Кіріспе

Жеке көшірмелеуге салынатын алым (бос тасымалдағыштарға салынатын салық немесе алым деп те аталады) – үкіметтік міндеттеме бойынша жазбалы тасымалдағыштарды сатып алу кезінде қосымша салық немесе алым (жалпы сату салығына үстеме) салынатын жүйе. Мұндай салықтар түрлі елдерде қолданылады, ал түскен қаражат көбінесе "контент" жасаушыларға бөлінеді. (Жиналған қаражатты қабылдаушыға байланысты "салық" пен "алым" арасында айырма жасалады; салықтарды мемлекет алады, ал алымдарды жекелеген ұйымдар, мысалы авторлық құқықтарды басқару ұйымдары алады.) Алым жүйесі принцип бойынша жеке бірліктерді сатудың меншік құқығына негізделген тәсілін ішінара алмастыратын ұжымдық жүйе ретінде жұмыс істей алады.

Тарих

Мұндай алымдар алғаш рет Германияда 1960 жылдары енгізілді. Аудиокассетаның пайда болуымен заң шығарушылар кассеталық диктофондар пластинкалардың сатылуын күрт азайтады деп сендірді, себебі достар бірінен кейін бірін бір сатып алынған альбомның көшірмелерін жасап алатын болды. Бүгінде алымдар жазғышты компакт-дискілерге салынады, бұл ақпарат құралы алымдар алғаш ойластырылған кезде мүлдем болған емес. Жазбаланбаған компакт-дискілердің көп бөлігі компьютер индустриясында қолданылса да, олар әлі де жазба индустриясына кіріс әкелу үшін "салық салынады". Алымдар көбінесе заңсыз файл алмасудың орнын толтыру ретінде қарастырылады. Алайда, бұл сұрақты талқылауға болады: алымдар айыппұлдардың алдын ала төлемі емес, керісінше, көптеген елдерде заңмен рұқсат етілген жеке пайдалану үшін жасалған көшірмелерге өтемақы төлеуге ғана арналған. Еуропадағы ерекше жағдай – Ұлыбритания, онда жеке көшірме жасауға рұқсат етілмейді. Бірақ, заң шығарушылар жеке көшірмелерге екі себеппен рұқсат береді: біріншіден, олай болмаған жағдайда жеке мақсаттағы бұзушылықтарды анықтау өте қиын болар еді, екіншіден, әкімшілік жүктеме тым ауыр болар еді.

Құқықтық әсерлері

Мұндай алым авторлық құқық туралы заңның тиісті жеңілдетілуімен байланысты болуы мүмкін, яғни салық төленген құралдарға авторлық құқықпен қорғалған туындыларды жазуға рұқсат беру арқылы. Дегенмен, бұл теорияны қолдайтын аз ғана дәлел бар. Керісінше, баспагерлер мен авторлық құқық иелерінің лоббистері, тіпті жеке көшірмелерге алым салынған елдерге де, одан да шектеуші заңдарды қабылдауға күшті қысым көрсетуде. 2007 жылы Халықаралық зияткерлік меншік альянсы әлемдегі ең көп халқы бар 30 елдің 23-ін Басымдықпен қадағалау тізіміне енгізді, ал тізімде жоқ АҚШ-тың заңдары тізімдегі елдердің заңдарынан гөрі көбірек либералды болып табылады. Тіпті, алым жүйесін негізінен музыка ойнатуға арналған құрылғылармен шектеудің өзі ұялы телефондар, жеке көмекшілер (PDA) және басқа да көп функциялы портативті электрондық құрылғылардан алым жинауға кедерес келтіретін олқылықтарды жасайды. Осының салдарынан авторлық құқық иелері алымды жинау үшін одан да көп заңдарға жүгінуге және қабылданатын шығындарды өтеу үшін бұрыннан салық салынатын өнімдерге бағаны көтеруге мәжбүр болады, бұл алым жүйелерін жоюға бағытталған саяси тенденцияларға қайшы келеді.

Австралия

Австралияда кассета таспаларына мемлекеттік алым салынды. Алымды белгілейтін заң 1989 жылы қабылданды және Австралия Жоғарғы Сотында «Австралиялық таспа өндірушілер қауымдастығы Лтд. против Ұлттық Достастық» ісі бойынша күдік тудырды. Соты ақша жекелеген көздерден түскеніне қарамастан, ол қоғамдық мақсатқа қызмет ететіндіктен салықты заңды деп тапты. 1989 жылғы Авторлық құқыққа енгізілген өзгерістер (Cth) бос таспаларға алым енгізді, бірақ 1993 жылы Жоғарғы Соттағы «бос таспаларға алым» ісінен кейін 1993 жылғы Авторлық құқыққа енгізілген өзгерістер (қайта қабылдау) заңымен жойылды.

Германия

Әлемдегі алғашқы жеке көшіру жүйесі 1965 жылы Германияда жасалды. Ол GEMA компаниясының Grundig компаниясына қарсы өткен бұрынғы, сәтті сот процесінің нәтижесі болды (GEMA v. Grundig ісі).

Люксембург

Люксембург – Еуропалық Одақтың жеке көшірмелерге салық салынбайтын жалғыз мүше мемлекеті, осылайша Франция және Германия сияқты елдерден бос тасымалдағыштарды сатып алушылар үшін ол "салықтан босатылған аймаққа" айналды.

Португалия

Португалия 1998 жылы CD және DVD дискілеріне салық қойды.

Ресей Федерациясы

Ресей Федерациясының Азаматтық кодексінің 1245-бабында "Фонограммалар мен аудиовизуалды өнімдерді жеке мақсаттарда тегін көбейту үшін сыйақы" ("Вознаграждение за свободное воспроизведение фонограмм и аудиовизуальных произведений в личных целях") көрсетілген пропорцияда төленетін алым қарастырылған: авторларға – 40%, әншілерге – 30%, медиа өндірушілеріне – 30%. Бірақ іс жүзінде бұл алым Ресей Федерациясы Үкіметінің 2010 жылғы 14 қазандағы № 829 қаулысымен компьютерлерге, бос оптикалық дискілерге, жад карталарына, телевизорларға, бейне және аудио жазба құрылғыларына, радиоқабылдағыштарға, ұялы телефондарға сияқты құрылғыларға бірыңғай 1% салық енгізілгенге дейін алынбаған. Үкіметтің жиналған қаражатты Ресей құқық иелері одағына беру жөніндегі шешімі көпшілік тарапынан сынға ұшырады және сот арқылы дауланылды.

Бос музыкалық CD және диктофон

Авторлық құқықтарды бұзуға қатысты шаралар қарастырылады және құрылғылар үшін бастапқы бағасының 2%-ы, ал медиа үшін 3%-ы мөлшерінде авторлық төлемдер көзделеді. Бұл төлем мөлшері 1998 жылғы «Музыкалық лицензиялаудағы әділеттілік туралы» заңмен белгіленген. Бұл тек музыкалық мақсатта сатылатын және таңбаланған CD-лерге ғана қолданылады; компьютерден CD-ге музыка жазу немесе «жару» үшін пайдаланылса да (және көбінесе солай жасалады), бос компьютерлік CD-лерге қолданылмайды. Авторлық төлем жеке тұтынуға арналған CD жазғыш құрылғыларға да қолданылады, бірақ кәсіби CD жазғыштарға немесе компьютермен қолданылатын CD жағылғыштарына қолданылмайды. Соңғы кезде осы авторлық жарнаға портативті спутниктік радио жазба құрылғылары да үлес қосуда. 1998 жылғы Rio PMP300 ойнатқышына қатысты сот ісінде белгіленген прецедент арқасында көптеген MP3 ойнатқыштары «компьютерлік перифериялық құрылғылар» саналады және АҚШ-та осы типтегі авторлық төлемдерге жатпайды. Қазіргі таңдағы жеке көшірме авторлық құқықтары АҚШ-та «бос дискілер мен жеке аудио құрылғыларын, медиа орталықтарын, спутниктік радио құрылғыларын және жазу мүмкіндігі бар автомобильдік аудио жүйелерді» сату арқылы түзіледі.

Ұлыбритания

Қазіргі уақытта Ұлыбританияда жеке көшірме жасауға арналған тиісті ерекшелік жоқ, тек 1988 жылғы Авторлық құқық, үлгілер және патенттер туралы заңның (CDPA) s70(1) тармағында эфирдегі уақытты ығыстыруға қатысты тар ерекшелік бар. 2014 жылғы 1 маусымда Ұлыбритания Инфосоц директивасының 5(2)b бабын 2014 жылғы Авторлық құқық және орындау құқықтары (Жеке пайдалану үшін жеке көшірмелер) регламенті арқылы іске қосты. Бұл жеке пайдалануға, жеке көшірме иелеріне шектеулі ерекшелік берді және жанама коммерциялық пайдалануды қамтымады. Ол өтемақы төлеуді көздемеді. Ұлыбритания үкіметінің пікірінше, "есептеулер немесе басқа да өтемақылар тар ереже аясында қажет емес және зияндылығын барынша азайтады. Есептеулер – тұтынушыларға қажетсіз және тиімсіз салық. Олар тұтынушылар үшін әділетсіз, себебі төленген құрылғыны (мысалы, қатты дискіні) қалай пайдалануға болса да, және пайдаланушы құрылғыда сақталған көшірмелер үшін төлеген-төлемегеніне қарамастан төлеуге тиіс. Сонымен қатар, қазіргі экономикалық ахуалда, қиын жағдайдағы тұтынушылардың қалтасынан қосымша ақша алу дұрыс емес". Британдық әнші-күйшілер, композиторлар және авторлар академиясы (BASCA), Музыканттар одағы және Ұлыбритания музыкасы осы регламенттерді күшінен жоюға шағымданып, сотқа шағым түсірді. Олардың шағымы 2015 жылдың маусым айында Жоғары соттың регламенттердің әсерін дұрыс бағаламағандықтан заңсыз деп тануымен аяқталды.