Қорыққан өнеркәсіптік және коммерциялық жерлер

Кіріспе

Бұрынғы өнеркәсіптік немесе коммерциялық жерлер, көбінесе оның салдарынан қаншама ластанған.

Браунфилд – өнеркәсіптік қолданыстан туындаған ластану салдарынан тасталған немесе тиімсіз пайдаланылатын жер. Браунфилд жердің нақты анықтамасы елдерге қарай саясаткерлердің және/немесе жерді дамытушылардың шешімімен әртүрлі болады. Жердің браунфилд саналатындығының анықтамасындағы басты айырмашылық – ластанудың болуы немесе болмауы. Жалпы алғанда, браунфилд жерлер бұрын өнеркәсіптік немесе коммерциялық мақсаттар үшін пайдаланылғандықтан, қайта пайдалану үшін одан әрі дамытуды қажет етеді. Өнеркәсіптен кейінгі браунфилд жерлердің мысалдары – құлаған зауыттар, құрғақ тазалау орындары және жанармай құю станциялары. Көптеген ластанған өнеркәсіптен кейінгі браунфилд жерлер тазалау құны жерді қайта жаңартудан кейін бағасынан асып түсетін болғандықтан пайдаланылмайды. Бұрын белгісіз жер асты қалдықтары зерттеу және тазалау бағасын арттыруы мүмкін. Браунфилдтің ластану сипаты мен зақымдану деңгейіне қарай, оны қайта пайдалану және жою үшін жетілдірілген және мамандандырылған бағалау талдау әдістері қажет болуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) қоңыр алапты – кеңейту, қайта құру немесе қайта пайдалану қауіпті заттың, ластаушының немесе зиянды заттың болуы немесе болу мүмкіндігімен қиындық тудыратын мүлік деп анықтады. Бұл терминнің «өндірістік немесе коммерциялық мүлік» деген жалпы анықтамасына сай келеді. Бұл термин бұрын пайдаланылған жерлерге немесе жаңартылатын өнеркәсіптік немесе коммерциялық объектілердің бөліктеріне қолданылады. 2002 жылы президент Джордж Буш «Шағын бизнестің жауапкершілігін жеңілдету және қоңыр алаптарды жаңғырту туралы» заңға («Қоңыр алаптар заңы») қол қойды, ол жергілікті билік органдарына қоңыр алаптарды бағалау, тазалау және жаңғырту үшін гранттар мен құралдарды, сондай-ақ бірегей техникалық және бағдарламалық басқару тәжірибесін, жеке қоңыр алаптар қауымдастықтарына қоғамдық және экологиялық денсаулық сақтау саласындағы біліктілікті ұсынады. Бұл заңның себебі – EPA-ның қоңыр алаптар бағдарламасының табысы болды, ол 1990 жылдары бірнеше сот ісіне жауап ретінде басталды, нәтижесінде кредиторлар Суперфонд бойынша жауапкершіліктен қорқудан ластанған мүлікті сатып алудан бас тартты. 2023 жылдың қыркүйегіне қарай, EPA бағдарламасының нәтижесінде 134 414 акр жер қайта пайдалануға дайын болды деп есептеледі. Пассивті қоңыр алаптар – иелері беруге немесе өнімді пайдалануға дайын емес мүліктер. Қоңыр алап мәртебесі – бұл учаскедегі қайта дамыту мен пайдалануға шектеулер, талаптар немесе жеңілдетулер енгізетін заңды мәртебе.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда қоңыр жерлер мен бұрын дамыған жерлер (PDL) Ұлттық жоспарлау саясаты шеңберінде (NPPF) бірдей анықталады. Ұлыбритания үкіметі оларды екеуіне де былай деп сипаттайды: "Тұрақты құрылыммен қазірде немесе бұрын қамтылған жер, оның ішінде дамыған жердің шекарасы (бірақ шекараның толығымен дамытылуы міндетті емес) және кез келген байланысты, бекітілген беткі инфрақұрылым". Олар мынадай жерлерді қамтымайды: "Егіншілік немесе орман шаруашылығы құрылыстары орналасқан немесе болған; минералдарды өндіру немесе полигонға қалдықтарды салу мақсатында пайдаланылған, даму бақылау процедуралары арқылы қалпына келтіру шаралары қарастырылған; жеке тұрғын үйлер, саябақтар, демалыс аймақтары және бақшалар сияқты құрылыс аймақтарындағы жерлер; және бұрын дамыған, бірақ тұрақты құрылымның немесе беткі құрылымның қалдықтары уақыт өте келе ландшафтқа сіңіп кеткен жерлер". Кішкентай қоңыр жерлер ескі тұрғын үйлер маңында да кездеседі, мысалы, құрғақ тазалау орындары немесе жанармай құю станциялары жер астындағы ластаушы заттардың жоғары деңгейін тудыруы мүмкін. Ластанған қоңыр жерлерде кездесетін әдеттегі ластаушылар: көмірсутектердің төгілуі, еріткіштер, пестицидтер, қорғасын (мысалы, бояу), трибутил қалайы және асбест сияқты ауыр металдар. Өңірлік үкіметтер қоңыр жерлерді басқаруға жауапты. Облыстардың тәуекелді басқаруға арналған құқықтық механизмдері шектеулі, себебі тазалау және қайта пайдалану процесінде меншік иелеріне нақтылық пен сенімділік беретін "әрі қарай шара қажет емес" сияқты құралдар жоқ. Дегенмен, Канада ластанған жерлерді тазалап, Монктон теміржол аулалары сияқты жерлерге инвестиция тартты. Миссиссаугадағы Texaco жерлерінің бір бөлігі Waterfront Trail-дің бөлігі болуы тиіс. Алайда, Imperial Oil 1980 жылдан бері бос тұрған мүлікті сатуға ниетті емес. Парламенттік бюджеттік қызметтің 2014 жылғы есебінде, федералды тізімдегі ластанған жерлерге байланысты "Канаданың мемлекеттік есептерінде көрсетілген ластанған жерлерді қалпына келтіру үшін жалпы сома 4,9 миллиард долларға бағаланды" делінген. Порт-Хоупта Канададағы тарихи төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтардың ең көп көлемі бар, ол 1933 және 1988 жылдар аралығында "бұрынғы мемлекеттік корпорация Eldorado Nuclear Limited және оның жеке сектордағы алдыңғылары Порт-Хоупта радий мен уранды өңдеуінен" пайда болған. 2010 жылы топырақты қалпына келтіру жобасының бір миллиард доллардан астам тұруы күтілді, бұл Канада тарихындағы ең ірі тазалау шарасы болды. Жұмыстың 2022 жылы аяқталуы жоспарлануда. 2015 жылдың шілдесінде "тарихи төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды және Онтарио көлінің жағалауындағы қалдықтарды басқару объектісінен солтүстікке қарай шамамен бір километр қашықтықтағы жаңа, заманауи объектіге шектеулі ластанған топырақтарды көшіру" үшін 86 847 474 долларлық келісім-шарт жасалды. Сонымен қатар, "жалпы инвентаризациялық объектілерге 1,8 миллиард доллар" және "басқа объектілерге 200 миллион доллар" қарастырылды. Бұл шамамен 300 000 - 400 000 потенциалды ластанған жерлерді (шамамен 100 000 гектар) қамтиды, бұл Agence de l'Environnement et de la Maîtrise de l'Energie (ADEME) ұстап тұратын BASIAS тарихи тізімінде тіркелген.

In the United Kingdom, brownfield land and previously developed land (PDL) have the same definition under the National Planning Policy Framework (NPPF). The government of the United Kingdom refers to them both as: "Land which is or was occupied by a permanent structure, including the curtilage of the developed land (although it should not be assumed that the whole of the curtilage should be developed) and any associated fixed surface infrastructure." They exclude land that: "is or has been occupied by agricultural or forestry buildings; has been developed for minerals extraction or waste disposal by landfill purposes where provision for restoration has been made through development control procedures; land in built up areas such as private residential gardens, parks, recreation grounds and allotments; and land that was previously developed but where the remains of the permanent structure or fixed surface structure have blended into the landscape in the process of time." Small brownfields also may be found in older residential neighborhoods, as for example dry cleaning establishments or gas stations produced high levels of subsurface contaminants. Typical contaminants found on contaminated brownfield land include hydrocarbon spillages, solvents, pesticides, heavy metals such as lead (e. g., paints), tributyl tins, and asbestos. The provincial governments have primary responsibility for brownfields. The provinces' legal mechanisms for managing risk are limited, as there are no tools such as "No Further Action" letters to give property owners finality and certainty in the cleanup and reuse process. Yet, Canada has cleaned up sites and attracted investment to contaminated lands such as the Moncton rail yards. A strip of the Texaco lands in Mississauga is slated to be part of the Waterfront Trail. However, Imperial Oil has no plans to sell the property which has been vacant since the 1980s. According to their 2014 report on federally listed contaminated sites, the Parliamentary Budget Officer estimated that the "total liability for remediating Canada's contaminated sites reported in the public accounts [was] $4.9 billion." Port Hope has the largest volume of historic low level radioactive wastes in Canada, resulting from "radium and uranium processing in Port Hope between 1933 and 1988 by the former Crown corporation Eldorado Nuclear Limited and its private sector predecessors. By 2010 it was projected that it would cost well over a billion dollars for the soil remediation project, it was the largest such cleanup in Canadian history. The effort is projected to be complete in 2022. In July 2015 the $86,847,474 contract "to relocate the historic low level radioactive waste and marginally contaminated soils from an existing waste management facility on the shoreline of Lake Ontario to the new, state of the art facility about a kilometre north of the current site." was undertaken. There is also "$1.8 billion for general inventory sites" and "$200 million for other sites." of about 300,000 to 400,000 potentially polluted sites total (around 100,000 ha), in a historical inventory named BASIAS, maintained by the Agence de l'Environnement et de la Maitrise de l'Energie (ADEME).

Гонконг

Қоңыр жерді дамыту Гонконгтағы тұрғын үй қорын арттырудың ең танымал жолдарының бірі саналады. Liber Research Community Гонконгта 1521 гектар қоңыр жерді анықтады және оның шамамен 90% пайдаланылып жатқан жерлерді көп қабатты ғимараттарға оңай көшіруге болатынын, осылайша тұрғын үй салу үшін тиімді пайдалануға болатын жерді босатуға болатынын анықтады. 2021 жылдың маусым айында Liber Research Community және Greenpeace East Asia бірлесіп жұмыс істеп, бұрынғысымен салыстырылып, үкімет анықтағаннан 379 гектарға артық, жаңадан 1950 гектар қоңыр жерді анықтады.

Германия

Германияда құрылыс және көлік инфрақұрылымы үшін күніне шамамен 1,2 шаршы километр жасыл жер жоғалып барады. 14 700-ге жуық жергілікті муниципалитеттің әрқайсысы өнеркәсіптік және коммерциялық пайдалану үшін жерді бөлуге уәкілдік берілген. Германияның бұрынғы өнеркәсіптік аймақтарын (Industriebrache) қайта пайдалану туралы шешімдерге жергілікті биліктің бақылауы маңызды фактор болып табылады. Өнеркәсіптік объектілер аймақтарға бөлу заңдарына сәйкес көбінесе шалқар жерлерде орналасқан, соның салдарынан коммуналдық қызметтер, қалдықтарды жою және көлік сияқты инфрақұрылымды қамтамасыз етуге қосымша шығындар туындайды. 1989 жылы Рур аймағындағы бұрынғы өнеркәсіптік аймақ Эмшер паркіне айналды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда ғасырлар бойы өнеркәсіптік революцияның отаны болған жерлерді өнеркәсіптік пайдалану салдарынан бүкіл аймақтар қоңыр дала статусына ие болды. Қоңыр далаларды қайта дамытуға заңдық және салықтық жеңілдіктер қарастырылған. Жерді қалпына келтіру заңдары негізгі қағида ретінде, қалпына келтірілген жердің қазіргі немесе жоспарланған мақсатына қауіпсіз және сәйкес болуын қамтамасыз етуге бағытталған. 2018 жылы «Ауылдық Англияны қорғау кампаниясы» (CPRE) мәлімдегендей, Англияның жергілікті жоспарлау органдарының қоңыр дала тізілімдерінде тіркелген 17 656 учаске (28 000 гектардан астам жерді қамтиды) кемінде 1 миллион үй салуға жеткілікті болар еді, ал барлық тізілімдер жарияланғаннан кейін бұл көрсеткіш 1,1 миллионнан асуы мүмкін. Тізілімдерде қайта дамытуға қолжетімді жерлер тіркелген, сондықтан бұл қоңыр дала деп есептелетін барлық жерлердің шағын бөлігін құрайды. Сонымен қатар, жасыл белдеуге қауіп төніп тұрған аймақтарда да қоңыр далалар бар, мысалы, Солтүстік-Батыс Англияда жергілікті билік 12 жылдық тұрғын үй сұранысын қанағаттандыруға жеткілікті қоңыр дала учаскелерін анықтады. Ұлыбритания үкіметі қоңыр далалардың экологиялық маңыздылығын мойындап, Біріккен Корольдіктің Биологиялық әртүрлілікке қатысты іс-қимыл жоспары арқылы мұндай орталарды қорғауға шаралар қолдады. Лондонның Депфорд қаласындағы Криксайд зерттеу орталығы – қоңыр дала орталарын қамтитын қалалық жабайы табиғат орталығы.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың бағалауынша, елде Superfund деңгейінен (ең ластанған) төмен ластану деңгейіне ие 500 мыңнан астам қоңыр алаң бар. Тарихи жер пайдалану салдарынан ластанған орындар пайда болса да, Superfund заңы инвестициялардың жаңа құрылыс үшін жасыл алаңдарға көшуіне себеп болатын қоңыр алаңдар құбылысын тудырды деп сынға ұшырады. Бұл, қателіксіз жауапкершілік схемалары мен басқа да бәсеңдетуші факторларға байланысты болды. 1993 жылы Клинтон-Гор әкімшілігі және АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) осы мәселені шешу үшін бірқатар қоңыр алаңдарға қатысты саясаттар мен бағдарламаларды іске қосты.

Баға белгілеу және қаржыландыру

Қоңыр алаптарды сатып алу, жаңа мақсатқа бейімделу және жою үшін жетілдірілген және арнайы бағалау-талдау техникалары қажет. Мысалы, қоңыр алаптың ең жоғары және ең тиімді пайдалануы ластанудың салдарынан, залалсыздандырудан бұрын да, кейін де әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, бағалауда қалдық стигма және үшінші тараптарға жауапкершілікке тартылу мүмкіндігі ескерілуі керек. Қалыпты бағалау техникалары көбінесе жеткіліксіз болады, сондықтан бағалаушылар контингенттік бағалау, жағдайлық зерттеулер немесе статистикалық талдаулар сияқты озық техникаларды қолдануы керек. 2011 жылы Делавэр университеті жүргізген зерттеу қоңыр алаптарды қайта дамытуға инвестицияланған долларлардың 17,5:1 арақатынасында қайтарылатынын көрсетті. 2014 жылы EPA-ның 2002-2008 жылдар аралығындағы қоңыр алаптарды тазалау гранттарын зерттеу нәтижесінде, әр қоңыр алап үшін орташа пайда құны шамамен 4 миллион доллар (медианасы 2,117,982 доллар) құрады. АҚШ-тағы қоңыр алаптарды тазалау процесін жеделдету үшін кейбір экологиялық фирмалар сақтандыру компанияларымен бірігіп, тазалауды қаржыландырып, жерді дамытушылардың қоршаған ортаны қалпына келтіруге кеткен шығындары мен ластануға қатысты сот істеріне қатысу тәуекелін азайту үшін тазалау құнына кепілдік береді. Экологиялық фирма бастапқыда кең ауқымды зерттеу жүргізеді, әдетте, кабинеттік зерттеулер және қажет болған жағдайда, терең зерттеулер түрінде.

Оңалту стратегиясы

Соңғы жылдары қиын жағдайдағы қоңыр алқаптарда қолданылатын инновациялық қалпына келтіру техникаларына in situ жылумен өңдеу, биоремедиация және in situ тотықтыру жатады. Көбінесе бұл стратегиялар бір-бірімен немесе топырақтан буды алу сияқты басқа да қалпына келтіру стратегияларымен бірге қолданылады. Бұл процесте топырақ фазасынан бу алынып, өңделеді, бұл топырақтан және учаске астындағы жер асты суларынан ластаушы заттарды жоюға мүмкіндік береді. Ластанған топыраққа байланысты заттар қосылып, химиялық заттардың сіңуіне жол бермеуге болады. Кейбір ауыр металлмен ластанған қоңыр алқаптар тіпті фиторемедиация деп аталатын инновациялық тәсіл арқылы тазартылды, онда өсімдіктер өскен кезде топырақтағы металдарды өсімдік тіндеріне сіңіру үшін терең тамырлы өсімдіктер пайдаланылады. Өсімдіктер жетілгеннен кейін, енді ауыр металл ластаушыларын тіндерінде қамтитын өсімдіктер алынып, қауіпті қалдық ретінде жойылады. Қазіргі уақытта кейбір қоңыр алқаптарды егіс дақылдары өсіру үшін, әсіресе биоотын өндіру үшін пайдалану мүмкіндігі зерттелуде. Мичиган мемлекеттік университеті DaimlerChrysler және NextEnergy компанияларымен бірлесіп, Мичиган штатының Оукленд округіндегі бұрынғы өнеркәсіптік қоқыс полигонында соя, жүгері, канола және мискант (switchgrass) өсіретін кішкентай учаскелерге ие. Мақсат – өсімдіктердің бір уақытта екі мақсатқа қызмет ете алатынын анықтау: фиторемедиацияға көмектесу және биодизель және/немесе этанол отынын экономикалық тұрғыдан тиімді өндіруге үлес қосу. Ұлыбританияда және басқа да еуропалық елдерде жасыл алқаптарға қол жеткізудің шектеулі болуы және қалалық жаңаруға ықпал ету әлеуетіне байланысты қоңыр алқаптарды қалпына келтіру маңыздылыққа ие болды.

Кедергілер

Көптеген ластанған қоңыр алқаптар ондаған жылдар бойы пайдаланылмай жатады, себебі оларды қауіпсіз деңгейге дейін тазалаудың құны, қайта дамытудан кейін жердің құнынан асып түседі, нәтижесінде олар өскен сайын еріксіз саябақтарға айналады. Дегенмен, 21-ші ғасырдың бірінші онжылдығында қайта дамыту жиірек кездесе бастады, өйткені тығыз қоныстанған аймақтарда дамытуға жарамды жерлер азайып, қоңыр алқаптар қайта дамыту процесін кешіктіретін экологиялық репутация құрайды. Сонымен қатар, ластанған жерді зерттеу әдістері күрделене түсіп, қымбаттады. Кейбір штаттар мен жергілікті биліктер жергілікті қоңыр алқаптардағы ластануды бағалауға, тазалау шығындарын анықтауға және қайта дамыту процесін жылдамдатуға маңызды қаржы жұмсады. Осылайша, қоңыр алқаптарды тазалауға және оларды пайдалы мақсаттарға қайтаруға мүдделі дамытушыларға көмектесу үшін федералдық және штаттық бағдарламалар әзірленді. Ластанған қоңыр алқаптарды тазалау барысында бұрын белгісіз жер асты резервуарлары, көмілген барабандар немесе ластанулы қалдықтары бар көмілген теміржол цистерналары кездесуі мүмкін. Күтпеген жағдайлар зерттеу және тазалау құнын арттырады. Осының салдарынан тазалау жұмыстары кейінге шегерілуі немесе тоқтатылуы мүмкін. Күтпеген ластану мен шығындардың өсуінен сақтану үшін көптеген дамытушылар жөндеу жұмыстарын бастамас бұрын, учаскенің толыққанды зерттелуін (ІІ кезеңдегі учаске зерттеуі немесе қалпына келтіру зерттеуі арқылы) талап етеді.

Күн энергиясы қоқыс тастайтын орын

Күн полигоны – күн энергиясын өндіруге арналған электр станциясы ретінде қайта жараңдалған, бұрынғы пайдаланылған қоқыс полигоны.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та браунфилдтерді реттеу және дамыту ісі көбінесе штаттық экологиялық агенттіктер Қоршаған ортаны қорғау агенттігімен (EPA) бірлесіп жүзеге асырылады. 1995 жылы EPA Браунфилд бағдарламасын бастады, ол 2002 жылы Браунфилд заңымен кеңейтілді. Жауапкершіліктен жеңілдетуге қатысты маңызды шаралардың көп бөлігі штат кодекстерінде қарастырылған, және олар штаттар арасында айқын айырмашылықтарға ие болуы мүмкін.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда ластанған жерлерді реттеу 1990 жылғы Қоршаған ортаны қорғау туралы заңның ІІА бөлімінен туындайды; жергілікті билік органдары "ластанған жерлер тізілімін" жасауға жауапты. Күмәнді өткен және қазіргі қолданылуы бар жерлер үшін жергілікті жоспарлау органы үстел үстіндегі зерттеуді талап етуі мүмкін, бұл кейде жоспарлау өтінімдеріне қойылатын талап ретінде іске асырылады. Дегенмен, анықтамасы бойынша, қираған немесе аз пайдаланылатын жерлер ластанған жерлер деп танылуы өте аз ғана мүмкіндік бар – әсіресе адам денсаулығына қауіп тудырмайтындықтан. Қоңыр жерлерді реттеудің басты жолы – жерді пайдалану жоспарлау жүйесі арқылы, жаңа жерді пайдалану қарастырылып жатқан кезде жүзеге асырылады.