Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Химиялық қосылыс – көз жасы шығаратын газ.
Chemical compound
the tear gas
2-хлорбензальмалононитрил (кейде о-хлорбензилиденмалононитрил деп те аталады; химиялық формуласы: C10H5ClN2) – цианокарбон, бұл әдетте CS газы деп аталатын көз жасы шығаратын агенттің негізгі құралы болып табылады және тәртіпсіздікті басуға қолданылады.
The compound 2 chlorobenzalmalononitrile (also called o chlorobenzylidene malononitrile; chemical formula: C10H5ClN2), a cyanocarbon, is the defining component of the lachrymatory agent commonly referred to as CS gas, which is used as a riot control agent. |Section8=
Оған ұшырағанда күйгендей сезім пайда болады және көздерден жас мөлшері көп шығып, көзді ашу мүмкін болмайды. Сонымен қатар, мұрын, ауыз және жұтқыншақтың шырышты қабығында күйіп, қышыма сезімі туып, нәтижесінде қатты жөтел, мұрыннан шырыш бөліну, бағдардың шатыруы және тыныс алудың қиындауы мүмкін, бұл адамның қабілетін шектейді. CS газы – бөлме температурасында қатты күйде болатын 2-хлорбензальмалононитрил және ұшқыш еріткіштің (басқа белсенді заттарды ерітетін және тез буланатын зат) аэрозолі. CS газы көбінесе адам өліміне алып келмейтін газ ретінде қарастырылады.
Exposure causes a burning sensation and tearing of the eyes to the extent that the subject cannot keep their eyes open, and a burning irritation of the mucous membranes of the nose, mouth and throat, resulting in profuse coughing, nasal mucus discharge, disorientation, and difficulty breathing, partially incapacitating the subject. CS gas is an aerosol of a volatile solvent (a substance that dissolves other active substances and that easily evaporates) and 2 chlorobenzalmalononitrile, which is a solid compound at room temperature. CS gas is generally accepted as being non lethal.
Тарих
СС газы алғаш рет 1928 жылы Миддлбери колледжінде америкалық Бен Корсон мен Роджер Стоутон есімді екі ғалым синтездеді, ал химиялық заттың атауы ғалымдардың тегінің бас әріптерінен алынған. CS 1950 және 60-жылдары Ұлыбританияның Уилтширдегі Портон Даун қаласында құпия түрде әзірленіп, сынақтан өтті. CS бастапқыда жануарларға, кейін Британ армиясының ерікті әскери қызметшілеріне қолданылды. Жануарларға CS-тің әсері аз, себебі олардың жас шығару жолдары әртүрлі, ал адам емес сүтқоректілердің болса, жүні газдың еркін өтуіне кедергі келтіреді. 2002 жылы Колин Пауэллдің АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық қауіпсіздік және ядролық қаруды таратпау бюросы CS газы сияқты "тәртіпсіздікті бақылау агенттері" мен "өлтіруге бағытталған химиялық қарудың" арасында айқын шекара салды. Бюро бұл позицияны Ұлыбритания мен Жапония қолдады деп мәлімдеді.
CS gas was first synthesized by two Americans, Ben Corson and Roger Stoughton, at Middlebury College in 1928, and the chemical's name is derived from the first letters of the scientists' surnames. CS was developed and tested secretly at Porton Down in Wiltshire, UK, in the 1950s and '60s. CS was used first on animals, and subsequently on British Army servicemen volunteers. CS has less effect on animals because they have different tear ducts and, in the case of non human mammals, their fur inhibits the free entry of the gas. As recently as 2002, the U. S. State Department Bureau of International Security and Nonproliferation of Colin Powell made a firm distinction between "riot control agents" such as CS gas, and "lethal chemical weapons." The Bureau cited support for this position from the U. K. and Japan.
Екіншілік әсерлері
CS газымен ластанған адамдар немесе заттар басқаларға, оның ішінде медицина қызметкерлеріне және полиция қызметкерлеріне қосымша зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, қайталап әсер ету сезімталдыққа (сенсибилизацияға) алып келуі мүмкін.
People or objects contaminated with CS gas can cause secondary exposure to others, including healthcare professionals and police. In addition, repeated exposure may cause sensitisation.
Уыттылық
Ноцицепторларда (әсіресе тригеминальды) экспрессияланатын TRPA1 (Transient Receptor Potential Ankyrin 1) иондық каналы, кеміргіштер модельдерінде CS газының әсер ететін орны ретінде қарастырылады. Көпшілікті бақылау үшін өлімге жеткізбейтін қару ретінде сипатталғанымен, зерттеулер осы жіктемеге күмән тудырды. CS өкпеге ауыр зақым келтіруге және жүрек пен бауырға да елеулі зиян тигізуге қабілді. 2000 жылдың 28 қыркүйегінде профессор доктор Уве Генрих, АҚШ Арнайы кеңесшісінің кеңсесі басшысы Джон С. Дэнфорттың тапсырысымен, ФБР-дің «Бранч Дэвиджанс» қауымдастығының Маунт Кармель кешенінде CS газын қолдануын зерттеу нәтижесін жариялады. Ол адам өлімі туралы ешқандай хабарлама түспегенін мәлімдеді, бірақ қолданылған CS газының өлімге әкелу мүмкіндігі негізінен екі факторға байланысты екенін тоғыстырды: газ маскалары қолданылған-жоқ па және адамдар бөлмеде тұтқындалған-жоқ па. Оның пікірінше, егер газ маскалары қолданылмаса және адамдар тұтқындалған жағдайда, «осындай CS газының әсеріне ұшырау қауіпті салдарларға алып келуі, тіпті өлімге себеп болуы мүмкін».
TRPA1 (Transient Receptor Potential Ankyrin 1) ion channel expressed on nociceptors (especially trigeminal) has been implicated as the site of action for CS gas in rodent models. Although described as a non lethal weapon for crowd control, studies have raised doubts about this classification. CS can cause severe pulmonary damage and can also significantly damage the heart and liver. On 28 September 2000, Prof. Dr. Uwe Heinrich released a study commissioned by John C. Danforth, of the United States Office of Special Counsel, to investigate the use of CS by the FBI at the Branch Davidians' Mount Carmel compound. He said no human deaths had been reported, but concluded that the lethality of CS used would have been determined mainly by two factors: whether gas masks were used and whether the occupants were trapped in a room. He suggests that if no gas masks were used and the occupants were trapped, then, "there is a distinct possibility that this kind of CS exposure can significantly contribute to or even cause lethal effects".