Габор Деннес: Суреттерді үшөлшемді етудің изобретательі

Кіріспе

Венгриялық британдық инженер-электрик және физик (1900–1979)

FRS (1956) ('/g//ɑː//b//ɔr//, //g//ə/'/b//ɔr/ GAHbor, gəBOR; Габор Денеш, ; 5 маусым 1900 – 9 ақпан 1979) – венгриялық британдық инженер-электрик және физик, голографияны ойлап тапқан және 1971 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болған. Ол 1934 жылы Ұлыбритания азаматтығын алды және өмірінің көп бөлігін Англияда өткізді.

Өмір және мансап

Габор Гюнсберг Денес ретінде Венгрияның Будапешт қаласындағы еврей отбасында дүниеге келді. 1900 жылы оның отбасы лютеран дініне ауысты. Денис Гюнсберг Бернат пен Якобович Адельдің тұңғыш ұлы болды. Дінге қатысы бар болғанына қарамастан, дін оның кейінгі өмірінде аз ғана рөл атқарды және ол өзін агностик санайтын. 1902 жылы отбасы тегін Гюнсбергтен Габорға өзгертуге рұқсат алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Солтүстік Италиядағы венгр артиллериясында қызмет етті. 1918 жылы Будапешт техникалық университетінде, кейін Германияда, Берлиндегі Шарлоттенбург техникалық университетінде, қазіргі Берлин техникалық университетінде инженерлік білімін бастады. Мансабының басында ол катодтық сәуле осциллографтарын қолдану арқылы жоғары кернеулі электр желілерінің қасиеттерін талдады, бұл оның электрондық оптикаға қызығушылығын тудырды. 1947 жылы British Thomson Houston компаниясында жұмыс істеген кезде ол электронды микроскопқа негізделген голографияны ойлап тапты, яғни көрінетін жарық орнына электрондарды пайдаланды. Ол күшті сүзгіленген сынап шаммен тәжірибелер жүргізді. Габордың осы және осымен байланысты салалардағы жұмысы уақыт-жиілік талдауын дамытуға негіз болды. 1948 жылы Габор Регбиден Лондонның Империал колледжіне көшті, ал 1958 жылы 1967 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қолданбалы физика профессоры болды. 1959 жылғы 3 наурыздағы «Электрондық өнертабыстар және олардың өркениетке әсері» атты тұсаукесер лекциясы Норберт Винердің 1961 жылғы «Кибернетика» кітабындағы өзін-өзі көбейту машиналарын қарастыруына шабыт берді. 1958 жылы Габор Электрондық-сәулелік құбырларға (ЭСК) қатысты көптеген әзірлемелерінің бір бөлігі ретінде жаңа жазық экранды теледидар тұжырымдамасына патент алды. Бұл экранға тікелей емес, перпендикуляр бағытта электронды сәулені бағыттады. Содан кейін сәуле жарық жолының екі жағында орналасқан ұсақ металл сымдардың тізбегі арқылы экранға бағытталды. Бұл тұжырымдама сол жылы АҚШ-та ұсынылған Айкен түтігіне ұқсас болды. Бұл көп жылдық патенттік дауға әкелді, нәтижесінде Айкен АҚШ құқықтарын сақтап қалды, ал Габор Ұлыбританияны. Габордың нұсқасын 1970-ші жылдары Клайв Синклер қабылдады және бұл тұжырымды коммерциялық өндіріске енгізуге ондаған жылдық күш-жігер жұмсалды. Вакуумдық түтіктің ішіндегі көптеген сымдардың күрделі өндірісі оның сәтті болуына кедеріс келтірді. Оны өндіруге дайын компания іздеу кезінде Синклер Timex компаниясымен келіссөздер жүргізді, олар ZX81 өндірісін өздеріне алды. 1963 жылы Габор «Болашақты ойлап табу» атты кітабын жариялады, онда Габор қазіргі қоғамға төнген үш үлкен қауіпті талқылады: соғыс, халық санының өсуі және бос уақыт дәуірі. Кітапта «болашақты болжау мүмкін емес, бірақ болашақты ойлап табуға болады» деген сөздер келтірілген. Рецензент Найджел Кальдер оның тұжырымдамасын былай сипаттады: «Оның негізгі ұстанымы – біз болашақты болжай алмаймыз, бірақ оны ойлап табуға болады». Алан Кей, Питер Друкер және Форрест Шакли сияқты басқалар да осыған ұқсас цитаталардың әртүрлі нұсқаларын қолданды. Оның келесі кітабы «Инновациялар: ғылыми, технологиялық және әлеуметтік», 1970 жылы жарық көрді, ол бұрын қозғалған тақырыптарды кеңейтті, сонымен қатар технологиялық инновацияларға бостандық пен жойылу механизмі ретінде қызығушылық танытты. 1971 жылы ол «голографиялық әдісті ойлап тапқаны және дамытқаны үшін» физика саласындағы Нобель сыйлығын жеке алды және өзінің Нобель лекциясында 1948 жылдан бастап голографияның даму тарихын баяндады. Лавинио, Римде зейнеткерлікке шыққаннан кейін Италияда көп уақыт өткізгенімен, ол Империал колледжімен аға ғылыми қызметкер ретінде байланысын сақтап, сонымен қатар Коннектикут штатының Стэмфорд қаласындағы CBS зертханаларының ғылыми қызметкері болды; онда ол өмір бойы досы, CBS Labs президенті доктор Питер С. Голдмаркпен көптеген жаңа байланыс және дисплей схемаларында ынтымақтастықпен жұмыс істеді. Империал колледжінің Принс Гарденсдегі жаңа жатақханаларының бірі, Найтсбридж, Габордың Империал колледжіне қосқан үлесінің құрметіне Габор залы деп аталды. Ол әлеуметтік талдауға қызығушылық танытып, 1972 жылы «Жетілген қоғам: болашаққа көзқарас» атты еңбегін жариялады. Сондай-ақ, ол Рим клубына қосылды және энергия көздері мен техникалық өзгерістерді зерттейтін жұмыс тобын басқарды. Бұл топтың нәтижелері 1978 жылы «Қалдықтар дәуірінен тыс» атты есепте жарияланды, бұл кейінірек ғана кеңінен назар аударуға ие болған бірнеше мәселелер туралы ерте ескерту болды. Лазерлердің жылдам дамуы және голографиялық қолданыстардың кеңеюі (мысалы, өнер, ақпарат сақтау және үлгілерді тану) Габордың өмірінде үлкен жетістікке және әлемдік назарға ие болуына әкелді.

Gabor was born as Günszberg Dénes, into a Jewish family in Budapest, Hungary. In 1900, his family converted to Lutheranism. Dennis was the first born son of Günszberg Bernát and Jakobovits Adél. Despite having a religious background, religion played a minor role in his later life and he considered himself agnostic. In 1902, the family received permission to change their surname from Günszberg to Gábor. He served with the Hungarian artillery in northern Italy during World War I. He began his studies in engineering at the Technical University of Budapest in 1918, later in Germany, at the Charlottenburg Technical University in Berlin, now known as the Technical University of Berlin. At the start of his career, he analysed the properties of high voltage electric transmission lines by using cathode beam oscillographs, which led to his interest in electron optics. and it was while working at British Thomson Houston in 1947 that he invented holography, based on an electron microscope, and thus electrons instead of visible light. He experimented with a heavily filtered mercury arc light source. Gabor's work in this and related areas was foundational in the development of time–frequency analysis. In 1948 Gabor moved from Rugby to Imperial College London, and in 1958 became professor of Applied Physics until his retirement in 1967. His inaugural lecture on 3 March 1959, 'Electronic Inventions and their Impact on Civilisation' provided inspiration for Norbert Wiener's treatment of self reproducing machines in the penultimate chapter in the 1961 edition of his book Cybernetics. As part of his many developments related to CRTs, in 1958 Gabor patented a new flat screen television concept. This used an electron gun aimed perpendicular to the screen, rather than straight at it. The beam was then directed forward to the screen using a series of fine metal wires on either side of the beam path. The concept was significantly similar to the Aiken tube, introduced in the US the same year. This led to a many years patent battle which resulted in Aiken keeping the US rights and Gabor the UK. Gabor's version was later picked up by Clive Sinclair in the 1970s, and became a decades long quest to introduce the concept commercially. Its difficult manufacturing, due to the many wires within the vacuum tube, meant this was never successful. While looking for a company willing to try to manufacture it, Sinclair began negotiations with Timex, who instead took over production of the ZX81. In 1963 Gabor published Inventing the Future which discussed the three major threats Gabor saw to modern society: war, overpopulation and the Age of Leisure. The book contained the now well known expression that "the future cannot be predicted, but futures can be invented." Reviewer Nigel Calder described his concept as, "His basic approach is that we cannot predict the future, but we can invent it " Others such as Alan Kay, Peter Drucker, and Forrest Shaklee have used various forms of similar quotes. His next book, Innovations: scientific, technological, and social which was published in 1970, expanded on some of the topics he had already earlier touched upon, and also pointed to his interest in technological innovation as mechanism of both liberation and destruction. In 1971 he was the single recipient of the Nobel Prize in Physics with the motivation "for his invention and development of the holographic method" and presented the history of the development of holography from 1948 in his Nobel lecture. While spending much of his retirement in Italy at Lavinio Rome, he remained connected with Imperial College as a senior research fellow and also became staff scientist of CBS Laboratories, in Stamford, Connecticut; there, he collaborated with his lifelong friend, CBS Labs' president Dr. Peter C. Goldmark in many new schemes of communication and display. One of Imperial College's new halls of residence in Prince's Gardens, Knightsbridge is named Gabor Hall in honour of Gabor's contribution to Imperial College. He developed an interest in social analysis and published The Mature Society: a view of the future in 1972. He also joined the Club of Rome and supervised a working group studying energy sources and technical change. The findings of this group was published in the report Beyond the Age of Waste in 1978, a report which was an early warning of several issues that only later received widespread attention. Following the rapid development of lasers and a wide variety of holographic applications (e. g., art, information storage, and the recognition of patterns), Gabor achieved acknowledged success and worldwide attention during his lifetime.

Жеке өмір

1936 жылы 8 тамызда ол Марджори Луиза Батлерге үйленді. Олардың балалары болған жоқ.

Танымал мәдениетте

Анимациялық телесериал «Джем және голограммалар» отбасы Габор Денис Габордың құрметіне осы атпен аталыпты. 2010 жылдың 5 маусымында Google веб-сайтының логотипі Денис Габордың 110 жылдығына арнап голограммаға ұқсатып салынған. Дэвид Фостер Уоллестің «Шексіз әзіл» романында Хал: «Деннис Габор шынымен Антихрист болған болуы мүмкін» деген пікірді айтады.