Кіріспе

Тынық мұхитындағы арал мемлекеті Наурудың демографиялық жағдайы ұлттық санақтар арқылы белгілі, оларды 1920 жылдан бері әртүрлі статистикалық бюролар талдады. Бұл халық санағы 1968 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін алғаш рет жүргізілді. Наурудағы соңғы халық санағы 2021 жылдың 30 қазанында өтті, онда халық саны 11 680 адамға жетті. Халық тығыздығы – , ал жалпы өмір сүру ұзақтығы 63,9 жылды құрайды. Халық саны 1960 жылдан бастап 2006 жылға дейін тұрақты түрде өсті, ол кезде Науру үкіметі мыңдаған Тувалу және Кирибати жұмысшыларын елден қайтарып жіберді. 1992 жылдан бері Науруда туу көрсеткіші өлім-жітімнен асып түсті, табиғи өсім позитивті. Жас құрылымы бойынша 15–59 жас аралығындағы адамдар басым (57%). Халықтың орташа жасы 21,6 жас, ал жыныс қатынасы 100 әйелге 101,8 еркек шамасында. Науру халқының көп бөлігін наурулықтар (92,1%) құрайды, ал аз ұлт өкілдері Кирибатидан (2,4%), Фиджиден (2,2%), Австралиядан (1,2%) және басқалардан (2,1%) тұрады. Наурудың демографиялық тарихы бірнеше көші-қонмен сипатталады: бұл аймақты алғаш рет шамамен 3000 жыл бұрын Микронезиялықтар мекендеген. Аралды еуропалықтардан алғаш 1798 жылы Джон Ферн тапқан. Кейін 1888 жылы Германия елді өзіне қосып алды. Халық санының келесі үлкен өзгеруі 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар аралды басып алғанда болды. Осы кезде жапондықтар бірнеше мың наурулықты басқа аралдарға жер аударды. 1960 жылдары ел тәуелсіздік алып, наурулықтардың үлесі арта бастады. Соңғы демографиялық өзгеріс 2000 жылдары болды, ол кезде үкімет Науру елінен бірнеше топты елге қайтарып жіберді. Науру тілі Наурудың ресми тілі, бірақ елде ағылшын тілі де жиі қолданылады. Халықтың 95,3% науру тілінде сөйлейді. 2011 жылғы санақ бойынша халықтың 66,0% ағылшын тілінде, ал 11,9% басқа тілде сөйлейтіні анықталды. Наурудағы басты діндер – Науру қауымдық шіркеуі (35,71%) және Рим католик шіркеуі (32,96%). Наурудағы сауаттылық деңгейі 96,5% құрайды. 15 жастан асқан халықтың академиялық дәрежеге ие болу көрсеткіші әлемдегі ең төменгі көрсеткіштердің бірі болып табылады, ол 2011 жылы 7,9% құрады. Жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) шамамен 10,7% білім беруге жұмсалады. Науруда барлық азаматтарға қолжетімді денсаулық сақтау жүйесі бар, ал 2012 жылы ЖІӨ-нің шамамен 7,5% денсаулық сақтау саласына бағытталды. Науру әлемде семіздік көрсеткіші бойынша бірінші орында тұр, ерлердің 97% және әйелдердің 93% семіз. 2006 жылы орташа айлық табыс 2597 австралия долларын құрады (2006 жылғы 2597,0 австралия доллары 2014 жылғы соңғы жылдармен салыстырғанда шамамен <есептелген сомаға> тең). Жұмыспен қамтудың маңызды көздері – фосфат өндіру, банк саласы және кокос өнімдері. 2011 жылы жұмыссыздық деңгейі 23% болды. 2011 жылғы санақ бойынша барлығы 1647 үй шаруашылығы тіркелді, орташа есеппен әр үйде 6,0 адам тұрады. Наурудағы урбанизация деңгейі 100% құрайды.

Халық саны

2021 жылы он екі мыңнан аз халқы бар Науру халық саны бойынша әлемде шамамен 193-ші орында тұр. Наурудағы туған кездегі өмір сүру ұзақтығы 59,7 жылды құрайды. Анаға шамамен 3,70 бала тууы – Океаниядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2020 жылдары халық саны 10 000-ға шамасында болады деп болжайды, ал Науру статистика бюросы 2038 жылы халық саны 20 000-ға жетеді деп есептейді. Науру тарихында демографиялық жағдайдың алты маңызды өзгеруі болған. Аралды алғаш рет шамамен 3000 жыл бұрын Микронезиялықтар мекендеген. Аралды еуропалықтардың ішінде алғаш 1798 жылы Джон Ферн тапқан. 1888 жылы ел Германияның құрамына қосылған. Келесі демографиялық өзгеріс 1940 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның аралды басып алуымен болды. Осы кезде жапондықтар бірнеше мың наурулықты басқа аралдарға жер аударған. Келесі маңызды демографиялық өзгеріс 1960 жылдары болды: ел тәуелсіздік алды және наурулықтардың үлесі арта бастады. Соңғы маңызды демографиялық өзгеріс 2006 жылы болды, ол кезде Науру үкіметі Науру Фосфат Корпорациясынан (RONPhos) және мемлекеттік қызметкерлерден ауқымды қысқартулар жасағаннан кейін, қалған Тувалу және Кирибати жұмысшыларының басым бөлігін елге қайтарды. 2006 жылғы халық санауы бойынша Науруда 9233 адам тұрды, бұл 2002 жылғы алдыңғы санақтан жылына 2,13%-ға төмендеуді көрсетті. 2009 жылы 1820 адам келді және 1736 адам кетті, нәтижесінде 84 иммигранттың оң көрсеткіші тіркелді. Бұл 2002 жылдан бері деректер жинала бастағаннан бергі алғашқы оң көрсеткіш болды. 2011 жылғы халық санауы бойынша 15 жастан асқан халықтың 57%-ы заңды немесе фактілі некеде тұрды, 35%-ы ешқашан үйленбеген, ал 7%-ы жесір, ажырасып кеткен немесе бөлек тұрды. Науруда 1647 үй шаруашылығы бар, орташа үй шаруашылығында 6 адам тұрады. Науру – Оңтүстік Тынық мұхитының ең батыстық елдерінің бірі.

Халықтың құрылымы

Жас тобыЕр адамӘйел адамЖалпы% Жалпы 0–4 839 806 1 645 14.94 5–9 854 725 1 579 14.34 10–14 562 579 1 142 10.37 15–19 525 488 1 012 9.19 20–24 434 402 836 7.59 25–29 461 468 930 8.44 30–34 444 457 900 8.17 35–39 377 346 723 6.56 40–44 277 285 562 5.10 45–49 220 223 443 4.02 50–54 212 240 452 4.10 55–59 152 190 343 3.11 60–64 110 131 242 2.20 65–69 50 77 127 1.15 70–74 15 25 40 0.36 75–79 15 24 39 0.35 80+ Жас тобы Ер адам Әйел адам Жалпы Пайыз 0–14 2 255 2 110 4 365 39.63 15–64 3 212 3 231 6 443 58.50 65+ 80 126 206 1.87

Тілдер

Науру тілі – Наурудың мемлекеттік тілі. Ағылшын тілі кеңінен түсініледі және үкіметтік және коммерциялық мақсаттар үшін қолданылады, сондай-ақ ол ресми тіл болып табылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 95,3% Науру тілінде, 66,0% ағылшын тілінде, ал 11,9% басқа тілде сөйлейді.

Діндер

Наурудағы негізгі діндер – Науру қауымдық (35,71%), Рим католиктік (32,96%), Құдайдың жиналысы (12,98%), Науру жергілікті діні (9,50%). 2002 жылдан 2011 жылға дейінгі ең үлкен өзгерістер – Құдайдың жиналысының 0-ден 1291-ге дейін және «Басқа» санатының 1417-ден 282-ге дейін азаюы болды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында шетелдік миссионерлер христиан дінін аралға әкелгенге дейін Науруда жергілікті дін басым болды. 2011 жылғы халық санауы бойынша, халықтың 9,5% әлі де осы дінді ұстанады. Бірнеше белсенді христиандық миссионерлік ұйымдар жұмыс істейді, олардың ішінде англикандық, методистік және католиктік өкілдері бар. Конституция дін бостандығын қамтамасыз етеді, алайда үкімет кейбір жағдайларда осы құқықты шектейді. Үкімет Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің және Ехоба куәгерлерінің діни қызметін шектеуде, олардың көпшілігі RONPhos компаниясында жұмыс істейтін шетелдік жұмысшылар.

Білім

Наурудағы сауаттылық деңгейі, "қазіргі уақытта мектепте оқитын және/немесе бастауыш білім берудің кем дегенде 5-сыныбын бітірген адамдар" деп анықталады, 2011 жылғы мәліметтер бойынша 96,5% құрайды. 2011 жылғы халық санауы бойынша 15 жасқа толған халықтың 4 пайызы бастауыш білім алған, 91 пайызы орта білім алған, ал 5 пайызы жоғары білім алған. 1999 жылы білім беруге ЖІӨ-нің шамамен 10,7 пайызы жұмсалды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша бес мектепке дейінгі білім беру мекемесі, төрт бастауыш мектеп, үш орта мектеп және бір жоғары білім беру мекемесі бар. 2000-2005 жылдары білім беру жүйесі күрт құлдырауға ұшырады. Осы кезеңде емтихан өткізілмеді, мұғалімдерге жалақы төленбеді және мектептерде оқуды жалғастыру үшін жеткілікті қаржы болмады.

Денсаулық

Науруда барлық азаматтарға тегін медициналық көмек көрсетілетін жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесі бар. Науруда Яренда орналасқан Науру Республикасы ауруханасы – жалғыз аурухана, ол негізгі хирургиялық және медициналық қызметтерді ұсынады. Дегенмен, күрделі емдеуді қажет ететін науқастар көбінесе Австралия ауруханаларына барады. 2012 жылы денсаулық сақтауға ЖІӨ-нің шамамен 7,5% жұмсалды. 2004 жылы 100 000 адамға 149 дәрігер және 557 медбике шақ келді. Науру әлемдегі ең жоғары семіздік көрсеткішіне ие, ол 71,7% құрайды. Науру халқының туған кездегі өмір сүру ұзақтығы 66 жасқа жетеді, бұл көрсеткіш бойынша әлемде 169-шы орында тұр.

Экономикалық көрсеткіштер

2006 жылы таза айлық табыс орташа есеппен 2597 австралиялық долларды құрады (2006 жылы 2597,0 австралиялық доллар 2014 жылғы соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Сол жылы айлық жалпы табыс орташа есеппен 9 554 австралиялық долларды құрады (2006 жылы 9554,0 австралиялық доллар 2014 жылғы соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Бұл мәліметтер 2006 жылғы шағын халық санағы нәтижесінде алынған, онда халықтың 54,4% жауап берген. Кіріс есептелуіне келесі факторлар қолданылды: алғашқы жұмыс орнынан алынған жалақы, күнкөріс шығындары, басқа да кәсіптік табыс, екінші жұмыс орнынан алынған жалақы, басқа үй шаруашылықтарына көрсетілген қызметтер, әлеуметтік жәрдемақылар, тұтынылған және алынған үй сыйлықтары, сондай-ақ басқа да табыстар. Австралия долларын қолданатын Кирибати, Австралия және Тувалу елдерімен салыстырғанда, Науру табыс деңгейі бойынша бірінші орында тұр. 2013 жылдан бері Науруда ең төменгі жалақы белгіленбеген. Науруда жұмыс істейтіндердің саны тұрақты түрде өсіп, кейін азайып отырады. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, 2883 адам жұмыспен қамтылған, ал 908 адам жұмыссыз, бұл жұмыссыздық деңгейінің 23% екенін көрсетеді. Наурудың жалпы ішкі өнімі 2009 жылы 69,55 миллион австралиялық долларды құрады, бұл 2008 жылғы көрсеткіштен 40% жоғары. ЖІӨ үш негізгі салада бөлінеді: біріншілік (18,7% - ауыл шаруашылығы, аңшылық, орман шаруашылығы, балық шаруашылығы, кен өндіру және тас карьерлері), екіншілік (36,5% - өңдеу өнеркәсібі, электр энергиясы, газ, су және құрылыс) және үшіншілік (44,8% - сауда, қонақүйлер, мейрамханалар және түрлі қызметтер). Халықтың көп бөлігі фосфат өндіру, мемлекеттік басқару, білім беру және көлік салаларында жұмыс істейді. Бұл орталық 2012 жылы қайта ашылды және 2014 жылдың мамыр айына дейін 1162 тұтқынды қабылдады. 1990 жылдары Науру оффшорлық банктер желісін пайдаланғаны үшін белгілі болды, олар ақшаны жылыстатуға көмектесті. АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық есірткіге қарсы стратегиялық есебінде шамамен 70 миллиард доллар көлемінде ақшаны жылыстатқан 400 оффшорлық қаржы орталығы бар екені көрсетілген. Наурудағы фосфат өндіруі елді бастапқыда жан басына шаққандағы ең бай елге айналдырды. 1968 жылы Науру фосфатты роялти қоры (НПРТ) кен өндіруден түскен табысты инвестициялау мақсатымен құрылды, осылайша кен орындарының тозуынан кейін де Науруда қаржы болады деп жоспарланды. Қор иелері кемелер мен ұшақтар паркін, Соломон аралдарындағы сыра зауытын, әлемдегі қонақүйлерді және Австралия, АҚШ және Ұлыбританиядағы жылжымайтын мүлікті сатып алды, бұл қордың банкротқа ұшырауына әкелді. Фосфат экспорты 1973 жылы 2,3 миллион тоннаға жеткен, бірақ 2001 жылы 0,2 миллион тоннаға дейін төмендеді. 2006 жылы фосфаттың екінші қабатын өндіру жұмыстары басталды.