Кіріспе
ISO 639 – тілдерді ұсыну стандарты. Бұл Халықаралық Стандарттау Ұйымының (ISO) тілдер мен тілдер тобын ұсынуға қатысты стандарты. Қазіргі күйде ол төрт код жиынтығынан (1, 3, 5) тұрады, әрқайсысы бұрынғы жиынтықты сипаттаған бөліктің атын иеленеді (4-бөлік өз кодификациялық жүйесіз нұсқаулық болды); 6-бөлік жарияланған, бірақ алынып тасталды. Ол алғаш рет 1967 жылы ISO/R 639 ISO Ұсынысының бір бөлігі ретінде мақұлданды, 2002 жылы жаңа серияның 1-бөлігі, ISO 639-1, онымен алмастырылды, содан кейін қосымша бөліктер жарық көрді. Серияның барлық қолданыстағы бөліктері 2023 жылы, негізінен ISO 639-4 мәтініне сүйене отырып, бір стандартқа біріктірілді.
ISO 639 is a standard by the International Organization for Standardization (ISO) concerned with representation of languages and language groups. It currently consists of four sets (1 3, 5) of code, named after each part which formerly described respective set (part 4 was guidelines without its own coding system); a part 6 was published but withdrawn. It was first approved in 1967 as a single part ISO Recommendation, ISO/R 639, superseded in 2002 by part 1 of the new series, ISO 639 1, followed by additional parts. All existing parts of the series were consolidated into a single standard in 2023, largely based on the text of ISO 639 4.
ISO 639 кодтарын қолдану
ISO 639 стандартының бірнеше бөлімдерінде белгіленген тіл кодтары библиографиялық мақсаттар үшін және компьютерлік және интернет орталарында жергілікті деректердің маңызды құралы ретінде қолданылады. Бұл кодтар түрлі қолданбаларда да қолданыс табады, мысалы, әртүрлі тілдік басылымдары үшін Wikipedia URL мекенжайларында.
Стандарттың қазіргі жиынтығы және тарихи бөліктері
Жинақ (бұрынғы бөлім) Бұрынғы атауы (Тілдердің атауларын кодтау –) Тіркеу органы Бірінші басылым Тізімдегі қазіргі нөмірі (2023 жылғы жағдай бойынша) 1-жинақ 1-бөлік: Альфа 2 коды Infoterm 1967 (түпнұсқа ISO 639) 2023 184 2-жинақ 2-бөлік: Альфа 3 коды Конгресс кітапханасы 1998 2023 482 + 20 B ғана + 4 арнайы + 520 жергілікті қолдану үшін 3-жинақ 3-бөлік: Тілдерді кең қамту үшін Альфа 3 коды SIL International 2007 2023 7,916 + 4 арнайы + 520 жергілікті қолдану үшін (ISO 639 4) 4-бөлік: Тілдерді кодтау бойынша нұсқаулар және жалпы қағидалар ISO/TC 37/SC 2 2010 07 16 2023 (тізім жоқ) 5-жинақ 5-бөлік: Тіл отбасылары мен топтары үшін Альфа 3 коды Конгресс кітапханасы 2008 05 15 2023 115 (ішінде 36 қалдық және ISO 639 2-ден 29 тұрақты топ бар) (ISO 639 6) 6-бөлік: Тіл варианттарын кең қамту үшін Альфа 4 кодтау (қолданудан алынған) Geolang 2009 11 17 қолданудан алынған 21,000+ Стандарттың әр жинағын күтіп ұстау агенттігі жүргізеді, ол қажет болған жағдайда кодтарды қосып, кодтардың статусын өзгертеді. ISO 639 6 2014 жылы қолданудан алынып, ISO 639:2023-қа енгізілмеді.
Each set of the standard is maintained by a maintenance agency, which adds codes and changes the status of codes when needed. ISO 639 6 was withdrawn in 2014, and not included in ISO 639:2023.
Екі әріпті код кеңістігі
Екі әріпті (бұрынғы "Альфа 2") идентификаторлар (ISO негізгі латын әліпбиінің екі әріпінен құралған кодтар үшін) 1-топта қолданылады. Егер кең ауқымды тілдерге арналған кодтар қажет болса, екі әріптен артық комбинациялар қолданылуы мүмкін (максималды саны 262 = 676), сондықтан 2-топ үш әріпті кодтарды пайдалану арқылы жасалды. (Дегенмен, соңғысы бұрын ресми түрде жарияланды.)
Үш әріпті код кеңістігі
2 жиынтықта, 3 жиынтықта және 5 жиынтықта үш әріпті (бұрынғы "Альфа 3") идентификаторлар (ISO негізгі латын әліпбиінің 3 әріпінен құралған кодтар үшін) қолданылады. Осылайша бейнелене алатын тілдер мен тіл топтарының саны 26³ = 17 576-ға тең. ISO 639 стандарттарының үш жиынтығында үш әріпті кодтарды кеңінен пайдалану үлкен жүйеде үйлестіруді талап етеді. 2-жиынтық төрт арнайы кодты анықтайды: mis, mul, und, zxx, сондай-ақ резервтелген диапазонды qaa–qtz (20 × 26 = 520 код) және 20 еселенген жазбаны (B/T кодтары), үстімізден ескірген B кодтарымен 2 жазбаны қамтиды. Бұл 520 + 22 + 4 = 546 кодты құрайды, оларды 3-жиынтықта тілдерді көрсету үшін немесе 5-жиынтықта тіл отбасыларын немесе топтарын көрсету үшін пайдалануға болмайды. Қалғаны 17 576 – 546 = 17 030 кодты құрайды. Бүгінде Жер бетінде шамамен 6-7 мың тіл бар. Осылайша, бұл 17 030 код әр тілге бірегей код тағайындау үшін жеткілікті, бірақ кейбір тілдер сол тілдің дәстүрлі атауына ұқсамайтын кездейсоқ кодтармен қамтылуы мүмкін.
Альфа-4 код кеңістігі (қайтарып алынды)
"Альфа 4" кодтары (ISO негізгі латын әліпбиінің 4 әріпінен құралған кодтар үшін) ISO 639-6 стандартында қолдану ұсынылған, бірақ ол стандарт кері тартылды. Көрсетіле алатын тілдер мен диалекттердің ең көп саны 26⁴ = 456 976-ға тең.