Кіріспе

Американдық бизнесмен және қайырымды (1863–1955)

Сэмюэл Генри Кресс (23 шілде 1863 – 22 қыркүйек 1955) – бизнесмен, қайырымды және S. H. Kress & Co. бес және он центтік дүкендер желісінің негізін қалаушы. Кресс өзінің байлығымен 20 ғасырда жиналған итальяндық Ренессанс және еуропалық өнер туындыларының ең маңызды жинақтарының бірін құрды. 1950-1960 жылдары Кресс құрған қор, Кресс коллекциясынан 776 өнер туындысын АҚШ-тағы 18 аймақтық өнер мұражайына сыйлады.

Ерте өмір және білім

Кресс Пенсильвания штатының Аллентаун қаласына жақын орналасқан Черривилл қаласында Джон Франклин Кресс пен Маргарет Додсон (құрметті әкесі Коннер) Кресстің жеті баласының екіншісі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі бөлшек саудамен айналысқан. Оның туыстары – Мэри Коннер Кресс, Дженни Уэстон Кресс, Палмер Джон Кресс, Клод Вашингтон Кресс және Раш Харрисон Кресс. Тағы бір туысы, Элмер Кресс, туылғаннан кейін он күнде қайтыс болды. Кресс ешқашан үйленбеген және балалары болған емес. Ол масондық ұйымның мүшесі болған. Жас Кресс Пенсильвания штатының Слатингтон қаласындағы мектептерде оқыған.

Мансап

Кресс бір уақыт тас карьерінде жұмыс істеді. Ол 17 жасында мұғалімдік біліктілігін алып, Пенсильвания штатының Эмеральд қаласында мектеп мұғалімі болып жұмыс істей бастады. Оның алғашқы лауазымы 80 оқушыдан тұратын сыныпты оқытушы болды, ал ол ай сайын 25 доллар жалақы алды. Ол мектепке барар жолда әр бағытта 3 шақырым қашықтықты жүрді. 1887 жылы Крес Пенсильвания штатының Нантикок қаласында кеңсе тауарлары және тігін-тоқыма дүкенін ашты. Бизнесі өркендеген сайын ол пайдасын қосымша дүкендер ашуға жұмсады және оның желісін S. H. Kress & Co. деп атады. Бұл дүкендер кейіннен Кресс Файв пен Дим дүкендері деп танымал болды. Көптеген замандастарының өзгешелігі, ол дүкендерін тек ірі қалаларда ғана емес, 29 штаттың кішкентай қалаларында да ашты, олардың дамуға әлеуеті бар деп ойлады. Бұл дүкендер осы уақытқа дейін тек құрғақ тауарлар немесе жалпы дүкендері ғана болған көптеген қалалардың мақтанышына айналды. 1920 жылдардың ортасында ол Нью-Йорктегі Бесінші авенюдің 1020 нөміріндегі пентхауста тұрды, ол Метрополитен өнер мұражайының қарсы бетінде орналасқан, оған ол жиі барып, үлес қосатын.

S. H. Kress & Co.

S. H. Kress & Co., "бес пен он центтік" бөлшек сауда дүкендерінің желісі, 1896 жылы Сэмюэл Х. Кресспен Пенсильвания штатының Нантикок қаласында құрылды. Ақырында бүкіл ел бойынша 200-ден астам орынға жеткен Kress дүкендері АҚШ-тың көптеген қалалары мен кішкентай қалаларында ұзақ жылдар бойы белгілі болды. Kress желісі дүкендерінің әдемі архитектурасымен танымал болды, олардың дизайны үшін бірнеше орны сәулетшілер тарапынан жоғары бағаланды. Көптеген бұрынғы Kress дүкендері қазір басқа мақсаттарда қолданылады және ескерткіштер ретінде саналады. Kress дүкендерінің ең танымал орындарына Нью-Йорк қаласының Бесінші авенюі, Нью-Орлеан қаласының Канал көшесі және Голливудтың Голливуд бульвары жатады. 1964 жылы Kress компаниясы Genesco, Inc. компаниясына сатылды. Компания қала орталықтарындағы дүкендерін тастап, сауда орталықтарына көшті. Genesco 1980 жылы Kress компаниясын таратуды және Kress дүкендерін жабуды бастады.

Сэмюэл Х. Кресс қоры

Кресс сол есімді Сэмюэл Х. Кресс қорының негізін қалаушы және президенті болды. Өнерді терең сүйетін ол, сурет сатушылар Алесандро Контини Бонакосси мен Джозеф Дювен арқылы, көбінесе өнер тарихшысы Уильям Суиданың кеңесімен, итальяндық Ренессанс мектебінің суреттері мен мүсіндерінен тұратын үлкен коллекция жинады. 1929 жылы ол Италия үкіметіне Италиядағы бірқатар сәулеттік ескерткіштерді қалпына келтіру үшін үлкен қаражат бөлді. 1930 жылдары Кресс өзінің өнер коллекциясының көп бөлігін тірілігінде елдегі мұражайларға сыйлауға шешім қабылдады. Көптеген суреттер оған байлық әкелген кішкентай қалаларға сыйланды. Бірнеше жағдайда оның сыйлықтары сол аймақтардағы мұражайлардың құрылуына негіз болды, бұл мұражайлар мұндай маңызды және сапалы өнер туындыларын алуға ешқашан мүмкіндік таппаған болар еді. 1941 жылдың 17 наурызында Кресс пен Пол Меллон АҚШ халқына үлкен өнер сыйлықтарын табыс етті, осылайша Вашингтон қаласында Ұлттық өнер галереясын құрды. Франклин Д. Рузвельт бұл сыйлықты жеке өзі қабылдады. Бүгінде Кресс сыйлаған шедеврлер құндылығын жоғалтпаған, баға жетпес қазына саналады және Кресс қоры жылдар бойына лайықты ұйымдар мен мекемелерге миллиондаған доллар жұмсады.

Крес тарихи суреттер жинағы, Ұлттық өнер галереясы

Ұлттық өнер галереясының Кресс тарихи бейнелер жинағы – Сэмюэл Х. Кресс және ол 1929 жылы құрған қоры сатып алған немесе сатып алуды қарастырған 18 300-ден астам картина, сурет, мүсін және сәндік өнердің сканерленген түрлері цифрлық форматқа көшірілді. Бұл маңызды жинақ галереяның бейнелер жинағы бөлімі арқылы әлемдегі зерттеушілерге оңай қолжетімді болды. Кресс бұл заттардың көп бөлігін 33 штаттан 90 мұражайға, колледжге және басқа да мекемелерге сыйлады, оның көпшілігі Ұлттық өнер галереясына келді. Бұл жинақтағы бейнелер өнер туындыларының әртүрлі сақталу жағдайын, сондай-ақ рентген, инфрақызыл және ультракөк сәулелерде түсірілген суреттерді қамтиды. Кейбір жағдайларда, фотосуреттердің арт жағында ғалымдардың жазған түсініктемелері де бар. Нью-Йорктегі Сэмюэл Кресске тиесілі пәтердегі 282 керемет заттың суреттері олар таратылғанға дейін қандай күйде болғанын көрсетеді. Өнер тарихшылары, консерваторлар және студенттер бұл бейнелерді осы заттарды жақсырақ түсіну үшін пайдаланды. Бейнелер өнер туындыларының қазір көре алмайтын аспектілерін ашып көрсетеді. Мысалы, консерваторлар бұрынғы зақымданудың немесе қалпына келтіру жұмыстарының іздерін болжау үшін осы бейнелерді үнемі зерттейді. Өнер тарихшылары автордың басқа белгілі туындыларымен салыстырып, авторлық мәселелерді шешуге көмектеседі. Студенттер әртүрлі көшіру процестері арқылы көрсетілген уақыт өте келе өнер туындысының өзгеруін көріп, оның «өмірін» жақсырақ түсіне алады. Кресс тарихи бейнелер жинағы жобасы Сэмюэл Х. Кресс қорының екі жомарт грантының арқасында іске асырылды.

Өлім

Кресс 1955 жылдың 22 қыркүйегінде қайтыс болды және Нью-Йорк қаласындағы Бронкс ауданындағы Вудлон зиратына жерленді.