Кіріспе

Салқын соғыс шпиондығы – Батыс одақтастары (атап айтқанда, АҚШ және Батыс Еуропа) мен Шығыс блогы (атап айтқанда, Кеңес Одағы және Варшава шартының одақтас елдері) арасындағы салқын соғыс (1947–1991) кезеңіндегі барлау қызметін сипаттайды. Екі тарап та осы мақсатқа жету үшін әртүрлі әскери және азаматтық мекемелерді пайдаланды. ЦРУ және КГБ сияқты бірнеше ұйым салқын соғыс шпиондығымен теңестірілгенімен, көптеген басқалары да тыңшылықты анықтау, барлаудың түрлі салаларын талдау және осы ақпаратты қорғау саласында маңызды рөл атқарды.

Кеңес жерсеріктік бақылау жүйелері

Зенит (Zenith) Зенит спутниктік бағдарламасы – 1961 жылдан 1994 жылға дейін пайдаланылған, Кеңес Одағы әзірлеген спутниктік бағдарлама. Өмірлік циклі барысында 500-ден астам Зенит спутнигі ұшырылды, бұл оны тарихындағы ең көп пайдаланылған спутниктік жүйеге айналдырды. Кеңес Одағы жүйенің мәнін жасыру үшін спутниктерге "Космос" деген белгі берді. Зенит спутниктерінің АҚШ спутниктерінен артықшылығы – оларды қайта пайдалану мүмкіндігі болды. Әртүрлі миссиялар үшін, жоғары сапалы фотосуреттерден бастап ELINT, картаграфиялық және топографиялық миссияларға дейін, барлығы сегіз түрлі нұсқасы әзірленді. "Янтар" спутниктері "Зенит" спутниктік жүйесін алмастыру мақсатында жасалған және Ресейдің ең заманауи спутниктерінің қатарына жатады. "Янтар" спутнигі соңғы рет 2015 жылы ғана ұшырылды. Спутниктің екі нұсқасы жоғары ажыратымды фотосуреттерге және орта ажыратымды кең спектрлі түсірілімдерге арналған.

Тарихнама

1990 жылдардан кейін жаңа естеліктер мен мұрағаттық материалдар Суық соғыс кезіндегі тыңшылық және барлау саласын зерттеуге жаңа мүмкіндіктер ашты. Ғалымдар АҚШ, КСРО және басқа да маңызды елдердің барлау қызметі Суық соғыстың қалыптасуына, барысына және нәтижесіне қалай әсер еткенін қайта қарастыруда. Ерекше назар жау туралы құпия барлау ақпаратының қалыптасуына аударылуда. Кеңес Одағы Ұлыбритания мен Батыс Германияға тыңшыларын орналастыруда ерекше табысқа жетті. АҚШ-та 1930 жылдардағы жетістіктерін қайталай алмады. НАТО-ның да маңызды табыстары болды, олардың ішінде Олег Гордиевский ең ықпалдысы саналды. Ол Ұлыбританияның MI6 қызметі үшін жұмыс істеген КГБ-ның жоғары шенді офицері, қос агент болды және 1980 жылдары Маргарет Тэтчер мен Рональд Рейганның ой-пікірлеріне маңызды әсер еткен жоғары сапалы барлау ақпаратын ұсынды. Ол КГБ-да жұмыс істеген совет агенті Олдрич Эймспен анықталды, бірақ 1985 жылы Мәскеуден қауіпсіз шығарылып кетті. Биограф Бен МакИнтайр оның Батыс үшін ең құнды адамдық ресурсы болғанын, әсіресе Кремльдің ішкі шеңберлерін терең психологиялық тұрғыдан түсіну қабілеті үшін айтады. Ол Вашингтон мен Лондонды Кремльдің қаталдығы мен соғысқа ұмтылысы әлемді жаулап алу ниетінен емес, қорқыныш пен әскери әлсіздіктен туындайтынына көндірді. Тэтчер мен Рейган Михаил Горбачев билікке келген кезде, олардың антисоветтік риторикасын жұмсарта алатынына келісті, осылайша Суық соғыс аяқталды.