Кіріспе

Ағылшын актері (1933–1995)

Питер Джереми Уильям Хэггинс (3 қараша 1933 – 12 қыркүйек 1995), кәсіби сахнада Джереми Бретт деген атпен танымал, ағылшын актері болған. Ол 1984 жылдан 1994 жылға дейін Гранада телеарнасының төрт телесериалындағы барлық 41 эпизодта ойдан шығарылған детектив Шерлок Холмс рөлін сомдады. Оның мансабы сахна, телевидение, кино, Шекспир және музыкалық театрды қамтыды. Сонымен қатар, ол 1964 жылғы Warner Bros. студиясының «Менің әдемі ханым» (My Fair Lady) фильмінде Фредди Эйнсфорд Хилл рөлін ойнады.

Ерте өмір

Джереми Бретт Петер Джереми Уильям Хэггинс болып Берксвеллдегі Берксвелл Гранджде, содан кейін Уорвикширде дүниеге келді. Оның туған күні шын мәнінде 1933 жылдың 3 қарашасы, бірақ көптеген дереккөздерде 1933 жылдың желтоқсанында немесе 1935 жылы туған деп көрсетілген. Ол армия офицері, подполковник Генри Уильям Хэггинстің (1891–1965) және кондитерлік династиядан шыққан Элизабет Эдит Кэдберидің (қыз есімі Батлер; 1903–1959) ұлы болды. Оның үш үлкен ағасы болған: Джон Генри (1924–1999), Майкл Уильям (1927–2000) және Патрик Уильям (1929–2017). Актер Мартин Клунес оның жүрегі туыс немере інісі (немесе басқа деректерге сәйкес, туыс немесе екінші туыс, бір буын өткізіп) болған. Итон колледжінде білім алған ол, дислексияға байланысты оқуда қиындықтар туып, өзін «академиялық сәтсіздік» деп сипаттады. Брет 1785 жылы құрылған «Арден ағаштары» атты садақпен ату клубының мүшесі болды. Оның әкесі мен ағалары да сол клубтың мүшелері еді. Өзінің сөздік қорын жетілдіргенімен, ол туғаннан бастап «р» әрпін дұрыс айта алмады. Ол жасөспірім шағында түзету операциясы жасатып, содан кейін көп жыл бойы жаттығулармен айналысты. Бірақ Итон колледжінде ән айтуда өте жақсы болды және колледж хорының құрамына кірді. Ол Эльзи Фогертиден Орталық сөйлеу және драма мектебінде оқыды, ол кезде мектеп Лондонның Корольдік Альберт залында орналасқан, және 1954 жылы бітірді. Бірақ әкесі отбасының абыройы үшін оның есімін өзгертуін талап етті, сондықтан ол сахналық есімін өзінің алғашқы костюмінен – «Brett & Co.» таңбасынан алды.

1959 жылы Бретт Гамлет рөлінде ойнап жатқанда анасы Уэльс тауларында болған көлік апатында қаза тапты. Бұл Бреттке зор соққы болды. Өмірінің кейінгі жылдарында ол оқиға туралы, оның өзіне және оның өнеріне тигізген әсері туралы айтты: «Анам 1959 жылы қасіретті жағдайда көлік апатында қаза тапты, мен бұған қатты ашуланды, себебі ол қаза тапқан кезде ұлым үш айлық болатын. Менде ашу болды… қызығы, менде ашу болды. Менің ойымша, ол да сезілді. Мен алданып қалдым, анам да алданып қалды – сол ашу сезімінен туды». Ол жағдайға сене алмады және ашуын өнеріне арнады.

Сахна мен экран

Брет өзінің кәсіби актерлік дебютын 1954 жылы Манчестердегі Кітапхана театрында жасады, ал 1956 жылы Лондон сахнасындағы дебютын Олд Вик труппасымен «Тройл және Крессида» спектаклінде ойнады. Ол 1956 жылы Одри Хепберннің қатысуымен түсірілген «Соғыс және бейбітшілік» фильміндегі үлкен рөлімен кинода алғаш рет көзге түсті. Сонымен қатар 1956 жылы ол Бродвейде Ричард II пьесасында Аумерл герцогының рөлін орындады. 1959 жылы Брет Вест-Энд мюзиклінде Арчи Форсайттың романтикалық басты рөлін сомдады. 1959 жылы ол Гамлет рөлінде ойнады; алайда, кейіннен BBC2 телеарнасының «Датты сомдау» атты деректі фильмінде Брет: «Мен Гамлет рөлінде өте жақсы болдым деп ойламаймын. Мен тым жас едім. Ақыл-ойым жетілмеген еді. Философиялық тұрғыдан да жас едім. Мен Байрон сияқты болдым. Көрікті едім. Менде қасиеттер болды, бірақ басқалардың нұсқасын көруді артық жақсы көрер едім. Өзімді сендіре алмадым» деді. Құрметті театр сыншысы Гарольд Хобсон Бреттің ойнаған рөлі туралы: «Оның инцест төсегі – қойылымның ортасы болды» деп жазды. Ол Олд Вик театрында, Нью-Йоркте және 1967 жылдан 1970 жылға дейін Ұлттық театр труппасының мүшесі болған кезде оншақты Шекспирлік рөлдерді қоса алғанда, сахнада көптеген классикалық рөлдерді ойнады. 1960 жылдардың басынан бастап Брет британдық телевидениеде жиі пайда болды. Ол бірнеше сериалдарда ойнады, соның ішінде «Үш мұшкер» (1966) фильмінің адаптациясында д’Артаньян рөлінде. Оның ең танымал фильмдегі рөлі – Одри Хепбернмен бірге «Маған бір айт» (1964) фильміндегі Фредди Эйнсфорд Хилл рөлі. Брет жақсы ән айтса да, кейіннен ол BBC телеарнасының «Шат жесір» (Рождество күні, 1968) бағдарламасында Данило рөлін ойнағанда көрсеткендей, «Маған бір айт» фильміндегі әнін Билл Ширли дубляжға алды. Осы кезде Бреттің Джеймс Бондтың (007) рөлін Шон Коннеридің орнына ойнау мүмкіндігі қарастырылды, бірақ ол 007 рөліне ойнау мансабына зиян келтіретініне сеніп, рөлден бас тартты. Кейін оның орнына Джордж Лейзенби таңдалды. Оның кейбір рөлдері классикалық комедиялық рөлдерде болды, мысалы, «Ривалдар» (1970) телеспектакліндегі Капитан Абсолют және Жонатан Миллердің режиссерлік Ұлттық театр труппасының қойылымындағы Уильям Шекспирдің «Венеция саудагері» (1970) пьесасындағы Бассанио, сондай-ақ Лоренс Оливье (Шайлок рөлінде) және Джоан Плоурайт (Порция рөлінде) қатысты. Бұл 1973 жылы сол үш басты рөлмен теледидарға бейімделді. Брет актер ретінде оған 20-ғасырға сирек кіруге рұқсат етілетінін және қазіргі уақытта ешқашан кірмейтінін әзілдеп айтты. Дегенмен, ол ITC-нің «Барон» (1967) және «Чемпиондар» (1969) сериалдарында бірнеше эпизодтық рөлдерде ойнады, онда ол қараңғы, тартымды жаман жігіттер рөлінде сомдады. Брет сонымен қатар «The Incredible Hulk» («Кінә, модельдер және кісі өлтіру», 1977) сериалында ойнады және 1979 жылы Дафна дю Мориенің «Ребекка» романының адаптациясында Жоанна Дэвидпен бірге Максим рөлінде ойнады. Джереми Бреттің соңғы, өлімнен кейінгі фильмдегі рөлі – 1996 жылы Голливудтың Робин Райт Пенн басты рөлді ойнаған «Молл Фландерс» фильмінде суретшінің әкесі ретіндегі шағын рөл болды. Фильм (Алекс Кингстонның қатысуымен 1996 жылы ITV адаптациясымен шатастырмау керек) Бреттің өлімінен шамамен бір жыл өткен соң жарық көрді. 1982 жылдың ақпанында Гранада теледидары Бреттен Холмс рөлін ойнауды сұрады. Мақсаты кейіпкердің ең жақсы жағдайларын толығымен шынайы және адал бейімдеу болды. Брет ақырында рөлді қабылдады; ол әлемдегі ең жақсы Шерлок Холмс болуды қалады. Ол ұлы детектив және сэр Артур Конан Дойл туралы кең зерттеулер жүргізді және өзіне берілген сценарийлер мен Конан Дойлдың түпнұсқалық әңгімелері арасындағы айырмашылықтарға ерекше назар аударды. Брет түсірілім алаңындағы ең қымбат нәрсесі – Холмстің тамақтану және ішу әдеттеріне дейін барлық нәрсе туралы 77 беттік «Бейкер-стрит ісі» болды. Брет бірде: «Кейбір актерлер кейіпкерге айналады – олар кейіпкерге айналуға тырысады. Бұл әдіс жұмыс істегенде, актер суғара сияқты өзін-өзі сығып, жеке басын жойып, кейінірек кейіпкердің жеке басын сұйықтықтай сіңіреді» деді. Брет Холмс рөліне көбірек құмарлықпен қарады. Ол Холмс-тің ерекше қол қимылдары мен қысқа күлкісін енгізді. Ол тек аяқ іздерін табу үшін жерге секіріп, «жеке қауіпсіздігін ойламай, жиһаздың үстінен немесе көпірдің қабырғасынан секіріп түсетін». Холмс-тің маңдай-тесіктік және депрессиялық мінезі Бретті қызықтырды және қорқытты. Холмс-тің мінез-құлқы актердің өзіне ұқсас болды, құмарлық энергиясының шақыруларынан кейін әлсіздік кезеңдері болды. Ол үшін жұмыстан кейін Холмс рөлінен айырылу қиын болды. Актердің санасын сақтау үшін рөлді күннің соңында қалдыру керек екенін оған әрқашан айтқан, бірақ Брет Холмс туралы түс көре бастады, ал түстер қабырсынуға айналды. Брет Холмс-ті «Сіз білесіз кім» немесе жай ғана «Ол» деп атауға көшті. Терри Маннерстің 2001 жылғы Брет туралы кітабында Бреттің ойлары келтірілген: «Басқа актерлер түскі асқа кеткенде, Брет сценада отырып сценарийді оқып, әрбір нюансты қарап, демалыс күндері мен мерекелерде Холмс туралы оқитын». Брет: «Кейбір актерлер Холмс рөлін ұзақ ойнаса, кейіпкер олардың жанын ұрлап алады деп қорқады, түпкілікті тұрғынға орын қалдырмайды», – деді, сонымен қатар: «Холмс мен үшін айдың қара жағына айналды. Ол көңілсіз және жалғыз, ал мен іштей әлеуметтік және көңілдімін. Бұл тым қауіпті болып кетті». Бреттің досы, драматург Джереми Полдың «Шерлок Холмс құпиясы» атты пьесасы 1988 және 1989 жылдары Лондонның Вест-Эндіндегі Виндхэм театрында Брет пен Эдвард Хардвик қатысуымен қойылды, содан кейін труппа гастрольдік сапарға шықты.

Марапаттар

Джереми Бретт 1994 жылы сериал эфирге берілгеніне он жыл толуына арналған салтанатты шарада Шерлок Холмс рөлі үшін "Құрметті легион" орденімен марапатталды. Ол оны сериал түсірілген Манчестер қаласында алды.

Жеке өмір және денсаулық мәселелері

1958 жылы 24 мамырда Бретт актриса Анна Мэйсиге (актер Реймонд Мэйсидің қызы) үйленді. Олардың ұлы Дэвид Хаггинс 1959 жылы дүниеге келді, ол британдық карикатурист, суретші және романист. Брет пен Мэйси 1962 жылы 22 қарашада ажырасып, ол оны еркекке адал болмағандықтан тастап кеткенін мәлімдеді. 1976 жылы Брет Джоан Салливан Уилсонға үйленді, ол 1985 жылы шілдеде қатерлі ісіктен қайтыс болды. Брет актер Гэри Бондпен романтикалық қарым-қатынаста болды, ол Бреттен кейін бір ай өткен соң көз жұмды. 1970 жылдардың соңында Бретт Пол Шенармен байланыста болды. Брет өзінің сексуалдық бағытын ешқашан ашқан жоқ. 1986 жылдың соңында Бреттің көңіл-күйі күрт өзгере бастады, бұл оның отбасы мен достарын алаңдатты. Олар оны маниакалды депрессия, яғни екіполярлық бұзылыс диагнозын қоюға және емделуге көндірді. Бретке осы жағдаймен күресу үшін литий таблеткалары тағайындалды. Ол ешқашан толыққанды жазылмайтынын, аурумен бірге өмір сүруге, оның белгілерін анықтап, онымен күресуге тура келетінін сезінді. Ол жұмысына оралып, Холмс рөлін қайта ойнауды армандады. Оның жазылғаннан кейін түсірілген алғашқы эпизоды 1987 жылы "Төрттің белгісі" романының екі сағаттық бейімделуі болды. Содан бері, серия дамыған сайын Бреттің сыртқы түрі мен мінез-құлқындағы өзгерістер бірте-бірте көзге түре бастады. Литий таблеткаларының жанама әсерлерінің бірі – организмде сұйықтық жиналуы еді. Брет салмақ қосып, денесі су ісіне бастады. Сонымен қатар, дәрілер оның жұмысын баяулатты. Эдвард Хардвикке айтқандай, Брет күніне 60-қа жуық темекі шегетін, бұл оның денсаулығына кері әсер етті. Оның жүрегі де ауырған. Оның жүрегі қалыптыдан екі есе үлкен болды, тыныс алуы қиын болды және түсірілім алаңында оттегі маскасын қажет етті. "Бірақ, жанымдар, қойылым жалғасуы керек", – деген сөз оның жалғыз түсініктемесі болды. Өмірінің соңғы он жылында Брет психикалық ауруымен байланысты бірнеше рет ауруханада жатты, ал Шерлок Холмс сериясының соңғы эпизодтарын аяқтаған кезде оның денсаулығы мен сыртқы түрі айқын түрде нашарлады. Бірде, соңғы серияның түсірілімі кезінде Брет есінен танып құлап кетті. Соңғы жылдары ол ауру туралы ашық әңгімеледі, адамдарды оның белгілерін тануға және көмекке жүгінуге шақырды.

Өлім

Брет 1995 жылғы 12 қыркүйекте Лондонның Клэфэм қаласындағы үйінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Оның жүрек қақпақтары бала кезінде жұқтырған ревматизм салдарынан зақымданған еді, үстіне ол өмірі бойы ауыр темекі шегуші болған. Оның денесі өртеліп, күлі шашылды. Оның үлкен ағасы, дін қызметкері Джон, 1995 жылғы 29 қарашада кіші ағасының естелік жиынында сөз сөйледі. Мел Гассоу «Нью-Йорк Таймс» газетінде жариялаған некрологында: «Брет мырза Холмс образының түпкілікті нұсқасы саналды: ол таң қалдыратын аналитикалық қабілетке ие, керемет маскировкалар жасауға және қараңғы көңіл-күйге бейім, сондай-ақ ең қиын қылмыстарды шешуге деген құлшынысымен ерекшеленді» деп жазды. Актердің құрметіне Клэпхэм Коммонға ескерткіш ағаш отырғызылды – Брет қайтыс болғанға дейін көп жылдар бойы жергілікті жерде тұрған жеріне жақын.

Сахна

Жыл Атауы Рөл Орын 1956 Ричард II Аумерелдің герцогі Винтер Гарден театры 1956 Макбет Малькольм Винтер Гарден театры 1956 Ромео мен Джульетта Париж Винтер Гарден театры 1957 Тройл мен Крессида Тройл Винтер Гарден театры 1961 Гамлет Гамлет Оксфорд Ойын үйі / Корольдік Странд театры 1964 Депутат Риккардо Фонтана, С. Дж. Брукс Аткинсон театры 1967 Сізге қалай ұнайды Орландо Корольдік ұлттық театр 1978 Дракула Граф Дракула әртүрлі; Бродвей өндірісінің гастрольдік көрсетілімдері 1980 Қан айқышқа шегеленгені Доктор Уотсон Ахмансон театры 1985 Біздің бәріміз де емеспіз бе? Ұлық Уильям Татам Брукс Аткинсон театры 1988 Шерлок Холмстың құпиясы Шерлок Холмс Уиндхам театры

Теледидар фильмдері

Жыл Аты Рөл Ескертулер 1957 Ай жарығымен кездесу Родерик 1962 Жұлдызды соната Студент 1962 Отбасымен кешкі ас 1966 Шопен және Джордж Сэнд Шығармашылық жылдар Шопен 1968 Шатты жесір 1969 Идеал күйеу Виконт Горинг 1973 Венеция саудагері Бассанио 1974 Жүрек істері Капитан Юль 1974 Джени: Леди Рэндольф Черчилль Граф Карел Кински 2 эпизод 1974 Жұлдызды: Ұсақ қайық жүргізуші Шеридан Оуэн 1975 Сары қыз Ата Далей 1975 Махаббат еңбегінің қатысуы Бэрон 1976 Дориан Грейдің портреті Бассиль Холлвард 1979 Ребекка Максимилиан "Максим" де Винтер 1981 Мадам X Доктор Терренс Кит 1981 Макбет Макбет 1981 Жақсы солдат Эдвард Эшбернхам 1982 Уимпол көшесінің Барреттері Роберт Браунинг 1983 No10 Уильям Питт кіші 1984 Морт д'Артур Король Артур 1985 Флоренс Найтингейл Уильям Найтингейл 1985 Алдаулар Брайан Фоксворт 1987 Төрт белгі Шерлок Холмс 1988 Баскервильдің иті Шерлок Холмс.