Кіріспе

Psilotaceae тұқымдасына жататын папоротниктер туысы.

Psilotum – папоротник тәрізді тамырлы өсімдіктер туысы. Бұл Psilotaceae тұқымдасының екі туысының бірі, екіншісі – Tmesipteris. Бұл екі туыстағы өсімдіктер бұрынғыда ең ерте сақталған тамырлы өсімдіктерден тараған деп есептелген, бірақ соңғы филогенездер оларды базальды папоротниктер ретінде, Ophioglossales-тің туыс тобы ретінде орналастырады. Оларда нақты тамырлар жоқ және жапырақтары өте редуцированған, ал сабақтары фотосинтез және өткізу тіндерін қамтитын органдар болып табылады. Psilotum туысында бар болғаны екі түр және олардың арасындағы бір будандас түр бар. Олар Tmesipteris туысынан көптеген бұтақтары бар сабақтарымен және үш бөлікті синангиясымен (екі емес) ерекшеленеді.

Сипаттамасы мен өмірлік циклы

Psilotum тұқымдасына жататын шұңғырлардың нағыз тамырлары жоқ, бірақ олар жер астындағы тамырсабақтармен бекітіледі. Сабақтарында жұпталған энациялары бар көптеген бұтақтар болады, олар кішкентай жапырақтарға ұқсаса да, өзек тінінен құралмайды. Осы энациялардың үстінде үш спорангияның бірігуінен пайда болған синангиялар орналасқан, олар спораларды түзеді. Пісіп жеткенде, синангиялар сарыдан ақшыл түсті спораларды шығарып, олардың көмегімен ұзындығы аз гаметофит дамиды. Гаметофит жер астында сапрофит ретінде тіршілік етеді, кейде микоризалық қарым-қатынаста болады. Гаметофит жетілген кезде, ол моноикалық болып, жұмыртқа және сперматозоид жасушаларын бірдей өндіреді. Сперматозоидтар бірнеше қамшымен жүзіп, жұмыртқа жасушасына жеткенде онымен бірігіп, жас спорофитті құрайды. Ересекті спорофит 1,5 метр немесе одан да биікке өсе алады, бірақ оның көзге көрінетін гаметофиті жоқ. Psilotum гаметофиті ерекшелігі – ол екіге бөлінетін бұтақтарға ие, жер астында өмір сүреді және өзек тініне ие. Гаметофиттің қоректенуі микогетеротрофты болып көрінеді, оған эндофиттік саңырауқұлақтар көмектеседі.

Таксономия және атау беру

Psilotum тұқымдасын алғаш рет 1801 жылы Олоф Шварц ресми түрде сипаттады және оның сипаттамасы Journal für die Botanik (Schrader) журналында жарияланды. Тұқымның атауы ежелгі грек сөзі псилос-тан алынған, бұл "жалаңаш", "тегіс" немесе "шашсыз" дегенді білдіреді, бұл өсімдіктің әдеттегі мүшелерінің болмауына және жапырақтарының жоқтығына сілтеме жасайды. P. nudum үшін Оңтүстік Жапонияда, ал АҚШ-та P. nudum Флоридадан Техасқа дейін, ал P. complanatum Гавайиде кездеседі.

Қайыңға қатысты

Psilotum сыртқы түрінен жойылған ерте тамырлы өсімдіктерге, мысалы, риниофиттерге және тримерофиттер туысы Psilophyton-ға ұқсайды. Psilotum-ның ерте тамырлы өсімдіктермен байланысын көрсететін ерекше белгілері: екіге бөлінетін тармақталған спорофиттер, көлденең тамырсабақтардан өсетін жер үсті сабақтары, қарапайым тамырлы цилиндр, гомоспоралық және терминалды эуспорангиялар, сондай-ақ тамырлардың болмауы. Psilotum-ның спорангиялары үш жақын спорангияның қосылуынан пайда болған үш бөлімді синангиялар болып табылады.

Молекулалық деректер Psilotum-ның папоротник екенін (ат құйрығын да қамтитын кең мағынада) және псилофиттердің офиоглоссоид папоротниктерімен туыс екенін нақты растайды.