Лиitchfield ұлттық паркі: тарихы мен табиғаты

Кіріспе

Личфилд ұлттық паркі шамамен 1500 км² аумақты қамтиды және Австралияның Солтүстік территориясындағы Дарвин қаласының оңтүстік-батысында 100 км қашықтықта орналасқан Батчелор қалашығының жанында жатыр. Паркке жыл сайын 260 000-нан астам келуші келеді. 1986 жылы ұлттық парк деп жарияланған бұл жер, 1864 жылы Ван Димен шығанағындағы Эскейп Клифс-тен (Escape Cliffs) Дали өзеніне (Daly River) дейін Солтүстік территорияның аймақтарын зерттеген пионер, Фредерик Генри Личфилдтің құрметіне аталған.

Ерте тарих

Бұл аймақта мыңдаған жылдар бойы жергілікті халық өмір сүріп келді. Кунгаракан және Маррангунг халықтары үшін бұл өте маңызды, себебі олардың ата-бабаларының рухтары әлі де осы жердің ландшафтында тірі деп есептеледі және бұл аймақтың ландшафтын, өсімдіктерін және жануарларын қалыптастыруда шешуші рөл атқарды.

Жақында болған тарих

Парк 1864 жылы Оңтүстік Австралиядан келген Финнис экспедициясының мүшесі Фредерик Генри Личфилдтің есімімен аталады. Бұл Австралияның Солтүстік жағына құрлықпен келген алғашқы еуропалық экспедиция болды. Олардың мақсаты мүмкіндігінше кең аумақты зерттеу және Аделаида өзенінің сағасындағы Escape Cliffs-те елді мекен құру еді. Бұрынғы Австралияның солтүстік жағалауындағы Форт-Дундас, Раффлс-Бей және Порт-Эссингтонтағы қоныстану әрекеттері сәтсіз аяқталған. Жер өлшеуші және солдат Бойл Траверс Финнис Солтүстік территориядағы үкіметтік резиденцияға Оңтүстік Австралия үкіметі тарапынан тағайындалды. Оның Escape Cliffs маңындағы елді мекенді таңдауы апатқа ұшырады. Қоныс аударушылар жеткіліксіз азық-түлікпен және жұқтырған маса шағуынан зардап шекті. Финнисті онымен бірге келген қоныс аударушылар ұнатпады және шенеуніктерімен дауласты. Қазір Личфилд ұлттық паркі деп аталатын аймаққа еуропалықтар алғаш рет 1865 жылдың қыркүйегінде келді, Личфилд шағын топты алып Дейли өзенін зерттеуге барды. Оның 25 қыркүйектегі күнделігі саяхатын былайша сипаттайды:

"Дүйсенбі, 25 – Үш жылқы шаршағандай көрінеді; оларға осы жерде бір күн демалыс беремін. Бұл жерде әдемі жазықтар, шөбі мен суы мол; кішкентай белдеулерде қатпарлы ағаштар, вакуаз, желдеткіш пальма және балдырқан. Көптеген ағаштар кішкентай, бірақ олардың көпшілігі шаруашылыққа пайдалы. Осы жерден Мантон сағасына дейін Аделаида (өзені) бойындағы жер – мен көрген ең жақсы мал өсіруге қолайлы жер, жыл бойы шөбі мен суы жеткілікті." Мыс пен қалайының табылуы бірнеше шағын кен өндіру операцияларының ашылуына әкелді. 1870 жылдары мал шаруашылығы да басталды, ағаш кесушілер мен малшылар нөсерлі жаңбыр, масалар мен құмжаздардың қиын жағдайларына тап болды. 1888 жылы Тольмер тауында алғашқы қалайы кеніші ашылып, қалайының тұрақты жеткізілімін қамтамасыз етті. Бамбук-Криктегі қалайы өндіру операциясы 1906 жылы Маканбарр, А Мак Мак Маррангунг лагерінде басталды. Жоғары сапалы қалайы ежелгі өзен төсектерінде және төбелердің бетінде жиі табылды. Оны қаптап сату ғана қажет еді. Келесі 30 жыл бойы шағын топтар осылай жұмыс істеді. 1941 жылы кеншілер қалайы бар қабаттарды қазып, төбелерге қарай іле бастады, кенді вагондарға тиеп, шахталардың кіреберісіне итеріп немесе тартып әкелді. Чарльз Стид, Томас Ницилофф және Чарльз Клейдон алғашқы нақты жалға алу құқығын алып, жергілікті Мак Мак Маррангунг ерлер мен әйелдерінің және кейбір еуропалықтардың көмегімен кен орнын коммерциялық кәсіпорынға айналдырды. Алайда, 1951 жылы су тасқынынан кейін шахтаның көп бөлігі суға толып, жабылды. Бамбук-Криктегі ескі қалайы кенішінің қалдығы – пионер кеншілердің бастан өткен қиын жағдайлардың еске алуы. 1924 жылы Сарджент отбасы Тольмер шарлауығының жанындағы жазық жерде жалға алған жерлерінде шағын үй салды, онда сенімді су және малдары үшін қолайлы жайылым болды. Олардың фермасы табысты болды және 1928 жылы олар Блайт-Хомстедті оңтүстікке қарай сәл әрі салып, малдары осы аймақтағы қағаз жапырақтары арасында жақсы жайылымнан пайдалана алды. Сол кездегі басқа құрылыстарға тән, үйдің іргетасы кипарис ағашымен ауыр сыммен байланған және толқынды темірмен қапталған. Отбасы өздерінің көкөніс және жеміс-жидек өсірулерін өсіре алды және жақын маңдағы тұрақты судың арқасында 13 500 басқа дейін ірі қара малын ұстады. 40 жылдан кейін Сарджент отбасы жалға алу құқығын 1960 жылдардың басына дейін шаруашылық жүргізген Таунсенд отбасына сатты. Ескірген үй жайылымдардың қиын жағдайларын еске түсіреді. 1948 жылы парктің солтүстік-батыс бөлігінде қағаз қабығы, кипарис және Лейхардт қарағайларын кесу басталды. Бұл ретте жергілікті халық та көмектесті, ал бұрынғы әскери техниканы қолданып, ағаштарды жергілікті құрылысшылар үшін дайындалған диірменге жеткізді. Уран 1949 жылдың тамыз айында қазіргі Личфилдтің шығыс шекарасынан тыс жерде жергілікті кен іздеуші Джек Уайт тапты. Австралияның алғашқы толыққанды жұмыс істейтін уран кеніші Рум Джунгледе ашылды, ал 1950 жылдан 1953 жылға дейін жер астынан кен қазу жүргізілді. "Рум-жангли" аталуы 1871 жылы болған оқиғадан туындаған. Құрылысшылар тобына арналған ром жүктелген бұқалар вагоны, крокодилдер мекендейтін Шығыс Финнис өзеніндегі джунглидің жанында батып қалған деп айтылады. Бұқашылар өгіздерді босатып, ром ішуге кірісіп, тарихтың ең керемет тойын өткізді. Ашық карьерден өндіріс 1953 жылы басталды және Солтүстік жақтың дамуына үлкен экономикалық әсер етті, сатылған ром Ұлыбританияның атомдық қарулар бағдарламасына жұмсалды. Кеніш 1971 жылы жабылды. Парк бастапқыда Stapleton Station, Tipperary Station және Camp Creek Station мал шаруашылық жерлерінің бөлігі болды. Мал шаруашылығы 1985 жылы аймақты ұлттық парк деп жариялағанға дейін жалғасты, содан кейін Stapleton Station жалға алушылары мал шаруашылық жерін беруге келісті және оны Conservation Land Corporation қабылдады.

"Monday, 25 – Three horses look as if they were going to knock up; will give them a day's spell here. There are fine plains here, splendidly grassed and watered; small belts of stunted gum, vaquois, fan palm, and honeysuckle. Most of the timber is small, but plenty of it is adapted for station purposes. The country from here to Manton's Creek on the Adelaide (River) is as fine a country for stock as I have ever seen, the whole of it being well grassed and well watered at all times of the year." The discovery of copper and tin led to the establishment of several small scale subsistence mining operations. Pastoral occupation also began in the 1870s, with loggers and graziers facing the difficult conditions of torrential rain, mosquitoes and sandflies. In 1888 Mt Tolmer became the site of the first tin mine and produced a continual supply of tin. Bamboo Creek's tin mining operation began at Makanbarr, A Mak Mak Marranunggu campsite, in 1906. High quality tin was often found in the ancient riverbeds and on the surface of the hills. All it needed was to be bagged and sold. Small groups operated this way for the next 30 years. By 1941 miners began following the tin bearing seams into the hills using picks and shovels, and loading the ore into wagons to be pushed or pulled back to the mines' entrances. Charles Stead, Thomas Niciloff and Charles Claydon took out the first real lease and set about turning the mine into a commercial venture, with the assistance of local Mak Mak Marranunggu men and women and some Europeans. However, the mine was closed in 1951 after a large flood filled many of the shafts with water. A relic of the old tin mine at Bamboo Creek stands as a reminder of the difficult conditions endured by the pioneer miners. In 1924 a small homestead was built by the Sargent family on their leased land in the lowlands near Tolmer Falls where there was reliable water and reasonable grazing for their cattle. Their farm proved successful and in 1928 they built Blyth Homestead as an outstation a little further south, so their cattle could take advantage of the good grazing among the paperbarks in this area. Typical of other structures of that time, the homestead is supported with cypress pine tied together with heavy wire and covered with corrugated iron. The family was able to farm their own vegetable and fruit crops, and held up to 13,500 head of cattle, due to the permanent water nearby. After 40 years, the Sargent family sold the lease to the Townsend family who farmed until the early 1960s. The abandoned homestead stands as a stark reminder of the tough conditions graziers faced. Logging of paperbark, cypress and Leichhardt pines began in 1948 in the north western section of the park. Again, Aboriginal people assisted and ex army equipment was utilized to take the timber to the mill where it was prepared for local builders. Uranium was discovered outside what is now Litchfield's eastern boundary in August 1949, by a local prospector, Jack White. Australia's first fully operational uranium mine was opened at Rum Jungle, and underground mining occurred from 1950 to 1953. The name Rum Jungle is derived from an accident that occurred in 1871. A bullock wagon load of rum, destined for the construction gangs, was said to have been bogged near a patch of jungle on the crocodile inhabited East Finniss River the bullockies untethered the oxen and set about drinking the rum, having one of history's most glorious binges. Production from the open cut area started in 1953 and proved to be one of the largest economic influences in the development of the Top End, with sales to the United Kingdom for their atomic weapons program. The mine closed in 1971. The park was originally part of Stapleton Station, Tipperary Station and Camp Creek Station pastoral leases. The pastoral activity persisted until the declaration of the area as a national park when in 1985, the lessees of Stapleton Station negotiated the surrender of the pastoral lease and it was subsequently taken up by the Conservation Land Corporation.

Флора

Орталық құмтасты жазығы Дарвин жүнді түлкісі мен Дарвин жіпті қабығы, сондай-ақ банксиа, гревиллия, терминалия және басқа да көптеген орман түрлерінен тұратын бай орман флорасының қауымдастықтарын қолдайды. Монсондық жаңбырлы ормандардың қалдық бөліктері жардың төменгі жағында және сарқырамалардың күшімен мыңдаған жылдар бойы жардың қабырғаларына жасаған терең, тар шатқалдарда гүлдейді. Олардың өлшемі мен тоқталмауының сирек кездесуі маңызды. Мұнда келушілер панданус, қағаз қабығы және батпақты қан ағаштары арасында өсетін лилиялар мен нәзік жер орхидеяларын көреді.

Гамба шөптері

Инвазивті Andropogon gayanus түрі, көбінесе гамба шөбі деп аталады, парктің биологиялық әртүрлілігі үшін елеулі қауіпті құрайды, себебі ол құрғақ маусымның соңында жиі және жоғары қарқынды өрттердің пайда болуына себеп болады. Бұл шөп 1931 жылы Австралияның Солтүстік территориясына мал азығы ретінде сынау үшін әкелінді. Қазір Дарвин мен Кэтерин арасында 532 900 гектардан астам аумақты алып жатқан кең алқаптарда өседі. Гамба шөбі Личфилд ұлттық паркінің 20%-ын құрайды, яғни 144 000 гектар парктің шамамен 30 000 гектарын жабады, бұл өрт маусымдарының нашарлауына әкеліп соқтырады. Зерттеушілердің болжамы бойынша, 2033 жылға қарай бұл көрсеткіш 30%-ға жетеді, бұл парктің болашағына үлкен қауіпті білдіреді, өйткені өрттің күшті болуы жергілікті түрлерді жоюы мүмкін. 2014 жылдан бері кеңінен таралуына байланысты толық жою енді мүмкін емес деп есептеледі.

Фауна

Жабайы жануарлар дүниесіндегі кең таралған түрлерге антилопин кенгуру, шапшаң валлаби, қант планері, солтүстік қылқантасты опоссум, фаун антехинусы, қара және кішкентай қызыл ұшқыш түлкілер мен динго жатады. Толмер шарлауының жанындағы үңгірлерде сирек кездесетін қызғылт жапырақты мұрынды жарғақ пен арбақ жарғақтың колониясы орналасқан. Личфилд – жүздеген жергілікті құс түрлерінің мекені. Құрғақ маусымда қара қайыңдар мен басқа да жыртқыш құстар көптеп кездеседі. Сары ориол, фиг құсы, Тынық мұхиты коэлі, жылтыр дронго, доллар құсы және жаңбырлы ара жегіш су тасқынының жанындағы қорғалған аймақтарда қоныстанады. Ванги шарлауының аймағында марсупиал тышқанның бір түрі (солтүстік дибблер), қызыл құйрықты бұта тауығы, бақа (сырылтайтын чирпер) және алғашқы садақшы балық кездеседі. Ванги, Толмер және Флоренс шарлаулары мен Бьюли Рокхоле туристер мен турлық топтардың арасында танымал. Шарлауларда құстар мен бауырымен жорғалаушыларды тартатын үлкен су тоғандары бар. Олар жеміс-жидектерін түнгі сүтқоректілермен – солтүстік құла, солтүстік қоңыр бандикут және солтүстік қылқантасты опоссуммен бөліседі. Фрилл мойны бар кекірек паркте кең таралған, бірақ салқын құрғақ маусым айларында оны көру сирек. Финнис өзенінің аймағында көптеген ірі тұзды су крокодилдері мекендейді, олар көбінесе "солы" деп аталады. Магниттік термит үйінділері – танымал туристік орын. Осы үшбұрышты үйінділер қоршаған ортаға бейімделу үшін солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан. Оларды салып жатқан термиттер шөп тамырларымен және жазықтардағы басқа өсімдік қалдықтарымен қоректенеді. Сондықтан термиттер су астында қалудан сақтану үшін үйіндіде қалуға мәжбүр. Үйіндінің орналасуы температураны реттегіш ретінде әрекет етеді және температураны тұрақты ұстауға мүмкіндік береді.

Бамбук Крик қалайы кеніші

Бамбук Крик қалайы кеніші – ауыр техникасыз қолмен жұмыс істеуді қажет ететін, шағын көлемді кеніштің бір мысалы. Бұл кеніш 19 және 20 ғасырларда Солтүстік территориядағы көптеген кеніштерге тән еді, әсіресе қытайлардың басқаруындағыларына. Кеніштің ішкі жұмыстары, қалайы өңдеу орнатылысы, сондай-ақ тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар осы орынның қалдықтарына жатады. Бамбук Крикте 1906 жылы қалайы табылған, ал 1955 жылға дейін үзіліс-үзіліспен қазылып алынған. Осы жердегі қалдықтардың алуан түрлілігі, жер асты кенішімен байланысты барлық қызмет түрлерін көрсетеді. Кенді өндіру, өңдеу және тасымалдауға қатысты артефакттармен қатар, тұрмыстық заттар мен жарылғыш заттар қоймасының қалдықтары да бар.

Гринент сағасы

Джэтаба шарлауының төмен жатқан Гринент-Крик аймағы тіркелген аборигендердің қасиетті орны болып табылады. Суға түсуге немесе суға кіруге тыйым салынған. Саяхатшылардан барлық белгілерді сақтау сұралады.

Аборигендердің қасиетті орындары

Личфилд ұлттық паркінің ішінде бірнеше қасиетті және ерекше жерлер бар.

Туризм

Жыл сайын паркке 250 мыңнан астам келуші келеді. Какаду ұлттық паркіне қарағанда Дарвинге жақын орналасқан Личфилд ұлттық паркі, қаладан біріктірілген тас жолмен екі сағатқа жуық сапарда. Бұл жол Батчелор қалашығын Кокс түбегі жолымен байланыстырады. 2021 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан келген турист Ванги шарлауығы кемпингі маңында соңғы рет көрінгеннен кейін екі күн бойы із-түзсіз жоғалып кеткен, бірақ кейін аман-есен табылды.

Флоренция құламасы

Флоренс шарлауығы – екі қабатты құлаулы сарқырама, төменінен танымал жүзу орынына апарады.

Бюли Рокхоль

Бұлли Рокхолда келгендер қасқадалы төгілмелі шаңқастардан тұратын ұзын тізбек көреді.

Ванги шарлауығы

Мүмкін, Личфилдтің ең танымал тартымдылығы – Ванги шарлауығына қол жеткізу оңай және ол жыл бойы ашық. Дегенмен, су деңгейінің жоғарылауына байланысты, қатты жаңбырдан кейін жүзуге рұқсат берілмейді.

Толмер құлауы

Толмер шарлауы екі биік тік жардан терең ойысқа құлайды. Шарлаудың төменгі жағында сирек кездесетін ақ жарғақтар мен қызғылт атқосшы жарғақтарының бірнеше колониясы қоныстанған.

Тхьетаба құламасы

Жаэтаба шарлауы – парктегі кішірек арналардың бірі – Гринент өзеніндегі сарқырама. Бұл сарқырама және оның төменгі жағы аборигендердің қасиетті орны болып саналады, сондықтан келушілерден тек сарқыраманың үстінде ғана жүзу сұралады.

Тжайнера шарлауығы (Сэнди-Крик)

Орташа қиындық деңгейінен кейін, ашық кеңістікте 3,5 км қашықтықты барып-қайту жолымен, келушілер Тхейнера шарлауының төменгі жағындағы көбінесе адам көп толмайтын суға түсу орталығынан ләззат ала алады.

Сюрприз құйыны

Бұл сарқырамаларда жүзуге болады.

Блайт үйі

1929 жылы салынған бұл шаруашылық, алыс аймақтардағы алғашқы қоныс салушылардың ауыр жағдайларын еске салады.

Бамбук сағасы

Түсіндіру тақталары қалайыны қазу әдістерін баяндайды және тау-кеншілердің шыдамсыз жағдайларда көріскен қиындықтарын, сондай-ақ күн көру үшін күрескендерін түсінуге көмектеседі.

Магниттік термит үйінділері

Бұл термит үйінділерін мыңдаған термиттер тұрғызады, үйінділер ішіндегі температураны реттеу үшін солтүстік-оңтүстік бағытта салады.

Бұталық жолдар

Личфилд ұлттық паркі әртүрлі серуендеу жолдарын ұсынады. Түнгі жаяу жүру жолдары міндетті түрде 1300 650 730 телефоны арқылы Түнгі жаяу жүрушілерді тіркеу жүйесінде тіркелуі керек. Жаяу жүрушілер белгіленген кемпингтерде орналасуы тиіс.

Үстелдің үстіндегі жол

Личфилд ұлттық саябағындағы "Таблтоп" жолы – 39 шақырымдық жаяу серуен жолы. Ол былтырлайтын шағын өзендер, құлаған сарқырамалар, мөлдір көлдер және тропикалық муссондық ормандардың бұзылмаған бөліктерімен өтеді. Бұл жолмен жүретіндер валлабилер, опоссумдар және ұшқыш түлкілер сияқты жергілікті жануарларды кездестіре алады.

Флоренс өзенінің жаяу жүруі

Личфилд ұлттық паркінің үстел үстіндегі жолының бір бөлігі болып табылатын бұл 22 шақырымдық саяхат сізді Гринент-Крикке жеткізеді, сонымен қатар түрлі құстарға толы салқын муссонды орманның шағын бөліктерінен өтеді. Аңғал балықшылар, бал жейтін құстар, жұлдызды құстар мен көгершіндерді көріңіз. Жол бойында қоңыр бандикуттар мен солтүстік квольдер сияқты басқа да жануарларды кездестіруге болады. Бұл жол қиын деңгейде бағаланған және оны аяқтауға шамамен екі күн уақыт қажет.

Гринент сағасы

Личфилд ұлттық паркіндегі Tabletop жолының бөлігі болып табылатын бұл 8 жарым шақырымдық саяхат сізді Гринент өзенінен Ванги шарлауығына жеткізеді. Осы аймақтағы өзендер мен бұлақтарда судың үздіксіз қоры бар, соның арқасында өсімдік және жануарлар әлемі гүлденеді. Мұнда Карпентария пальмалары, інжір ағаштары және жылап тұрған қағаз қабықты ағаштар өседі, ал орман төңірегінде гекон, кесіртке және бақаларды кездестіруге болады.

Ванги шарлауығының аялдамасы

Бұл екі күндік саяхат "Таблтоп" жолының бір бөлігі болып, Ванги шарлауығынан басталып Уокер-Крикке дейін жалғасады. Бұл ландшафт, тасты тіктеулер мен қырларымен, солтүстік құла, валлаби, бақалар және кесірткелер сияқты жергілікті жануарларға пана болады. Көптеген құстар да бар – жарқыраған қызыл қанатты тотықтарды, екі жолақты шымшықтарды немесе балықшыларды көруге тырысыңыз.

Уокер Крик аялдамасы

Личфилд ұлттық саябағындағы үстел үстіндегі жолдың соңғы бөлігі сізді Уокер-Криктан Флоренс-Фоллзға апарады. Валлабилер мен опоссумдар сияқты жергілікті жануарларды көріңіз немесе осы орманды мекендейтін әртүрлі құстардың ерекше әуендерін тыңдаңыз.

Жоғалған қала

Бұл жеке тұрған құмтас блоктары мен бағаналар ұзақ уақыттан бері ұмытылған ежелгі мәдениеттің қираған орындарын еске түсіреді. Бұл Личфилд ұлттық паркіндегі ең жақсы қысқа серуендердің бірі деп есептеледі. Тек төрт дөңгелекті көлікпен ғана баруға болады.

Әкімшілік мәртебесі

2007 жылдың 4 сәуірінде ұлттық саябақтың жері Солтүстік территория үкіметі тарапынан Литчфилд паркі деп аталатын аудан ретінде ресми жарияланды. 2016 жылдың тамызында өткізілген Австралия халық санағында Литчфилд паркінің шегінде 44 адам тұрғаны тіркелді. Бұл аудан әзірге ешқандай жергілікті басқару аймағына қосылмаған және Солтүстік территорияның құрамына кірмейтін аудандарының бірі болып саналады.