Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хампти-Ду – Австралияның Солтүстік территориясындағы қала, Арнем тас жолының оңтүстігінде, Дарвиннен шамамен 40 км жерде орналасқан. 2004 жылы Хампти-Ду қаласының халқы 4313 адамды құрады. Ол алғаш рет 1910 жылы Umpity Doo деп аталды, ал оның шығу тегі белгісіз. Келесі түсіндірулер ұсынылған: Морзе кодын оқыған кездегі сызық үшін қолданылатын әскери жаргон сөзі "umpty"ден; «барлығы бұрыс немесе кері жасалған» деген мағына беретін сөйлеу тілінен; және «жақсы демалыс орны» деген мағынадағы аборигендік атау – Умдидудан.
Humpty Doo is a town in Australia's Northern Territory, situated just south of the Arnhem Highway, approximately 40 km from Darwin. At the , Humpty Doo had a population of 4,313 people. It first appeared in 1910 as Umpity Doo, and is of uncertain origin. The following derivations have been suggested:
from the army slang term "umpty", used for the dash when reading Morse code
from a colloquialism meaning "everything done wrong or upside down"
from Umdidu, an Aboriginal name supposedly meaning "popular resting place"
Тарих
Джериманга (сонымен қатар Вулнер деп те аталады) халқы қазіргі Хэмпти-Ду жерінен шығысқа қарай, Аделаида өзенінің ылғалды жерлеріне дейінгі аймақтың дәстүрлі иелері және алғашқы тұрғындары ретінде танылады. Олардың өмір салты 19 ғасырда еуропалық саяхатшылармен алғашқы байланысқа дейін өзгермеген, бұл, ең алдымен, Бойл Траверс Финнис басқарған Аделаида өзені маңындағы аймақтарды зерттеуге арналған 1864 жылғы экспедиция кезінде болды. 1869 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Австралияның бас геодезисі Джордж Гойдер қазіргі Литчфилд округін қоршаған ішкі аймақты 10 шаршы миль (26 км²) учаскелерге бөлу жұмысын аяқтады. Бұл учаскелер кейіннен кішігірім жерлерге бөлініп, отарлаушыларға мал өсіруге жалға алуға және меншікке ие болуға берілді. 1880 жылдары Пайн-Крик маңында алтынның табылуы Солтүстік территорияға қытай шахтерлерінің көптеп келуіне және күріш сияқты азық-түлік дақылдарына сұраныстың артуына әкелді. Бұл сұранысты қанағаттандыру үшін Хэмпти-Ду маңындағы су тасқынына ұшырайтын жерлерде күріш егілді. Сондай-ақ, қант қамысы, кофе және резеңке сияқты басқа тропикалық дақылдармен тәжірибелер жүргізілді, олардың көпшілігі қазіргі қаланың шығысындағы Беатрис төбесіне жақын жерде отырғызылды. Мал шаруашылығымен де тәжірибе жасалды және Аделаида өзенінің жағалауын тірі мал экспорттау үшін тиеу мүмкіндіктерін қосу мақсатында дамытуға үміттенілді. 1887 жылға қарай жер иелерінің қаржылық қиындықтарына байланысты су тасқынына ұшырайтын жерлердегі шаруашылықтар тастап кетілді. Дегенмен, резеңке ағаштары мен кофе бұталары ерекше перспектиива көрсетті. Қысқа мерзімді тәжірибе кезінде 10 тонна кофе дәні Мельбурнға экспортталды. 1910 жылы "Умпити Ду" атауы алғаш рет пайда болды, ол Оскар Гербертке тиесілі Ауылшаруашылық жалға алу шарты №28-дегі ғимараттар мен жақсартуларды сипаттады. Герберт 1974 жылы жақын маңдағы Кулпинья станциясында қайтыс болды. 1954 жылы CSIRO жүргізген тәжірибелер мен бұрынғы сәтті күріш өнімдеріне негізделген Австралия мен АҚШ-тың бірлескен компаниясы "Territory Rice Ltd." құрылып, Аделаида өзенінің жағалаулық жазығын суару жоспарымен Хэмпти-Ду күріш жобасын іске қосты. Күріш жобасы қазіргі қаладан шығысқа қарай 20 км жерде, "Хэмпти-Ду" станциясының бір бөлігінде орналасқан, осы станцияда "Хэмпти-Ду" атауы алғаш рет қолданылған. Жоспар бірнеше факторларға байланысты толық сәтсіздікке ұшырады: қаздардың шабуылы, топырақтың тым тұзды болуы және жеткіліксіз дренаж, барлығы нашар басқарумен байланысты болды. Компания 1962 жылы жерді үкіметке қайтарды. Суландыру тоғаны, Фогг тоғаны деп аталады, әлі де бар және құстарды бақылауға қолайлы орын болып табылады. 1967 жылы жергілікті тұрғын Невилл Скуес Маунт-Банди жолында (қазіргі Арнем тас жолы) шағын дүкен ашты. Осы кезде даму өте аз болды, айналасындағы аумақтың көп бөлігі бұталы жерлерден тұрды. 1971 жылдың 11 қыркүйегінде спирттік ішімдіктер сатуға лицензия алғаннан кейін Скуес және оның әйелі Хелен Хэмпти-Ду қонақ үйі мен мотельін ашты. Қонақ үйдің ашылуы Какаду мен Арнем жеріне баратын шығысқа қарайғы жолдың жақсаруымен бірге жүрді және Хэмпти-Ду маңындағы аумақтың одан әрі қалалық құрылысына ықпал етті. 1982 жылы Австралия Корольдік теңіз күштері Хэмпти-Ду хабар тарату станциясын ашты. Бұл 1974 жылғы желтоқсанда "Трейси" дауілінен қираған Кунаварра Шығысындағы нысанның орнын басты. Станция Дарвиндегі теңіз күштерінің базасын қолдайды. 2007 жылдың 21 шілдесінде қала ұлттық жастар радиостанциясы "Triple J" демеушілік еткен және ұйымдастырған "Triple J AWOL" концерттерінің бірін қабылдады.
The Djerimanga (also known as Woolner) people are recognised as the traditional owners and first inhabitants of an area, from the present day site of Humpty Doo east into the Adelaide River wetlands. Their way of life remained unchanged until the first contact with European explorers in the 19th century, most likely during the 1864 expedition to explore the areas surrounding the Adelaide River, led by Boyle Travers Finniss. In September 1869, Surveyor General of South Australia, George Goyder, completed work to divide the hinterland surrounding the present day Litchfield Shire into 10 square miles (26 km2) parcels. These parcels were subsequently divided into smaller allotments, and made available to settlers as pastoral leases and freehold titles. Following the discovery of gold near Pine Creek during the 1880s, the subsequent influx of Chinese miners to the Northern Territory led to a high demand for food crops such as rice. Rice planted on the floodplains near Humpty Doo was used to meet this demand, with some success. Experiments with other tropical crops, including sugar cane, coffee and rubber, were attempted, most of these planted in the vicinity of Beatrice Hill to the east of the present day town. Experiments were made with livestock too and it was hoped that the banks of the Adelaide River could be developed to include loading facilities for live cattle export. By 1887, plantations on the floodplains had been abandoned due to the financial difficulties of the land owners. Despite this, rubber trees and coffee bushes showed particular potential. A single harvest of 10 tons of coffee beans was exported to Melbourne during the short lived experiment. In 1910, the name "Umpity Doo" first appeared, to describe buildings and improvements on a survey plan of Agricultural Lease No. 28, held by Oscar Herbert. Herbert died in 1974 at nearby Koolpinyah Station. In 1954, after some experimentation by CSIRO and based on previous successful rice crops, a joint Australia U. S. company called Territory Rice Ltd. was formed and established the Humpty Doo Rice Project, with a plan to irrigate the sub coastal plain of the Adelaide River in order to commercially produce rice. The rice project was 20 km east of the present town, on part of the Humpty Doo Station where the name "Humpty Doo" was first used. The plan was a complete failure due to several factors: an invasion of geese, soil that was too saline, and an insufficient amount of drainage, all combined with poor management. The company gave up the land to the government in 1962. The irrigation dam, called Fogg Dam, still exists and is a good site for bird watching. Local resident, Neville Skewes, opened a small store on Mount Bundey Road (now the Arnhem Highway) in 1967. At this time, there was very little development, with most of the surrounding area being bushland. On 11 September 1971, after being granted a liquor licence, Skewes and his wife Helen opened the Humpty Doo Hotel Motel. The opening of the Hotel coincided with further improvements to the road east to Kakadu and Arnhem Land, and encouraged further urbanisation of the area around Humpty Doo. In 1982, the Royal Australian Navy opened the Humpty Doo Transmitting Station. This replaced a facility at Coonawarra East that was destroyed by Cyclone Tracy in December 1974. The station supports the naval base , located in Darwin. On 21 July 2007, the town played host to the first of the 'Triple J goes AWOL' concerts, sponsored and organised by the national youth radio station Triple J.
Климат
Хампти-Ду, Дарвиннің сыртқы аймағының қалған бөлігі сияқты, екі айқын маусымға ие тропикалық саванна климатына (Кёппен Aw) тап болады. Жаңбырлы маусым – жылдың ең көп жауын-шашын түсетін кезеңі, ол қараша-желтоқсан айларынан сәуір айына дейін жалғасады. Осы айларда аймақ муссондық ойыстардың әсеріне ұшырайды және тропикалық дауылдардың қаупі бар. Жаңбырлы маусым жоғары орташа температура, жоғары ылғалдылық және жаңбырлы күндердің көп болуымен, сондай-ақ жиі болатын нөсерлермен сипатталады. Мамырдан қазанға дейінгі құрғақ маусым төмен ылғалдылықты, түнгі температураның айтарлықтай төмендеуін және азын-ауын жауын-шашынды әкеледі. Бұл аймақта ашық аспанмен шуақты күндер басым болады.
Humpty Doo, like the rest of the outer Darwin area, experiences a tropical savannah climate (Köppen Aw), with two distinct seasons. The wet season is when the highest rainfall occurs and runs from November–December through until April. During these months the area is subject to the effects of monsoon troughs and there is the threat of tropical cyclones. The wet season is characterised by higher average temperatures, high humidity, and a greater proportion of rainy days and often associated thunderstorms. The dry season from May to October brings lower humidity, significantly cooler overnight temperatures, and minimal rainfall. It is characterised by sunny days with clear skies.
Экономика
Қала өткізілген ауыл шаруашылығы тәжірибелерімен, соның ішінде 1950 жылдардағы сәтсіз күріш егісімен танымал. Манго өсіру одан әлдеқайда сәтті тәжірибе болды. Хэмпти-Дудағы жоғары сапалы жемістер Квинсленд манголарынан ертерек жиналады және оңтүстік нарықтарында жоғары бағаға сатылады. Хэмпти-Дудың шетінде, Хэмпти-Ду апиариесінде бал шаруашылығы орналасқан.
The town is known for agriculture experiments that have occurred, including the failed rice crops of the 1950s. A more successful agricultural experiment was the growing of mangos. Top quality fruit from Humpty Doo is picked earlier than Queensland mangos and fetches a top price in southern markets. There is a honey farm located in outer Humpty Doo, Humpty Doo Apiaries.
Білім
Хэмпти-Ду қаласында 12-ші сыныпқа дейінгі оқушыларға арналған бірнеше мектеп бар. Фредс Пасс көшесінде орналасқан Хэмпти-Ду бастауыш мектебі – 6-шы сыныпқа дейінгі оқушыларға арналған мемлекеттік мектеп. Бұл жерде сонымен қатар мектепке дейінгі тәрбие және сабадан кейінгі балаларға күтім бағдарламасы да бар. Мектепке әртүрлі этникалық топтардан келген оқушылар қабылданады: оқушылардың 15%-ы өзін аборигендер немесе Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары деп жариялайды, ал тағы 25%-ы вьетнамдық, тай, филиппин, индонезиялық, камбоджалық, испандық, голланд немесе қытай тілді отбасылардан шыққан. 2010 жылдың тамызына қарай мектепте 394 оқушы білім алды. Чалленор айналымындағы Ассизидің әулие Франциск мектебі және ерте оқу орталығы – 7-ші сыныпқа дейінгі оқушыларға балама білім беру мүмкіндігін ұсынатын католик мектебі. Мектеп 1997 жылы құрылған және Дарвиннің ауылдық аймағынан оқушыларды қабылдайды. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, мектепте шамамен 160 оқушы білім алып жатыр. Директор – Нил Максвелл. Қалада бұрынғы Taminmin орта мектебі болған Taminmin колледжі де бар. 1983 жылы құрылған колледж 7-9-шы сыныптардағы оқушыларға негізгі білім беру курстарын, 10-12-шы сыныптардағы оқушыларға жоғары білім беру курстарын және кәсіптік білім беру мен оқыту (КББ) бағыттарын ұсынады. Оқушылар 7000 шаршы километрден асатын аумақтан келеді. Мектептің инфрақұрылымына консервация және жерді басқаруды зерттеуге арналған 150 гектарлық қорғау аймағы, ауыл шаруашылығы зерттеулері үшін 75 гектарлық аралас шаруашылық және мал фермасы, кондиционерленген спорт залы, спорт алаңдары және студенттер мен Хэмпти-Ду қауымдастығының барлық мүшелеріне ашық кітапхана кіреді. Мектеп аға оқушыларды [NTCET] емтихандарына дайындаумен қатар, оқуды аяқтағаннан кейін сауда шеберлігі сияқты кәсіптік жолдарды ұсыну үшін де бағдарламалар бар. Қазіргі директор – Сью Хили ханым. 2019 жылдың тамызына қарай колледжде 1110 оқушы білім алып жатыр. Жоғары және қосымша кәсіптік білім беру мен оқыту Дарвин мен Палмерстон қалаларындағы Чарльз Дарвин университеті арқылы жүзеге асырылады.
There are several schools in Humpty Doo catering for students in Transition through to Year 12. Humpty Doo Primary School, located on Freds Pass Rd, is a public school for Transition Year 6 students. The site also has a pre school and offers an after school childcare program. The school includes students from diverse ethnic backgrounds: 15% of students identify as Aboriginal or Torres Strait Islanders, another 25% of the student population are from Vietnamese, Thai, Filipino, Indonesian, Cambodian, Spanish, Dutch, or Chinese language backgrounds. There were 394 students enrolled at the school as of August 2010. Saint Francis of Assisi School and Early Learning Centre on Challenor Circuit is a Catholic school that provides an alternative for students in Transition to Year 7. The school was established in 1997 and draws enrollments from across the rural outer Darwin. As of 2012, the total student enrollment is approximately 160. The principal is Neal Maxwell. The town has a public secondary school, Taminmin College, formerly Taminmin High School. Established in 1983, the college provides middle years schooling for students in Years 7 9, a senior college for Years 10 12 and Vocational Education and Training (VET) pathways. Student enrollments are drawn from an area of over 7000sq km. School facilities include a 150ha conservation area for the study of conservation and land management, a 75ha mixed produce and livestock farm for agricultural studies, an air conditioned gymnasium, sports fields, and a library which is open to students and the wider Humpty Doo community. The school prepares senior students to sit their [NTCET] examinations, as well as having programs in place to provide vocational pathways such as trade apprenticeships on completion of studies. The current principal is Mrs. Sue Healy. As of August 2019, there were 1110 students enrolled at the college. Tertiary and further vocational education and training are available through Charles Darwin University, with campuses in both Darwin and Palmerston.
Коммуналдық қызметтер
Хампти-Ду қалдықтарды тасымалдау станциясы – Личфилд округі басқаратын үш қалдықтарды басқару және қайта өңдеу нысанының бірі, сондай-ақ коммерциялық қалдықтарды қабылдайтын жалғыз станция. Ол аптаның жеті күні жұмыс істейді. Коммерциялық пайдаланушылар үшін төлем алынады. Қайта өңдеуге жарамсыз қалдықтар ығыстырылып, Шоал Бей қалдықтарды басқару нысанына жіберіледі. Бұл нысан картон мен қағаз, шыны бөтелкелер, тұрмыстық техника, болат, пластик контейнерлер, алюминий банкалар, картон, жасыл қалдықтар және майды қабылдауға қабілетті.
The Humpty Doo waste transfer station is one of three waste management and recycling facilities operated by the Shire of Litchfield, and is the only station accommodating commercial waste. It is open 7 days per week. There is a fee that applies for commercial users. Non recyclable waste is compacted and transferred to the Shoal Bay Waste Management Facility. The facility is capable of handling cardboard and paper, glass bottles, whitegoods, steel, plastic containers, aluminium cans, cardboard, green waste, and oil.
Атақты тұрғындар
World Wrestling Entertainment кейіпкері Outback Jack-ті Питер Стилсбери 1986-1988 жылдар аралығында сомдады. Кейіпкер Хэмпти-Дудан келгенін айтып, «Крокодил Данди» стиліндегі далалық шабандоз болды. Хэмпти-Дудан шыққан кәсіби австралиялық футболшылардың қатарында Накия Кокату және Тайла Торн бар.
The World Wrestling Entertainment character Outback Jack–portrayed by Peter Stilsbury between 1986 and 1988–was billed as coming from Humpty Doo. The character was an outback bushman in the vein of Crocodile Dundee. Professional Australian rules footballers to have come from Humpty Doo include Nakia Cockatoo and Tayla Thorn.
Қызықты деректер
Америка Құрама Штаттарының 5-ші Әуе күштеріне қарасты 49-шы ұрыс тобының 9-шы ұрысшы эскадрильясы 1942 жылы осы аймақта орналасқан кезде "Хампти-Ду ұрысшылары" деген лақап ат алды. Эскадрон Лусьен Хаббардтың Хэмпти Ду деп атаған лагерінде орналасты, ол сол аттас мал фермасының атынан қойылған. Ол кезде Хаббард жарнамалық тілші болып жұмыс істеген. Лагерь шындығында Хэмпти-Ду қалашығынан оңтүстікке қарай, Нуннаманың шығысында орналасқан. Lasiohelea spp. тұқымдас шыбықтан оқшауланған рабдовирус "Хампти-Ду" вирусы деп аталады. Адамдардың Хэмпти-Ду вирусымен жұқтыруының ешқандай жағдайы белгілі емес. Вирусология әдебиетінде ол тек кенгуруларды жұқтыратыны айтылған. Burkholderia туысына жататын бактерияның бір түрі алғаш рет Хэмпти-Дудағы су құдығын жоспарлы тексеру кезінде оқшауланды. Оның таксономиялық атауы ретінде Burkholderia humptydooensis ұсынылған. 2009 жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін "Черри Рип" нөмірлік станциясы Хэмпти-Дудан таратылған деп есептеледі, содан кейін ол тоқтатылды.
The 9th Fighter Squadron of the 49th Fighter Group attached to the United States' 5th Air Force gained the nickname "Humpty Doo Fighters" while stationed in the area in 1942. The squadron was accommodated in a camp referred to by Lucien Hubbard as Humpty Doo after the cattle station with the same name while acting as a publicity correspondent. The actual campsite location was further south than the township of Humpty Doo, to the east of Noonamah. A rhabdovirus isolated from the midge Lasiohelea spp. at Humpty Doo is referred to as the "Humpty Doo virus". No cases of human infection by Humpty Doo virus are known. In the literature of virology, it is only referenced as infecting kangaroos. A bacterial species of the genus Burkholderia was first isolated during routine screening of a water well in Humpty Doo. Burkholderia humptydooensis has been proposed as its taxonomic name. From September 2009 to December 2009, the numbers station Cherry Ripe is believed to have been broadcast from Humpty Doo until its discontinuation.