ақ патшалық саябақтарға жауапты болды. Бұл лауазым көбінесе бекергі қызмет деп есептелгенімен, Лансбери халыққа демалыс жасау мүмкіндіктерін жақсартуға көп еңбек сіңірген белсенді министр болды. Лидо бар және кафе сыртқы қабырғасында Лансбериге арналған ескерткіш тақташаны көруге болады. Лансберидің қызметтік міндеттері оны патшамен жиі кездесуге мүмкіндік берді, ол патшалық саябақтардың рейнджері ретінде үнемі кеңес алуды қадағалап отырды. Кейбір адамдар күткенінің керісінше, екеуі арасында жақсы қарым-қатынас орнады. Макдональдтың екінші үкіметінің жылдары 1929 жылдың қазан айындағы Уолл-стрит құлағаннан кейін туған экономикалық дағдарыспен өтті. Лансбери Дж. Х. Томас төрағалық еткен және сэр Освальд Мосли кірген комитетке мүше болып тағайындалды, олардың міндеті жұмыссыздық мәселесін шешу болатын. Мосли кең ауқымды қоғамдық жұмыстар бағдарламасын ұсынған меморандум жазды, бірақ ол қаржы министрі Филип Сноуден тарапынан шығындардың көп болуына байланысты қабылданбады. 1931 жылдың шілде айының соңында ақпан айында үкіметтік шығындарды зерттеу үшін тағайындалған Мей комитеті ауыр қысқартулар жасауды ұсынды, оның ішінде жұмыссыздық жәрдемақысын күрт азайту да болды.

Партия басшысы

Сайлауда жеңілгенімен, Хендерсон партия басшысы қалды, ал Лансбери парламенттегі Лейбористтік фракцияны – Парламенттік Лейбористтік партияны (ПЛП) басқарды. 1932 жылдың қазан айында Хендерсон отставкаға кетіп, оның орнын Лансбери басты. Тарихшылардың көпшілігі Лансбери парламенттік күштерін шеберлікпен және ептілікпен басқарды деп санайды. Шепардтың айтуынша, ол рухсыз Лейбористтік қатарға шабыт берді. Ол партия ұйымдастыруын және жұмыс істеуін реформалау процесін бастады, нәтижесінде көптеген қосымша және муниципалды сайлауларда сәттіліктерге қол жеткізілді, соның ішінде 1934 жылы Герберт Моррисонның LCC-ге басшылық етуі де осының ішінде болды. Блайттың сөзінше, Лансбери «үш миллион жұмыссызға саяси үміт пен адалдық сыйлады». Осы кезеңде Лансбери өзінің саяси кредосын – «Менің Англиям» (1934) атты еңбегін жариялады, онда революциялық және эволюциялық әдістердің үйлесімі арқылы құрылатын болашақ социалистік мемлекет көріністендірілді. Парламенттегі шағын Лейбористтік фракцияның экономикалық саясатқа ықпалы шамалы болды; Лансберидің басшылығындағы кезең сыртқы саясат пен қарусыздану, сондай-ақ Лейбористтік қозғалыс ішіндегі саяси келіспеушіліктермен сипатталды. Партияның ресми ұстанымы Ұлттар Лигасы арқылы ұжымдық қауіпсіздікке және көпжақты қарусыздануға негізделген. Лансбери, ПЛП-дағы көптегендердің қолдауымен, христиандық пацифизм, бір жақты қарусыздану және Британ империясын тарату позициясын қабылдады. Оның ықпалымен 1933 жылғы партия конференциясы «барлық елдердің толық қарусыздануын» талап ететін резолюцияларды қабылдады және соғысқа қатыспауға уәде берді. Пацифизм елде уақытша танымал болды; 1933 жылдың 9 ақпанында Оксфорд одағы 275 дауысқа 153 қарсы дауыспен «ешқандай жағдайда Королі мен елі үшін күреспейтінін» жариялады, ал 1933 жылдың қазан айында Фулхэм шығысындағы қосымша сайлауда толық қарусыздануға бейім Лейбористтік үміткер жеңіске жетті. 1934 жылдың қазанында Бейбітшілікке берілгендік лигасы құрылды. Бейбітшілікке берілгендік лигасына жауап ретінде Ұлттар Лигасы 1934–1935 жылдарғы Бейбітшілікке қатысты референдумды өткізді, ол Ұлттар Лигасын, көпжақты қарусыздануды және әскери емес тәсілдермен дауларды шешуді қолдаған үлкен көпшілікті көрсетті, бірақ маңыздысы, үш есе көпшілік соңғы шара ретінде әскери шараларды қолдады. Осы уақытта Адольф Гитлер Германияда билікке келді және Женевадағы қарусыздану жөніндегі халықаралық конференциядан шықты. Блайттың атап көрсетуінше, британдықтардың пацифизмге құмарлығы «неміс кемежайларынан шыққан дауысты басып қалдырды», неміс қайта қарулануы басталғанда. Еуропадағы фашизм мен милитаризмнің күшеюімен Лансберидің пацифистік ұстанымы партиясының көпшілік дауысын бақылайтын кәсіподақ өкілдерінен сыни пікірлерге ұшырады. ТҰК-тың бас хатшысы Уолтер Ситрин Лансберидің «елдің қорғаныссыз болуын қалайтынын» айтты, «бұл біздің саясатымыз емес». Партияның 1935 жылғы жылдық конференциясы қазан айында Брайтон қаласында Италияның Абессинияға басып кіруінің алдында өтті. Ұлттық атқару комитеті Италияға қарсы санкцияларды талап ететін резолюция ұсынды, Лансбери оған экономикалық соғыс түрі ретінде қарсылық көрсетті. Оның сөзі – христиандық пацифизм принциптерін құштарлықпен баяндаған сөзі – делегаттар тарапынан жақсы қабылданып, бірақ бірден Эрнест Бевин, Көлік және жалпы жұмысшылар одағының басшысы оның позициясын жойды. Бевин Лансбериді партияның барлық негізгі институттарымен келісілген саясатқа қарсы, жеке нанымдарын қоюы үшін сынады, фашистік агрессияға қарсы тұру және оны «ар-ожданын дененің денесінен дененің денесіне дейін айдап, онымен не істеу керектігін сұрап шалумен» айыптады. Одақтың қолдауы санкциялар резолюциясының үлкен көпшілікпен қабылдануын қамтамасыз етті; Лансбери христиан пацифисі партияны басқара алмайтынын түсініп, бірнеше күннен кейін отставкаға кетті. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, ол жалпы сайлауға қатыспай, қызметінен кеткен соңғы Лейбористтік басшы болып табылады.

Соңғы жылдар

Лансбери лейбористік партия басшылығынан кеткен кезде 76 жаста еді, бірақ ол қоғамдық өмірден шеттеуге жол бермеді. 1935 жылдың қараша айында өткен жалпы сайлауда ол Боу және Бромли округіндегі мандатын сақтап қалды; енді Атли басқаратын Лейбористік партия парламенттегі өкілдігін 154-ке дейін арттырды. 1937 жылы ол Еуропаға сапар шегіп, Бельгия, Франция және Скандинавия елдерінің басшыларымен кездесті, ал сәуір айында Гитлермен жеке кездесу өткізді. Бұл кездесудің ресми есебі жарияланбады, бірақ Лансберидің жеке жазбаларында Гитлер Рузвельт шақырса, әлемдік конференцияға қатысуға дайын екенін айтқандығы көрсетілген. Сол жылы Лансбери Римде Муссолинимен кездесті; ол итальяндық басшыны «Ллойд Джордж, Стэнли Болдуин және Уинстон Черчилльдің қасиеттерінің қосындысы» деп сипаттады. Оның еуропалық диктаторларға деген ымыралы және оңшыл көзқарастары көптеген адамдар тарапынан надандық және шындықтан алыс деп сынға ұшырады; кейбір британдық бейбітшілдер Лансберидің Гитлермен кездесуіне наразылық білдірді, ал Daily Worker газеті оны фашистік саясаттың қауіпті жағдайларын жасыруға тырысқандықпен айыптады. Лансбери 1938 және 1939 жылдары Еуропа басшыларымен кездесуін жалғастырды және 1940 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды. 1937 жылдың қазанында ол Бейбітшілікке берілгендер одағының президенті болды.

1940 жылдың басында Лансберидің денсаулығы нашарлай бастады; ол ішкі ағзаларының қатерлі ісігінен зардап шегіп жатқандығын білмеді. 1940 жылдың 25 сәуірінде «Трибун» социалистік журналында жарияланған мақаласында ол христиандық бейбітшілдігінің соңғы мәлімдемесін жасады: «Мен осы әлемнің барлығына жеткілікті кең екендігіне, барлығымыздың бауырластар екенімізге, бір Әкенің балалары екенімізге сенімдімін». Лансбери 1940 жылдың 7 мамырында Голдерс-Гриндегі Мэнор-хаус ауруханасында қайтыс болды. Оның жаназасы Боудағы Сент-Мэри шіркеуінде өтті, содан кейін Ильфорд крематорийінде кремацияланып, Вестминстер аббаттығында естелік шарасы өткізілді. Тарихшы А.Ж.П. Тейлор Лансбериді «заманауи саясаттағы ең жақсы көрілетін тұлға» және 20 ғасырдағы ағылшын революциялық солшылдарының көрнекті өкілі деп атады, ал Кеннет О. Морган, кейінгі лейбористік партияның басшысы Майкл Футтың өмірбаянында Лансбериді «наразылықты қозғаушы, билікке ұмтылмаған саясаткер» деп есептейді. Журналистер Лансбериді сезімталдыққа бейім деп айыптаса, партия зиялылары оның зиялы деңгейі төмен деп сынады. Дегенмен, оның Парламентте жасаған сөздері тарихи және әдеби сілтемелерге толы болды, және ол социалистік идеялар туралы көптеген жазбаларды қалдырды; Морган оны «пайғамбар» деп сипаттайды. Жастық шағында Лансберимен танысып, оның ықпалында болған Фут, ескірген саясаткердің Daily Herald газетін құрудағы жетістіктеріне қатты таң қалды, өйткені ол журналистика саласында ешқандай біліміне ие емес еді. Дегенмен, Фут Лансберидің бейбітшілдік көзқарастары шындыққа сай емес деп санайтын, және Бевиннің 1935 жылғы конференциядағы жеңілісінің дұрыс екеніне сенді. Тарихшылар мен сарапшылардың көпшілігі Лансберидің жеке мүддесін ойламағанын және христиандық социалистік принциптерімен басшылыққа алып, қоғамдағы ең кембағал адамдардың мүддесін қорғауда тұрақты болғанын мойындайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бельгиялық суретші Эужен Юорс салған боялған шыны терезе Лансбериге ескерткіш ретінде Боудағы Кингсли Холл қоғамдық орталығына орнатылды. Оның есімімен аталған көшелер мен тұрғын үйлер, әсіресе 1951 жылы салынған Поплардағы Лансбери егістігі оның естелігін мәңгі сақтайды. Оның аты және суреті (сондай-ақ әйелдер сайлау құқығын қолдаған 58 басқа да тұлғаның аты мен суреті) 2018 жылы ашылған Лондонның Парламент алаңындағы Миллисент Фосетт ескерткішінің тұғырына орнатылды.

Жеке және отбасылық өмірі

Джордж Лансбери 1880 жылғы 22 мамырда Лондонның Уайтчепел қаласында Элизабет Джейн (Бесси) Брайнге үйленді. Төрт жыл өткен соң, 1884 жылғы мамыр айында, ол әйелі мен үш баласын алып, британ үкіметінің үгіт-насихатының ықпалымен Австралияға көшіп кетті. Бұл үгіт-насихат онда жұмысқа толы мүмкіндіктер мен гүлденген өмір болатынын уәделеген. Бірақ шындық басқаша болды: жалақылы жұмыс табу өте қиын еді, ал көптеген адамдар үшін тұру жағдайы да қиын болды. 1885 жылдың мамырына таяу, олар Австралиядан шаршап, Лондонға қайтып келді. Лансбери қайын атасының Уайтчепелдегі аға тілімінің жұмысына орналасып, Австралиядағы ауыр жағдай туралы айта отырып саяси мансабын бастады. Некеде өткен өмірінің көп бөлігінде Джордж және Бесси Лансберилер Боу қаласында тұрды, бастапқыда Сент-Стивенс-роудта, ал 1916 жылдан бастап 39-Боу-роудта. Шепард жазғандай, бұл үй кез келген көмекке мұқтаж адамдар үшін "саяси пана" болды. Бесси 1933 жылы қайтыс болды, 53 жылға созылған некелі өмірінде 1881 жылдан 1905 жылға дейін 12 бала дүниеге келді. Ересекке жеткен 10 баланың ішінде Эдгар 1912 жылы Поплар кеңесіне сайланып, 1924-25 жылдары ауданның мэрі болды, бұл әкесінің саяси белсенділігін жалғастырды. Ол бір кезде Ұлыбритания Коммунистік партиясының (CPGB) мүшесі болды. 1922 жылы әйелі Минни қайтыс болғаннан кейін Эдгар Белфасттан келген актриса Мойна Макгиллге үйленді; олардың қызы Дам Анжела Лансбери (1925-2022) сахна және экран актрисасы болды. Тағы бір қызы Дороти (1890-1973) әйелдер құқығын қорғаушы болды, кейін контрацепция және аборт құқықтары үшін күресті. Ол Шордичтен Лейборист партиясының депутаты Эрнест Тёртльге үйленді және 1936 жылы мэр болған Шордич кеңесінің мүшесі болды. Олар күйеуімен бірге 1924 жылы Жұмысшылардың тууды шектеу тобын құрды. Доротидің кіші әпкесі Дейзи (1892-1971) 20 жылдан астам уақыт Лансберидің хатшысы болып жұмыс істеді. 1913 жылы суфражисттердің наразылық акциялары кезінде Дейзи Лансбери Сильвия Панкхерстке полициядан қашуға көмектесті, өзін Панкхерст ретінде жамылып. 1918 жылы ол Джордж Лансберидің алғашқы өмірбаянын жазған және "The Good Food Guide" журналын құрған солшыл жазушы және тарихшы Реймонд Постгейтке тұрмысқа шықты. Олардың ұлы Оливер Постгейт балалар теледидары үшін сәтті жазушы, аниматор және продюсер болды. Консервативті партияның депутаты Пенни Мордаунт Лансберидің алыс туысы. Лансберилердің 39-Боу-роудтағы үйі 1940-1941 жылдардағы Лондон бомбалау кезінде қирады. Қазіргі ғимараттың алдында Лансбериге арналған кішкентай ескерткіш тас орнатылған, ол Джордж Лансбери үйі деп аталады, сондай-ақ онда ескерткіш тақта бар. Лансбери қауымының ұзақ жылдар бойы мүшесі болған және шіркеу басқарушысы болған жақын маңдағы Боу шіркеуінде Лансбериге арналған ескерткіш орнатылған.