Кіріспе

Хампти-Ду – Австралияның Солтүстік территориясындағы қала, Арнем тас жолының оңтүстігінде, Дарвиннен шамамен 40 км жерде орналасқан. 2004 жылы Хампти-Ду қаласының халқы 4313 адамды құрады. Ол алғаш рет 1910 жылы Umpity Doo деп аталды, ал оның шығу тегі белгісіз. Келесі түсіндірулер ұсынылған: Морзе кодын оқыған кездегі сызық үшін қолданылатын әскери жаргон сөзі "umpty"ден; «барлығы бұрыс немесе кері жасалған» деген мағына беретін сөйлеу тілінен; және «жақсы демалыс орны» деген мағынадағы аборигендік атау – Умдидудан.

Тарих

Джериманга (сонымен қатар Вулнер деп те аталады) халқы қазіргі Хэмпти-Ду жерінен шығысқа қарай, Аделаида өзенінің ылғалды жерлеріне дейінгі аймақтың дәстүрлі иелері және алғашқы тұрғындары ретінде танылады. Олардың өмір салты 19 ғасырда еуропалық саяхатшылармен алғашқы байланысқа дейін өзгермеген, бұл, ең алдымен, Бойл Траверс Финнис басқарған Аделаида өзені маңындағы аймақтарды зерттеуге арналған 1864 жылғы экспедиция кезінде болды. 1869 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Австралияның бас геодезисі Джордж Гойдер қазіргі Литчфилд округін қоршаған ішкі аймақты 10 шаршы миль (26 км²) учаскелерге бөлу жұмысын аяқтады. Бұл учаскелер кейіннен кішігірім жерлерге бөлініп, отарлаушыларға мал өсіруге жалға алуға және меншікке ие болуға берілді. 1880 жылдары Пайн-Крик маңында алтынның табылуы Солтүстік территорияға қытай шахтерлерінің көптеп келуіне және күріш сияқты азық-түлік дақылдарына сұраныстың артуына әкелді. Бұл сұранысты қанағаттандыру үшін Хэмпти-Ду маңындағы су тасқынына ұшырайтын жерлерде күріш егілді. Сондай-ақ, қант қамысы, кофе және резеңке сияқты басқа тропикалық дақылдармен тәжірибелер жүргізілді, олардың көпшілігі қазіргі қаланың шығысындағы Беатрис төбесіне жақын жерде отырғызылды. Мал шаруашылығымен де тәжірибе жасалды және Аделаида өзенінің жағалауын тірі мал экспорттау үшін тиеу мүмкіндіктерін қосу мақсатында дамытуға үміттенілді. 1887 жылға қарай жер иелерінің қаржылық қиындықтарына байланысты су тасқынына ұшырайтын жерлердегі шаруашылықтар тастап кетілді. Дегенмен, резеңке ағаштары мен кофе бұталары ерекше перспектиива көрсетті. Қысқа мерзімді тәжірибе кезінде 10 тонна кофе дәні Мельбурнға экспортталды. 1910 жылы "Умпити Ду" атауы алғаш рет пайда болды, ол Оскар Гербертке тиесілі Ауылшаруашылық жалға алу шарты №28-дегі ғимараттар мен жақсартуларды сипаттады. Герберт 1974 жылы жақын маңдағы Кулпинья станциясында қайтыс болды. 1954 жылы CSIRO жүргізген тәжірибелер мен бұрынғы сәтті күріш өнімдеріне негізделген Австралия мен АҚШ-тың бірлескен компаниясы "Territory Rice Ltd." құрылып, Аделаида өзенінің жағалаулық жазығын суару жоспарымен Хэмпти-Ду күріш жобасын іске қосты. Күріш жобасы қазіргі қаладан шығысқа қарай 20 км жерде, "Хэмпти-Ду" станциясының бір бөлігінде орналасқан, осы станцияда "Хэмпти-Ду" атауы алғаш рет қолданылған. Жоспар бірнеше факторларға байланысты толық сәтсіздікке ұшырады: қаздардың шабуылы, топырақтың тым тұзды болуы және жеткіліксіз дренаж, барлығы нашар басқарумен байланысты болды. Компания 1962 жылы жерді үкіметке қайтарды. Суландыру тоғаны, Фогг тоғаны деп аталады, әлі де бар және құстарды бақылауға қолайлы орын болып табылады. 1967 жылы жергілікті тұрғын Невилл Скуес Маунт-Банди жолында (қазіргі Арнем тас жолы) шағын дүкен ашты. Осы кезде даму өте аз болды, айналасындағы аумақтың көп бөлігі бұталы жерлерден тұрды. 1971 жылдың 11 қыркүйегінде спирттік ішімдіктер сатуға лицензия алғаннан кейін Скуес және оның әйелі Хелен Хэмпти-Ду қонақ үйі мен мотельін ашты. Қонақ үйдің ашылуы Какаду мен Арнем жеріне баратын шығысқа қарайғы жолдың жақсаруымен бірге жүрді және Хэмпти-Ду маңындағы аумақтың одан әрі қалалық құрылысына ықпал етті. 1982 жылы Австралия Корольдік теңіз күштері Хэмпти-Ду хабар тарату станциясын ашты. Бұл 1974 жылғы желтоқсанда "Трейси" дауілінен қираған Кунаварра Шығысындағы нысанның орнын басты. Станция Дарвиндегі теңіз күштерінің базасын қолдайды. 2007 жылдың 21 шілдесінде қала ұлттық жастар радиостанциясы "Triple J" демеушілік еткен және ұйымдастырған "Triple J AWOL" концерттерінің бірін қабылдады.

Климат

Хампти-Ду, Дарвиннің сыртқы аймағының қалған бөлігі сияқты, екі айқын маусымға ие тропикалық саванна климатына (Кёппен Aw) тап болады. Жаңбырлы маусым – жылдың ең көп жауын-шашын түсетін кезеңі, ол қараша-желтоқсан айларынан сәуір айына дейін жалғасады. Осы айларда аймақ муссондық ойыстардың әсеріне ұшырайды және тропикалық дауылдардың қаупі бар. Жаңбырлы маусым жоғары орташа температура, жоғары ылғалдылық және жаңбырлы күндердің көп болуымен, сондай-ақ жиі болатын нөсерлермен сипатталады. Мамырдан қазанға дейінгі құрғақ маусым төмен ылғалдылықты, түнгі температураның айтарлықтай төмендеуін және азын-ауын жауын-шашынды әкеледі. Бұл аймақта ашық аспанмен шуақты күндер басым болады.

Экономика

Қала өткізілген ауыл шаруашылығы тәжірибелерімен, соның ішінде 1950 жылдардағы сәтсіз күріш егісімен танымал. Манго өсіру одан әлдеқайда сәтті тәжірибе болды. Хэмпти-Дудағы жоғары сапалы жемістер Квинсленд манголарынан ертерек жиналады және оңтүстік нарықтарында жоғары бағаға сатылады. Хэмпти-Дудың шетінде, Хэмпти-Ду апиариесінде бал шаруашылығы орналасқан.

Білім

Хэмпти-Ду қаласында 12-ші сыныпқа дейінгі оқушыларға арналған бірнеше мектеп бар. Фредс Пасс көшесінде орналасқан Хэмпти-Ду бастауыш мектебі – 6-шы сыныпқа дейінгі оқушыларға арналған мемлекеттік мектеп. Бұл жерде сонымен қатар мектепке дейінгі тәрбие және сабадан кейінгі балаларға күтім бағдарламасы да бар. Мектепке әртүрлі этникалық топтардан келген оқушылар қабылданады: оқушылардың 15%-ы өзін аборигендер немесе Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары деп жариялайды, ал тағы 25%-ы вьетнамдық, тай, филиппин, индонезиялық, камбоджалық, испандық, голланд немесе қытай тілді отбасылардан шыққан. 2010 жылдың тамызына қарай мектепте 394 оқушы білім алды. Чалленор айналымындағы Ассизидің әулие Франциск мектебі және ерте оқу орталығы – 7-ші сыныпқа дейінгі оқушыларға балама білім беру мүмкіндігін ұсынатын католик мектебі. Мектеп 1997 жылы құрылған және Дарвиннің ауылдық аймағынан оқушыларды қабылдайды. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, мектепте шамамен 160 оқушы білім алып жатыр. Директор – Нил Максвелл. Қалада бұрынғы Taminmin орта мектебі болған Taminmin колледжі де бар. 1983 жылы құрылған колледж 7-9-шы сыныптардағы оқушыларға негізгі білім беру курстарын, 10-12-шы сыныптардағы оқушыларға жоғары білім беру курстарын және кәсіптік білім беру мен оқыту (КББ) бағыттарын ұсынады. Оқушылар 7000 шаршы километрден асатын аумақтан келеді. Мектептің инфрақұрылымына консервация және жерді басқаруды зерттеуге арналған 150 гектарлық қорғау аймағы, ауыл шаруашылығы зерттеулері үшін 75 гектарлық аралас шаруашылық және мал фермасы, кондиционерленген спорт залы, спорт алаңдары және студенттер мен Хэмпти-Ду қауымдастығының барлық мүшелеріне ашық кітапхана кіреді. Мектеп аға оқушыларды [NTCET] емтихандарына дайындаумен қатар, оқуды аяқтағаннан кейін сауда шеберлігі сияқты кәсіптік жолдарды ұсыну үшін де бағдарламалар бар. Қазіргі директор – Сью Хили ханым. 2019 жылдың тамызына қарай колледжде 1110 оқушы білім алып жатыр. Жоғары және қосымша кәсіптік білім беру мен оқыту Дарвин мен Палмерстон қалаларындағы Чарльз Дарвин университеті арқылы жүзеге асырылады.

Коммуналдық қызметтер

Хампти-Ду қалдықтарды тасымалдау станциясы – Личфилд округі басқаратын үш қалдықтарды басқару және қайта өңдеу нысанының бірі, сондай-ақ коммерциялық қалдықтарды қабылдайтын жалғыз станция. Ол аптаның жеті күні жұмыс істейді. Коммерциялық пайдаланушылар үшін төлем алынады. Қайта өңдеуге жарамсыз қалдықтар ығыстырылып, Шоал Бей қалдықтарды басқару нысанына жіберіледі. Бұл нысан картон мен қағаз, шыны бөтелкелер, тұрмыстық техника, болат, пластик контейнерлер, алюминий банкалар, картон, жасыл қалдықтар және майды қабылдауға қабілетті.

Атақты тұрғындар

World Wrestling Entertainment кейіпкері Outback Jack-ті Питер Стилсбери 1986-1988 жылдар аралығында сомдады. Кейіпкер Хэмпти-Дудан келгенін айтып, «Крокодил Данди» стиліндегі далалық шабандоз болды. Хэмпти-Дудан шыққан кәсіби австралиялық футболшылардың қатарында Накия Кокату және Тайла Торн бар.

Қызықты деректер

Америка Құрама Штаттарының 5-ші Әуе күштеріне қарасты 49-шы ұрыс тобының 9-шы ұрысшы эскадрильясы 1942 жылы осы аймақта орналасқан кезде "Хампти-Ду ұрысшылары" деген лақап ат алды. Эскадрон Лусьен Хаббардтың Хэмпти Ду деп атаған лагерінде орналасты, ол сол аттас мал фермасының атынан қойылған. Ол кезде Хаббард жарнамалық тілші болып жұмыс істеген. Лагерь шындығында Хэмпти-Ду қалашығынан оңтүстікке қарай, Нуннаманың шығысында орналасқан. Lasiohelea spp. тұқымдас шыбықтан оқшауланған рабдовирус "Хампти-Ду" вирусы деп аталады. Адамдардың Хэмпти-Ду вирусымен жұқтыруының ешқандай жағдайы белгілі емес. Вирусология әдебиетінде ол тек кенгуруларды жұқтыратыны айтылған. Burkholderia туысына жататын бактерияның бір түрі алғаш рет Хэмпти-Дудағы су құдығын жоспарлы тексеру кезінде оқшауланды. Оның таксономиялық атауы ретінде Burkholderia humptydooensis ұсынылған. 2009 жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін "Черри Рип" нөмірлік станциясы Хэмпти-Дудан таратылған деп есептеледі, содан кейін ол тоқтатылды.