Гертруда Вандербильт Уитни: Американ сулупшісі, меценат және коллекционер

Кіріспе

Американдық мүсінші, өнер меценаты және коллекционер (1875–1942)

Гертруда Вандербильт Уитни (9 қаңтар 1875 – 18 сәуір 1942) – американдық мүсінші, өнер меценаты және коллекционер, сонымен қатар 1931 жылы Нью-Йорк қаласында Америка өнерінің Уитни мұражайын құрған адам. Ол бай Вандербильт отбасында туып, Уитни отбасына үйленген белгілі қоғамдық тұлға және үй иесі болды.

Ерте өмір

Гертруда Вандербильт 1875 жылдың 9 қаңтарында Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Ол Корнелиус Вандербильт II (1843–1899) мен Элис Клейпул Гвинннің (1852–1934) екінші қызы және "Комодор" Корнелиус Вандербильттің шөбересі болды. Гертруда туылмас бұрын оның үлкен әпкесі қайтыс болған, бірақ ол бірнеше ағасы және кіші қарындасымен бірге өсті. Оның үйі 1 Батыс 57-ші көшеде орналасқан. Кішкентай кезінде Гертруда жазда Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы отбасының жазғы үйі "Брейкерс"те өткізді, онда ол ұлдардың барлық қатаң спорттық жаттығуларымен бірге қалып қойды. Ол жеке репетиторлармен және Нью-Йорк қаласындағы әйелдерге арналған эксклюзивті Брэрли мектебінде білім алды.

Білім алу және ерте еңбек ету

ХХ ғасырдың басында Еуропаға сапар шеккен Гертруда Уитни Францияның Монмартр және Монпарнас қалаларындағы қарқынды дамитын өнер әлемін ашты. Оның көзі жеткендер оны шығармашылық қабілетін дамытуға және мүсінші болуға ынталандырды. Ол Нью-Йорктегі Art Students League-де Хендрик Кристиан Андерсен мен Джеймс Эрл Фрейзерден сабақ алды. Парижде Эндрю О'Коннормен оқыды және Аугуст Роденнің сын-пікірін естіді. Қоғамдық ескерткіштер жасаған мүсіншілермен бірге жұмыс істеген тәжірибесі оның келешек бағытына әсер етті. Ол бүгінде монументалды туындыларымен танымал. Оның алғашқы қоғамдық тапсырысы – «Аспирация» атты, толық мөлшердегі еркек мүсіні, ол 1901 жылы Нью-Йорк штатының ғимаратының алдында Буффало қаласындағы (Нью-Йорк) Пан-Америкалық көрмеде қойылды. Бастапқыда ол әлеуметтік жағдайына байланысты жұмысын қабылдамайтындарынан қорқып, жалған есіммен жұмыс істеді. Оның отбасы да, күйеуі де (кейіннен) оның суретші ретінде жұмыс істеу ниетін қолдамады. Бірде ол суретші досына: «Гарридің сіздің жұмысыңызды қадірлеп қарауына үміт етпеңіз. Өнерге деген менің сезіміне ол ешқашан мән берген емес, және бұдан былай да бермейді (мазалаудан басқа)». Ол еркек болғанда суретші ретінде көбірек құрметке ие болатынына сенді, ал оның байлығы оны екі жақты қиын жағдайға түсірді: егер ол тапсырыс алса, басқа суретшілерге қарағанда оның жағдайы жақсырақ болғандықтан сынға ұшырайды, бірақ ол төленбесе, басқа суретшілер үшін нарықты құлдыратып жіберді деп айыпталады. Ол сондай-ақ XVI округтегі сәнді париждік аудан – Пассиде студия ашты. 1910 жылға қарай ол өз жұмысын өз атымен көпшілікке көрсетті. 1911 жылы «Испан шаруасы» Париж салонына қабылданды, ал 1915 жылы Сан-Франциско көрмесінде «Ацтек бұлағы» қола медальмен марапатталды. Ол ұйымдастырған алғашқы қайырымдылық көрмесі 1914 жылы «50 50 Art Sale» деп аталды.

Өнердегі ықпалы

Оның зор байлығы оған өнердің демеушісі болуға мүмкіндік берді, бірақ ол сонымен қатар әйелдердің өнердегі жетістіктерін ілгерілетуге, әйелдерге арналған көрмелерге қолдау көрсетуге және әйелдердің аралас көрмелерге қатысуын қамтамасыз етуге өзін арнады. Ол 1913 жылғы Нью-Йорктегі Armory Show-ды қоса алғанда, жергілікті және бүкіл елдегі өнер туындыларының көрмелерін ұйымдастыруды қолдады. Уитни 1917 жылы құрылған Тәуелсіз суретшілер қоғамына қаржылай көмек көрсетті, оның мақсаты академиялық нормалардан тыс суретшілерді насихаттау еді. 1908 жылы Уитни Гринвич Виллиджіндегі Батыс сегізінші көшедегі өзінің студиясымен бір ғимаратта Уитни студиясы галереясын ашты. Роберт Анри және Джо Дэвидсон сияқты суретшілер өздерінің туындыларын көрсетуге шақырылды. 1914 жылы Гертруд Уитни 147 Батыс 4-ші көшеде жас суретшілердің кездесіп, әңгімелесіп, сондай-ақ өздерінің туындыларын көрсете алатын суретшілер клубын құрды. Осылайша клубтың ауқымы да, бағдарламасының көлемі де кеңейді. Бұл алғашқы галереялар Уитнидің ең үлкен мұрасы – Уитнидің американдық өнер мұражайына айналды, ол қазір Нью-Йорктің сурет салу, кескін салу және мүсіндер мектебі орналасқан жерде сақталған. 1929 жылы Уитни Нью-Йорк Метрополитен өнер мұражайына өзінің жиырма бес жылдық коллекциясын, шамамен 700 американдық модернистік өнер туындысын және осы туындыларды орналастыру үшін қанат салуға қажетті қаржыны ұсынды. Гринвич Виллиджіндегі оның студиясы Ұлттық тарихи сақтау қорымен «Ұлттық қазына» деп танылды және ескерткіш мәртебесіне ие болды. 1942 жылы Уитни қайтыс болғанда, Уитнидің американдық өнер мұражайы оған қарызын өтеді және оның қаражатынан 2,5 миллион доллар алды. Гертруд бұл оқиғаны «Эстердің маған сүйгені» өміріндегі ең қуанышты сәттердің бірі деп есептеді, ал анасы Элис бұл достыққа қатты алаңдап, Гертрудқа Эстермен кездесуге тыйым салды. Ажырасу тиімді болды, себебі Эстер жүрегі ауыр хаттар жазып жүргенде, Гертрудтың көптеген жігіттері болды. 21 жасында, 1896 жылдың 25 тамызында ол өте бай спортшы Гарри Пэйн Уитниге (1872–1930) үйленді. Банкир және инвестор Уитни саясаткер Уильям Коллинз Уитни мен Флора Пэйннің ұлы, Огайо штатының бұрынғы АҚШ сенаторы Генри Б. Пэйннің қызы және Standard Oil компаниясының магнатының сіңлісі еді. Гарри Уитни мұнай және темекі бизнесінде байлық мұра етті, сондай-ақ банк ісінде де үлесі болды. Олар Лонг-Айлендтегі Олд-Вестбериде де шаруашылыққа ие болды. Гарри Уитни 1930 жылы 58 жасында пневмониядан қайтыс болды, өзінің жесіріне 72 миллион долларлық мүлік қалдырды. 1934 жылы ол ағасы Реджинальдтың жесірі Глория Морган Вандербильтпен он жасар қызы Глория Вандербильтке қамқорлық жасау үшін соттасты. Гертруда Вандербилт Уитни соттасудың соңында қызына қамқорлық құқығын жеңіп алды. Оның өлімінің себебі жүрек ауруы деп хабарланды.

Her great wealth afforded her the opportunity to become a patron of the arts, but she also devoted herself to the advancement of women in art, supporting and exhibiting in women only shows and ensuring that women were included in mixed shows. She supported exhibition of artwork both locally and around the country, including the 1913 Armory Show in New York. Whitney also donated money to the Society of Independent Artists founded in 1917, which aimed to promote artists who deviated from academic norms. By 1908, Whitney had opened the Whitney Studio Gallery in the same buildings as her own studio on West Eighth Street in Greenwich Village. Artists such as Robert Henri and Jo Davidson were invited to showcase their works there. In 1914, Gertrude Whitney also established the Whitney Studio Club at 147 West 4th Street, as an artists' club where young artists could meet and talk, as well as exhibit their works. Thus, the club expanded both in size and scope of programming. These early galleries would evolve to become Whitney's greatest legacy, the Whitney Museum of American Art, on the site of what is now the New York Studio School of Drawing, Painting and Sculpture. In 1929, Whitney offered the New York Metropolitan Museum of Art the donation of her twenty five year collection of nearly 700 American modern art works and full payment for building a wing to accommodate these works.</blockquote>

Her Greenwich Village studio has been named a National Treasure by the National Trust for Historic Preservation, giving it landmark status. When Whitney died in 1942, the Whitney Museum of American Art was cleared of the debt it owed her and granted $2.5 million of her money. Gertrude considered it one of the "thrills of my life, when Esther kissed me," and her mother, Alice, was so concerned about the friendship that she forbade Gertrude to see Esther. The separation seemed to have worked; for while Esther continued to write heartbroken letters of longing, Gertrude went on to have a bevy of male beaux. At age 21, on August 25, 1896, she married the extremely wealthy sportsman Harry Payne Whitney (1872–1930). A banker and investor, Whitney was the son of politician William Collins Whitney and Flora Payne, the daughter of former U. S. Senator from Ohio Henry B. Payne, and sister to a Standard Oil Company magnate. Harry Whitney inherited a fortune in oil and tobacco as well as interests in banking. They also had a country estate in Old Westbury, Long Island. Harry Whitney died of pneumonia in 1930, at age 58, leaving his widow an estate valued at $72 million. In 1934, she was at the center of a highly publicized court battle with her brother Reginald's widow, Gloria Morgan Vanderbilt, for custody of her ten year old niece, Gloria Vanderbilt. Gertrude Vanderbilt Whitney did win custody of her niece at the end of the custody battle. The reported cause of her death was from a heart condition.

Танымал мәдениетте

1982 жылы теледидардағы «Little Gloria Happy at Last» атты шағын сериалда Уитни рөлін актриса Анжела Лансбери сомдады, ол осы рөлі үшін «Эмми» сыйлығына ие болды. 1999 жылы Гертруда Уитнидің немересі Флора Миллер Биддл «Уитни әйелдері және олар құрған музей» атты отбасылық естеліктер жинағын жариялады. Ол сондай-ақ Б. Х. Фридманның 1978 жылы жарық көрген «Гертруда Вандербильт Уитни: Биографиясы» кітабының тақырыбы болды.