Кіріспе

Американдық өнер жинаушы Маргарита "Пегги" Гуггенхайм (Marguerite "Peggy" Guggenheim; 26 тамыз 1898 - 23 желтоқсан 1979) – американдық өнер жинаушы, богемиялық өмір салтын ұстанған және әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы. Нью-Йорк қаласындағы бай Гуггенхайм отбасында дүниеге келген ол, 1912 жылы "Титаник" кемесімен бірге қаза болған Бенджамин Гуггенхаймның қызы және Соломон Р. Гуггенхайм қорының негізін қалаған Соломон Р. Гуггенхаймның сіңлісінің қызы болды. Гуггенхайм 1938-1946 жылдар аралығында Еуропа мен Америкада өнер жинады және осы жинақтарын құрастыру барысында көрмелерге шығарды. 1949 жылы Венецияға қоныс аударған ол, өмірінің соңына дейін өз жинақтарын көрмеге қойып тұрды. Пегги Гуггенхайм коллекциясы – Италияның Венеция қаласындағы Гранд-канал жағасында орналасқан қазіргі заманғы өнер мұражайы және Венециядағы ең көп танымал орындардың бірі.

Ерте өмір

Гуггенхаймның ата-анасы ашкенази еврей тегінен еді. Оның анасы Флорет Селигман (1870–1937), Селигман отбасының мүшесі болды. 1919 жылы 21 жасқа толғанда Гуггенхайм 2,5 миллион АҚШ долларын мұра етті, бұл 1919 жылғы шамамен <есептелген сома> долларына тең келеді. Гуггенхаймның әкесі, Бенджамин Гуггенхайм, Гуггенхайм отбасының мүшесі және «Титаник» кемесінің апатта мерт болған жолаушысы, бауырлары сияқты көп байлық жинамағандықтан, оның мұрасы туыстарына қарағанда әлдеқайда аз болды. Оның Барбара Хейзел Гуггенхайм есімді әпкесі болды, ол суретші және өнер жинаушы болған. Ол алғаш Манхэттеннің орталық бөлігіндегі авангардтық «Sunwise Turn» кітап дүкенінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, онда богемиялық өнер қауымының мүшелеріне әуестенді. 1920 жылы ол Парижге көшіп өтті. Сол жерде ол авангард жазушылармен және суретшілермен танысып, олардың көптегені қаланың Монпарнас ауданында кедейлікте өмір сүрді. Ман Рей оның суретін түсірді, ал Константин Бранкузи мен Марсель Дюшан оның өнерін ұнатқан достары болды. Ол жазушы Натали Барнимен және суретші Ромейн Брукстың жақын досы болды және Барнидің салонында жиі болды. Осы кезеңде ол Джуна Барнспен танысып, уақыт өте келе оның досы мен демеушісіне айналды. Барнс Гуггенхайм жалға алған Хейфорд Холл атты Девон қаласындағы үйінде болғанда өзінің ең танымал романы «Nightwood»-ты жазды. Гуггенхайм Эмма Голдманды өзінің өмірбаянын жазуға ынталандырды және оның Францияның Сент-Тропе қаласында тұрып, екі томдық «Менің өмірім» атты кітабын жазуы үшін қаржы жинауға көмектесті. Гуггенхайм «Осы ғасырдан тыс» деп аталатын өзінің өмірбаянын жазды, кейін ол қайта қаралып, «Көркем әдебиетке құмар адамның мойындауы» деген атпен қайта басылды және қазір «Harper Collins» баспасынан шығарылуда.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жинаған

1938 жылдың қаңтар айында Гуггенхайм Лондонда Жан Коктоның суреттерін алғашқы көрмесінде ұсынған заманауи өнер галереясын ашты және ол өнер туындыларын жинауды бастады. Гуггенхайм галереясындағы өзінің әр көрмесінен кем дегенде бір туындыны сатып алуға тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол абстрактты және сюрреалистік өнерді мүмкіндігінше көптеп сатып алды. Оның алғашқы галереясы «Гуггенхайм Жюне» деп аталды, бұл атау оның галереясын галереялардың ең жақсы үлгісі саналатын француздық «Бернхайм Жюне» галереясымен байланыстыру және сонымен қатар өзінің танымал отбасының атын атау үшін тапқыр таңдалған. 30 Корк-стриттегі галерея, Роланд Пенроуз бен Э. Л. Т. Месенстің сюрреализм қозғалысының көрмесіне жақын орналасқан болатын, көптеген достарының кеңесі мен галереяны басқаруға көмектесуінің арқасында сәтті болды. 1920-жылдардың басында Парижде тұңғыш күйеуі Лоренс Вейльмен бірге тұрғанда танысқан Марсель Дюшан Гуггенхаймды өнер әлемімен таныстырды; оның арқасында ол Парижге жиі сапарлаған кезде көптеген суретшілермен танысты. Ол оған қазіргі заманғы өнер мен стильдер туралы айтты және «Гуггенхайм Жюне» галереясында өткен бірнеше көрмені ұйымдастыруға көмектесті. Коктоның көрмесінен кейін Василий Кандинскийдің (Англиядағы оның алғашқы жеке көрмесі), Ив Тангуй, Вольфганг Паален, сондай-ақ танымал және одан беймәлім суретшілердің көрмелері өтті. Пегги Гуггенхайм мүсін және коллаждардан топтық көрмелер ұйымдастырды, оған қазіргі заманғы классикалық өкілдері Антуан Певснер, Генри Мур, Анри Лоранс, Александр Кальдер, Раймонд Дюшан Вильон, Константин Бранкузи, Джон Феррен, Жан Арп, Макс Эрнст, Пабло Пикассо, Жорж Брак және Курт Швиттерс қатысты. Ол сонымен қатар Джон Туннардтың (1900–1971) туындыларын жоғары бағалады және оның халықаралық модернизмдегі ашылуына үлкен үлес қосты деп есептеледі.

Музейдің жобалары

Гудженхайм өзінің галереясы жақсы қабылданып, бірақ алғашқы жылы 600 фунт стерлинг зиянға ұшырағанын түсінгенде, ақшасын тиімдірек жолмен жұмсауды шешті. Қазіргі заманғы өнер мұражайы – оның қолдау көрсетуге болатын институты еді. Әрине, оған екі жыл бұрын суретші баронша Хилла фон Ребайдың көмегімен және ынталандыруымен оның ағасы Соломон Р. Гуггенхайм қоры құрылған Манхэттендегі оқиғалары әсер етті. Бұл қордың басты мақсаты абстрактілі өнерді жинау және оны дамыту болды, нәтижесінде 1939 жылы Объективті емес сурет салу мұражайы ашылды (кейін 1952 жылдан бастап Соломон Р. Гуггенхайм мұражайы деп аталды). Гуггенхайм 1939 жылдың 22 маусымында Гуггенхайм Жас галереясын қоштасу кешімен жапты, онда Гизель Фрёнд түсірген түсті портреттер қабырғаларға проекцияланды. Ағылшын өнер тарихшысы және сыншысы Герберт Ридпен бірге ол Лондонда Заманауи өнер мұражайын құру жоспарларын жасады. Ол оның жұмыс істеу шығындарына 40 000 доллар бөлді, бірақ ұйымдастырушылардың амбициялары бұл қаражатты тез арада арттырып жіберді. 1939 жылдың тамызында Гуггенхайм алғашқы көрмеге суреттерді несиеге алу үшін келіссөздер жүргізу үшін Парижге кетті. Оның багажында Герберт Рид осы оқиғаға арнап дайындаған тізім болды. Ол кеткеннен кейін көп ұзамай Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, ал 1939 жылдың 1 қыркүйегінен кейінгі оқиғалар оны осы жобадан қалаулы немесе қалаусыз бас тартуға мәжбүр етті. Ол «Герберт Рид тізіміндегі барлық суретшілердің суреттерін сатып алуға шешім қабылдадым. Көп уақытым болғандықтан және мұражайдың барлық қаражаты қолда бар болғандықтан, мен күніне бір суреттен сатып алу режимін енгіздім». Соңында ол он Пикассо, қырық Эрнст, сегіз Миро, төрт Магритт, төрт Феррен, үш Ман-Рей, үш Дали, бір Клее, бір Вольфганг Пален және басқалардың арасында Шагаллдың суреттерін сатып алды. Осы уақыт аралығында ол жаңа жоспарлар жасады және 1940 жылдың сәуірінде өзінің мұражайы үшін Вендом алаңында үлкен кеңістік жалдады. Гуггенхайм немістер Парижге жеткенге дейін бірнеше күн бұрын Париж мұражайы туралы жоспарларынан бас тартуға мәжбүр болды және Францияның оңтүстігіне қашып кетті. Сол жерде бірнеше ай бойы өзінің коллекциясын және суретші достарын сақтағаннан кейін ол 1941 жылдың жазында Еуропадан Манхэттенге кетті. Келесі жылы ол 30 West 57th Street мекенжайында жаңа галерея ашты, ол ішінара мұражай болды. Ол «Бұл ғасырдың өнері» деп аталды. Оның төрт галереясының үшеуі кубизм және абстрактілі өнерге, сюрреализмге және кинетикалық өнерге арналған, ал төртіншісі, кіреберіс бөлмесі, коммерциялық галерея болды. Гуггенхайм басқа да маңызды көрмелер ұйымдастырды, мысалы, «31 әйелдің көрмесі», Америка Құрама Штаттарындағы барлық әйелдердің өнерінен тұратын алғашқы құжатталған көрме. 1943 жылы бір ай бойы өткен бұл көрмеде Фрида Кало, Джипси Роуз Ли, Мерет Оппенхайм, Леонора Каррингтон және Луиза Невелсон сияқты белгілі суретшілерден бастап Нью-Йорктегі танылмаған суретшілерге дейін жұмыстар жиналды. 2023 жылы өнер коллекционері Дженна Сегал 1943 жылғы көрмеге негізделген «31 әйелдер коллекциясын» ұйымдастырды. Сегалдың кеңсесінде, Пегги Гуггенхаймнің «Бұл ғасырдың өнері» галереясының орнында өткен көрме 15 мамырдан 21 мамырға дейін 31 сағатқа созылды. «Тарихқа әйелдерді жазып қоюды» мақсат еткен Сегал алғашқы көрмеде көрсетілген әр суретшінің туындыларын жинауға кірісті, осылайша олардың өнері әлеммен бөлісе алатын болады. 2023 жылдың мамыр айына дейін 31 әйелдің 30-ынан 143 туынды жиналды. 2023 жылғы көрмеде әр суретшінің бір жұмысы көрсетілді. Гуггенхаймнің қазіргі заманғы өнерге деген қызығушылығы бірнеше маңызды заманауи суретшілердің мансабын дамытуға көмектесті, соның ішінде американдық суретшілер Джексон Поллок және Уильям Конгдон, австриялық сюрреалист Вольфганг Пален, дыбыс ақыны Ада Вердун Хауэлл және ол 1941 жылдың желтоқсанында үйленген неміс суретшісі Макс Эрнст. Ол өзінің коллекциясын бар болғаны жеті жылда жинады. 1950 жылдары ол екі жергілікті суретшінің өнерін насихаттады, Эдмондо Баччи және Танкреди Пармеггиани. 1960 жылдардың басында Гуггенхайм өнер жинауды тоқтатып, өзінің иелігіндегі туындыларды көрсетуге көңіл бөлді. Ол өзінің коллекциясын Еуропадағы мұражайларға, ал 1969 жылы Манхэттендегі Соломон Р. Гуггенхайм мұражайына берді, ол оның ағасының құрметіне аталған. Ақырында ол үйін және жинағын Соломон Р. Гуггенхайм қорына сыйға беруге шешім қабылдады, бұл сыйлық 1976 жылы, 1979 жылы қайтыс болғанға дейін жасалды. Пегги Гуггенхайм коллекциясы – Италиядағы ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы еуропалық және американдық өнерге арналған ең маңызды мұражайлардың бірі. Оның коллекциясындағы туындылар кубизм, сюрреализм және абстрактілі экспрессионизмді қамтиды. Гуггенхайм Италияда, Падуа қаласының жанындағы Кампосампьеро қаласында қайтыс болғанға дейін Венецияда тұрды, содан кейін инсульттан кейін қайтыс болды. Оның күлі үйінің бағындағы, Палаццо Венеир дей Леонидегі иттің қабіріне жерленді. Кейін ол Пегги Гуггенхайм коллекциясындағы Нашер мүсін бағы деп аталды. Ол көптеген суретшілермен және жазушылармен қарым-қатынаста болғанын айтты, сонымен қатар көптеген суретшілер мен басқалар онымен қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді. Дирижер Томас Шипперс оған неше күйеуі болғанын сұрағанда, ол: «Менің күйеуімді айтасыз ба, әлде басқалардың күйеуін бе?» деп жауап берді. Өзінің автобиографиясында Пегги осы махаббаттардың кейбіреулерінің есімдерін берді, соның ішінде Ив Тангуи, Роланд Пеноуз және Э. Л. Т. Месенс. Оның алғашқы некесі Дада суретшісі және жазушысы Лоуренс Вейлге болды, одан ол екі бала тудырды: Майкл Седрик Синдбад Вейл (1923–1986) және Пегин Вейл Гуггенхайм (1925–1967). Олар шамамен 1928 жылы жазушы Кей Бойлмен болған қарым-қатынасынан кейін ажырасты. Алғашқы некесі ажырасқаннан кейін ол жазушылық дағдарысқа ұшыраған және соғыстағы батыр болған Джон Феррар Холммен қарым-қатынаста болды. Содан кейін ол коммунист белсендісі және жазушы Дуглас Гарманмен бірнеше жыл бірге тұрды. 1939 жылдың желтоқсанынан бастап ол Сэмюэл Бекетпен қысқа, бірақ қарқынды қарым-қатынаста болды, ол оны қазіргі заманғы өнерге толығымен көшуге ынталандырды.