Кіріспе

Бельгиялық саясаткер (1902–1983)

Жан Рей (15 шілде 1902 – 19 мамыр 1983) – бельгиялық либерал саясаткер, 1967 жылдан 1970 жылға дейін Еуропалық комиссияның екінші президенті қызметін атқарды. 1958 жылдан 1967 жылға дейін ол Еуропалық комиссияның Сыртқы қатынастар жөніндегі комиссары болды. 1983–1984 оқу жылы Еуропа колледжінде оның құрметіне аталды.

Ерте өмір

Лиеж қаласында протестант отбасында дүниеге келген Жан Рей Лиеж университетінде құқық білімін алып, 1926 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол еңбек жолын Лиеждегі апелляциялық сотта адвокат ретінде бастады. Валония қозғалысына адалдығы оны саясатқа итермеледі. Ол Либералдық партияға қосылып, 1935 жылы Лиеж қалалық кеңесіне сайланды. 1939 жылы Бельгияның Өкілдер палатасына депутат болып өтті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Бельгия үкіметтері мен король Леопольд III қолдаған "тәуелсіздік саясатына" (бетараптыққа) қарсы ең белсенді наразылардың бірі болды. 1940 жылы ол резервтік офицер ретінде әскерге шақырылып, Бельгия шайқасына қатысты. Неміс әскеріне тұтқынға түсіп, соғыстың соңына дейін әскери тұтқын лагерінде болды, ол Фишбек маңындағы Oflag XD лагерінде тұтқындыққа алынды, онда ол құпия масондық L'Obstinée ложасының мүшесі болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі мансап

Соғыстан кейін ол Бельгияның федерализациясын жақтады. 1947 жылы ол парламенттің тағы бес мүшесімен (соның ішінде Джулиен Лахау) бірлесіп, федеративтік мемлекет құру туралы заң жобасын ұсынды. Егер жаңа Конституция қабылданса, Бельгия екі штаттан – Фландрия мен Валониядан және Брюссель федеративтік аймағынан тұратын конфедерацияға айналар еді. Алайда Бельгия парламентінің көпшілігі бұл ұсынысты қарастырудан бас тартты. Рей 1949 жылдан 1950 жылға дейін қайта құру министрі, ал 1954 жылдан 1958 жылға дейін экономика министрі болды. Осылайша ол Еуропалық көмір және болат қауымдастығының алғашқы дамуына және Еуропалық экономикалық қауымдастық пен Еуропалық атом энергиясы қауымдастығын құруға әкелген келіссөздерге қатысты. 1958 жылдан 1967 жылға дейін ЕЭК-нің (Халлштейн комиссиясы) сыртқы қатынастар жөніндегі комиссиясының мүшесі болды және Кеннеди раундындағы (1964–1967 жж.) келіссөздерде маңызды рөл атқарды. 1967 жылы ол Уолтер Холлштейннен кейін Еуропалық комиссияның президенті болды (ол біріккен ЕЭК, ЕАЭО және Еуропалық атом энергиясы қауымдастығы Комиссиясының алғашқы президенті болды). Әлі де берік федералист болғандықтан, ол қауымдастық институттарын нығайтуға кірісті. Ол Еуропалық парламенттің өкілеттіктерін арттырып, оны жалпы сайлау құқығымен сайлауды жақтады. Президенттік кезінде ол кедендік одақтың аяқталуын бақылады (1968). Ол 1969 жылы Гаагадағы саммитте де маңызды рөл атқарды, онда еуропалық көшбасшылар екі жаңа бастамамен еуропалық интеграцияны қайта жандандыруға шешім қабылдады: бір жағынан, Еуропалық экономикалық және валюталық одақ (ЭМО), екінші жағынан, Еуропалық саяси ынтымақтастық (ЕСЫ), ол бүгінгі күні евро мен Еуропалық одақтың ортақ сыртқы және қауіпсіздік саясатын болжады. Сондай-ақ Гаагада Франция Ұлыбританияның ЕЭК-ке қосылуына қарсылығын тоқтатты. Соңында, 1970 жылы, осы мандатының соңғы жылы, Рей қауымдастыққа «өз қаражатын» беру туралы ұсынысына еуропалық үкіметтердің қолдауын алды. Бұл ЕЭК енді мүше мемлекеттерден түсетін үлеске ғана емес, сонымен қатар кедендік баждардан, қауымдастықтан тыс жерлерден келетін ауыл шаруашылығы өнімдеріне салынатын алымдардан және ҚҚС түсімдерінің бір бөлігінен де түсетін кірістермен толықтырыла алатынын білдірді. 1964 жылдан 1974 жылға дейін Рей Брюггедегі Еуропа колледжінің кеңесінің төрағасы болды. 1974 жылдан 1978 жылға дейін Еуропалық қозғалыстың төрағасы болды және Еуропа үшін Жан Монне қорының мүшесі болды. 1979 жылы ол жалпы сайлау құқығымен сайланған алғашқы Еуропалық парламент мүшесі болды. Жан Рей Бельгия саясатында да белсенді болды. Ол 1976 жылы «Азаттық және прогресс» партиясынан бөлініп, Валониялық реформаторлар мен либералдар партиясын (ПРЛВ) құрған франкоязықты либералдардың беделді тұлғасына айналды. Жан Рей туған қаласы Льежде қайтыс болды. Брюссельдің Еуропалық ауданында оның құрметіне алаң аталды. Париждің 15-ші округіндегі бір көше де оның есімін алып жүр.