Кіріспе

Алжирден шыққан музыка жанры Раи (/r//aɪ//.//i/, /r//aɪ/; راي, ), кейде раи деп жазылады, 1920 жылдарға дейін тамыр тартатын алжирлік халық музыкасының бір түрі. Раи әншілерін шеб (арабша: شاب) (немесе шабаб, яғни жас) деп атайды, ол шааби әншілеріне берілген шейх (арабша: شيخ) (шаих, яғни ескі) атауынан өзгеше. Бұл дәстүр Оран қаласында, көбінесе кедейлер арасында қалыптасты. Әдетте ер адамдар орындаса, 20 ғасырдың соңына қарай әйел әншілер де жиі кездесе бастады. Раи мәтіндері аурулар және туған жер халқына әсер еткен еуропалық колониялардың қадағалауы сияқты әлеуметтік мәселелерді қамтиды.

Халықаралық жетістік

Чеб Халед халықаралық сәттілікке жеткен алғашқы музыкант болды, соның ішінде 1988 жылы джаз музыканты Сафи Бутелламен бірге шыққан «Куче» альбомы, бірақ оның танымалдылығы АҚШ және Латын Америкасы сияқты елдерге жетпеді. 1980-жылдардың басқа да көрнекті орындаушылары: Хуари Бенченет, Раина Раи, Мохамед Сахрауи, Чеб Мами, Чеба Зохра және Чеб Хамид. Халықаралық сәттілік 1990-жылдары Cheb Khaled-тің 1992 жылғы «Khaled» альбомымен артып, дамыды. Халед Алжирде болмағандықтан, Чеб Тахар, Чеб Насро және Чеб Хасни сияқты музыканттар раи музыкасының сезімтал, поп-баллада түрін орындауды бастады. Онжылдықтың соңында раиге фанк, хип-хоп және басқа да ықпалдар қосылды, әсіресе Фаудель және Рашид Таха сияқты орындаушылар, соңғысы раи музыкасын алып, оны рокпен біріктірді. Таха өзінің туындысын раи музыкасы деп атаған жоқ, оны халықтық раи мен панктың үйлесімі деп сипаттады. 1990-жылдардың соңындағы араб музыкасындағы мәдениеттердің тағы бір қоспасы Альдо сияқты музыканттар шығарған франко-араб музыкасы арқылы көрінді. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында раи орындаушыларының арасында әйелдердің саны артты. Авторлар Грос, МакМюррей және Шведенбургтің «Араб шуы мен Рамазан түндері: Раи, рэп және франко-мағрибтік үлгі» атты мақаласында раи музыканты Чаба Захуанияға оның отбасы ән айтуға немесе тіпті қоғамға шығуға тыйым салған. Грос және авторлардың айтуынша, раи пластинка компаниялары әйел әртістерге көбірек назар аударуға ынталандырды. 2000 жылы раи музыкасы Стингтің раи әншісі Чеб Мамимен 2000 жылдың 17 қаңтарында жарық көрген «Desert Rose» әніндегі дуетінің арқасында халықаралық сәттілікке ие болды. Стинг раи музыкасын батыс музыка тыңлаушыларына таныстырғаны үшін кеңінен мақталып, ән көптеген хит-парадтарда сәттілікке жетті, Канадада 2-орын, Швейцарияда 3-орын, Италияда 4-орын, Ұлыбританияда 15-орын және АҚШ-та 17-орынды иеленді. Ол сонымен қатар Billboard Adult Alternative және Hot Dance Single Sales чарттарында 1-орынға жетті.

Цензура

Алжирде раи музыкасының дамуы мен коммерциялану барысында, осы жанрды басуға көптеген әрекеттер жасалды. Раи – лирикалық мазмұнынан бастап, альбом мұқабаларына дейін, әрдайым даулы музыка болып келді. Діни идентичность және трансұлттық байланыстар Магриб идентичностьінің күрделілігін анықтауда маңызды рөл атқарады. Осы күрделі идентичность раи музыкасы арқылы көрініс табады және көптеген мәдени контексттерде сыналып, цензураланады. 1962 жылы Алжир ұлттық тәуелсіздігін жариялаған кезде, халық мәдениетінің өркендеуі халықтың консервативті көзқарастарымен шектелді. Әйелдердің өзін-өзі көрсетуіне қатаң шектеулер қойылған осы кезеңде, көптеген ер адамдар раи әншілеріне айналды. 1979 жылы президент Шадли Бенджедид либералды моральдық және экономикалық стандарттарды қолдағанда, раи музыкасы алжирлік жастармен тығыз байланысты болды. Бірақ бұл музыка Салафи исламистері мен Алжир үкіметі тарапынан сынға ұшырады. «Раи буыны» деп аталған жастар, раиді жыныстық және мәдени бостандықтарын білдірудің бір жолы ретінде қарастырды. Мұның бір мысалы – Шеб Хаснидің «El Berraka» әніндегі сөздері: «Мен оны алдым, себебі мас болғанда, адамның басына осындай ойлар келеді!» Хасни елдің фундаменталистеріне және діни емес өнер формаларын айыптауға қарсы шықты. Раи кассеталар арқылы, теледидарда және радиода кеңінен таралды. Дегенмен, үкімет консервативті құндылықтарға сәйкес ету үшін раиді «тазалауға» тырысты. Ұялы дыбыс инженерлері раи әртістерінің жазбаларын осы стандарттарға сай келтіру үшін өңдеді. Бұл тактика консервативті аудиторияны қызықтырып, музыкадан табыс табуға мүмкіндік берді. Консервативтік көзқарас тек тыңдаушылардың раи музыкасын қабылдауына ғана емес, сонымен қатар әртістердің, әсіресе әйел әртістердің өнерлерін ұсынуына да әсер етті. Мысалы, әйел раи әншілері көбінесе альбом мұқабаларында көрінбейді. Мұндай патриархалдық стандарттар әйелдерді жеке өмірге қысым жасайды.