Кіріспе

Еврей мәдениетін және әлеуметтік-экономикалық әділетті қолдау үшін құрылған 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым. Жұмысшылар шеңбері немесе Дер Арбетер Ринг, бұрынғы Жұмысшылар шеңбері – әлеуметтік және экономикалық әділетті, еврей қауымдастығы мен білім беруді, оның ішінде идиш тілін зерттеуді және ашкеназдық мәдениетті насихаттайтын американдық еврей коммерциялық емес ұйымы. Ұйым мектептер мен идиш тіліндегі білім беру бағдарламаларын, сондай-ақ концерттер, лекциялар және дінсіз мерекелерді өткізуге арналған жыл бойына созылатын іс-шараларды ұйымдастырады. Ұйымның Солтүстік Америкадағы филиалдары бар, ал бас кеңсесі Нью-Йорк қаласында орналасқан. 1900 жылы Шығыс Еуропадан келген идиш тілінде сөйлейтін еврей иммигранттарымен құрылған Жұмысшылар шеңбері бастапқыда өзара көмек қоғамы ретінде жұмыс істеді, мүшелеріне Америкадағы жаңа өмірге бейімделуге көмектесті. Ол өмірлік сақтандыру, жұмыссыздыққа байланысты көмек, денсаулық сақтау, әлеуметтік байланыс, жерлеуге көмек және жалпы білім беруді АҚШ-тағы филиалдары мен ұлттық кеңсесі арқылы ұсынып отырды. Біраз уақыттан кейін ұйымға саяси көзқарастары белгілі социалистік бундистер қосылды. Олар идиш тілінде білім беру және социалистік идеалдар негізінде идиш мәдени автономиясының ассимиляцияға қарсы идеясын жақтады. Осы топ Folksbiene идиш театрын құрып, еврей өнерін және музыкасын, балаларға арналған идиш мектеп бағдарламаларын және идиш тіліндегі жазғы лагерьлерді насихаттады. Ұйым американдық еңбек қозғалысына ықпал етіп, Солтүстік Америкадағы жүздеген филиалдары арқылы 84 000-нан астам мүшесіне қызмет көрсетті. Сонымен қатар, ол идиш тіліндегі «Форвард» газетімен байланыс жасады, қарттар үйін, медициналық клиникалар мен басқа да қызметтерді ұйымдастырды. Саяси тұрғыдан алғанда, Ұлы дағдарыс кезінде Ұйым социализмнен либерализмге қарай бет бұрды. 1960 жылдары Ұйым мүшелерінің саны азая бастады, себебі еврейлер орта тапқа қосылып, қалалардан қала маңындағы аудандарға көшіп кетті. Көптеген адамдар үшін Ұйым бұрынғыдай маңызды болмай қалды. Жаңа ғасырда Ұйым тікелей медициналық сақтандыру бағдарламасын тоқтатты, қызметін оңайлатты, «Форвардтан» бөлініп, білім беруді, еврей қауымдастығын, зайырлы идиш мәдениетін және әлеуметтік әділеттілікке бағытталған қызметті дамытуға міндеттеме берді. 2011 жылы Ұйым бұрынғы ғимаратын сатып, Нью-Йорк қаласының Гармент ауданындағы жаңа кеңселерге көшіп барды. Жұмысшылар шеңбері – 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым.

Басталуынан 1930 жылға дейін

1880-жылдардағы және одан кейінгі онжылдықтардағы погромалар кезінде 2 миллионнан астам идиш тілінде сөйлейтін еврейлер отбасыларымен Шығыс Еуропадан қашып кетті, ал көпшілігі АҚШ-қа көшіп кетті, көбі Нью-Йорк қаласына. Олар көбінесе ақшасыз келді, ал көпшілігі тез өсіп келе жатқан, бірақ қанаушылық киім өнеркәсібінде жұмыс істеді. Басқалары үйден-үйге сауда жасап, зергерлік бұйымдар жасап, кір жуумен, еврей тілін оқытумен, тіпті дүкендер ашты. Америкадағы жаңа өмірге бейімделуде бір-біріне көмектесу үшін олар бірнеше өзара көмек қоғамдарын құрды. Нью-Йорктегі Жұмысшылар шеңбері қоғамы 1892 жылы екі еврей плащ тігушінің күш-жігерінің нәтижесінде құрылды. Жұмысшылар тобы 1900 жылдың 4 қыркүйегінде Нью-Йоркте ұлттық ұйым ретінде тіркелді. Топ 1901 жылы алғашқы құрылтайын өткізді. Басқа өзара көмек қоғамдарынан айырмашылығы, бұл ұйымның жұмысшылардың әлеуметтік бағдарламасы бар еді және ол оны өте қастерледі. Ол "балалар еңбегін жою, әлеуметтік қамсыздандыруды орнату және жұмыс күнін қысқарту" үшін күресті. Ұйым құрылғаннан кейін көп ұзамай, ұлттық ұйым арқылы бекітілген және жергілікті мүшелеріне қызметтер ұсынған автономды бөлімшелердің ұлттық желісін құра бастады. 1905 жылдан бастап Ресейдегі жаңа погромалардан кейін АҚШ-қа еврейлердің иммиграциясы күрт өсті, бұл Америкаға саяси сауатты социалистік Бундистердің көптеген өкілдерін әкелді. Бундистер еврей тілі мен әдебиеті, социалистік идеалдар, еврей тарихы және этикалық-эстетикалық мәдениетті оқытуға негізделген, антисионистік және ассимиляцияға қарсы идеяны, еврей мәдени автономиясын және секулярлық еврейлік ұлттық санасын жақтады, бұл идеяны Хаим Житловский қолдады. Көптеген Бундистер Жұмысшылар шеңберіне қосылып, оны қанаушылық еңбек тәжірибесімен күресуге және ұлттық қызметін идиш тіліндегі білім беруге және идиш мәдениетіне бағыттауға итермеледі, тек қаржылық көмек көрсетумен шектеліп қалмау үшін. Көптеген ескі мүшелер ұйымның мүшелеріне дәстүрлі көмек көрсетуге жеткілікті қаражаты жоқ екенін айтты; бұл пікірталас екі онжылдыққа созылды. Житловский мен Бундистер ұйымды секулярлық еврей рухын қалыптастыру және білдіруге арналған мәдени шаралар кешенін құруға көндіре алды, мысалы, Folksbiene идиш театры (1915), идиш кітаптарын басып шығару, оркестрлер және бүкіл елдегі бөлімшелердің демеушілігімен сурет көрмелері, балалар мен жасөспірімдерге арналған мектептен кейінгі сабақтар (1918 жылдан бастап), ересектерге арналған лекциялар, Camp Kinderland (1923) және ұйымның әдеби және саяси журналы "Дос" және мұғалімдеріне арналған ай сайынғы педагогикалық журнал "Unser Schul" (Біздің мектебіміз). Сонымен қатар, Жұмысшылар тобы өзара көмек қоғамы ретіндегі қызметін жалғастырды. 1917 жылы ол Американың Ұлттық бауырластық конгресінің мәйіттерге арналған кестесін қабылдады, ал 1920 жылы Нью-Йорктің Либерти қаласында туберкулезбен ауыратын науқастарға арналған санаторий құрды, онда мүшелер тоғыз ай бойы тегін ем ала алатын болды. 1920 жылдары ұйым 84 000 мүшесі бар 125 мектепке жетті.

1930 жылдан 2000 жылға дейін

1930 жылы Халықаралық жұмысшылар ұйымы Жұмысшылар шеңірінен бөлініп, параллельді коммунистік бауырластық қоғам ретінде құрылды. 20 ғасырдың ортасында Жұмысшылар шеңірі қарттар үйлерін және медициналық клиникаларын жұмыс істеуін жалғастырды, сондай-ақ жерлеуге көмектесті, қолжетімді денсаулық сақтау және өмірге сақтандыру ұсынды; Киндерланд лагерінің орнына Киндер рингін құрды (кейбір филиалдар да лагерьлерді ұстады); және Нью-Йорктегі кеңсе ғимаратын бөліскен «The Forward» идиш тіліндегі газеттің жұмысына қатысты. Ұйым идиш тіліндегі білім беруге және өнерге (клезмер музыкасы, «Фольксбиен» театры, хор ұжымдары), өзара көмекке және әлеуметтік байланысқа баса назар аударды. Ол сонымен қатар әлеуметтік әділдік мәселелеріне де назар бөлді, мысалы, кеңестік еврейлерге жасалған қысымға қарсы тұру және гуманитарлық көмек көрсетуге қолдау көрсетті. Саяси көзқарасы жаңа келісім кезеңінде социализмнен либерализмге қарай өзгерді, ал мүшелері Американың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын ынтамен қолдады және тіпті Израильді жақтады. 1949 жылы Жұмысшылар шеңірінің АҚШ және Канадада 700 жергілікті филиалы мен 70 000 мүшесі болды. 1960 жылдардан бастап шеңірдің мүше саны аяусыз төмендеді, 1980 жылдары шамамен 50 000 мүшеге жетті. Ол либералды бағытын сақтап, мысалы, жалпыға бірдей денсаулық сақтауды қолдады. Оның сол кездегі президенті Марк Млотек: «Бұл Шығыс Еуропада өлтірілген халықтың тілі – идиш екенін айтатын ұйым. Идиш мәдениетінің жарқын үлгісін сақтау қажет. Ол жоқ болса, жан мен рух шынымен кетеді» деді. «Жоспар – діни иудаизм ұсынбай қалған нәрсені ұсыну арқылы жаңару: діни сенімді белсенділікке жетелейтін және прогрессивизм мен жалпыға ортақ құндылықтарға берілгендік мұрасымен байланысты мәдени еврейлік үлгісіне білім беру». 2010 жылы шеңірде 10 000 мүше және 20 филиал болды. Ғимаратын сатудан түскен қаражатты мүшелік қауымдастығын, мектептер желісін қайта дамытуға және көбірек педагогтарды жұмысқа алуға жұмсады. Шеңір мерекелік және қоғамдық шараларды ұйымдастыруды, ел бойынша филиалдарының жұмысын үйлестіруді және еврей мектептерімен серіктестікті жалғастыруда. Бұрынғы өзара көмек қоғамы болған ол енді жеті балалар мектебін (kindershuls) басқарады және әлемдегі ересектерге арналған ең ірі идиш тілінде оқыту бағдарламасын ұсынады, сонымен қатар «New Yiddish Rep»пен бірлесіп, театр арқылы идиш тілін оқыту курсын өткізеді. Оның әлеуметтік әділдікке бағытталған қызметіне әділетсіз еңбек жағдайларына, геноцидке және расизмге қарсы күрес, жан-жақты иммиграциялық реформаны қолдау, жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесін құру, қаруды бақылау, АҚШ пен Израиль арасындағы тығыз қарым-қатынасты нығайту, гуманитарлық көмек көрсету, адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны сақтау, әйелдердің теңдігін қамтамасыз ету, ең төменгі жалақыны арттыру және шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін қолдау кіреді.

Жарияланымдар

Тарихи еврей еңбек қозғалысына тікелей байланысты ұйым болғандықтан, Жұмысшылар шеңберінің көптеген жетекшілері оның құрылған сәтінен бастап 21-ші ғасырдың басына дейін "Форвард" газетімен тығыз байланыста болды. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде ұйымның хабарламасы "Жұмысшылар шеңберінің үндеуі" деп аталды.

Жастар бағдарламалары

Жұмысшылар шеңберінің алғашқы жылдары жастар бөлімі 1930 жылы құрылған Американың жас шеңбер лигасы (YCLA) болды. Топ өзін "ең алдымен мәдени ұйым" деп таныстырып, мүшелері үшін лекциялар, пікірталастар, білім беру және ойын-сауық бағдарламаларын ұйымдастырды. Бұл орталықтар АҚШ-тың солтүстік-шығысында және Чикаго қаласында орналасқан. Балабақшаларда Ыбырайымнан бастап еврей тарихын оқытуға ерекше мән беріледі. Идиш тілі мен оған байланысты мәдениетпен қатар, еврей мәдениеті, оның ішінде клезмер музыкасы және дәстүрлі еврей тағамдарын да үйретеді. Оқушылар идиш, ағылшын және иврит тілдерінде дәстүрлі әндерді орындауды үйренеді. Оқушы балабақшадағы білімін аяқтағанда, 12 жасқа толғанда, діни емес Бар/Баш Мицва рәсімі – бітіру кеші өткізіледі. Бітірушілер зерттеу жұмысын, отбасы тарихын және жыл бойында атқарған қоғамдық жұмыстар туралы есеп дайындайды. Топтың бітіру кешінде студенттер өздері таңдаған зерттеу тақырыбы бойынша сөз сөйлейді, көбінесе отбасы тарихынан да әңгімелейді.