Оңтүстік Жартышардағы Еуропалық Астрономиялық Ұйым және Байқау Орталығы

Кіріспе

Чилидегі үкіметаралық ұйым және обсерватория

Еуропалық оңтүстік жарты шардағы астрономиялық зерттеулер ұйымы, көбінесе Еуропалық оңтүстік обсерваториясы (ESO) деп аталады, жердегі астрономия үшін 16 мүше мемлекеттерден құралған үкіметаралық зерттеу ұйымы болып табылады. 1962 жылы құрылған ESO астрономдарға заманауи зерттеу құралдарын және оңтүстік аспанға қол жеткізу мүмкіндігін ұсынып келеді. Ұйымда 750-ден астам қызметкер жұмыс істейді және мүше мемлекеттерден жыл сайын шамамен 162 миллион еуро көлемінде қаржы түседі. Оның обсерваториялары Чилидің солтүстігінде орналасқан. ESO ең ірі және технологиялық тұрғыдан дамыған телескоптарды салған және пайдаланған. Оларға белсенді оптиканы қолданудың алғашқы үлгілерінің бірі болған 3,6 метрлік «Жаңа технологиялық телескоп» және төрт жеке 8,2 метрлік телескоптан және төрт кішігірім қосалқы телескоптан тұратын «Өте үлкен телескоп» (VLT) кіреді. Атакама үлкен миллиметрлік массиві ғаламды миллиметрлік және субмиллиметрлік толқын ұзындығы диапазондарында бақылайды және бүгінгі күнге дейін әлемдегі ең ірі жердегі астрономиялық жоба болып табылады. Ол 2013 жылдың наурыз айында Еуропа (ESO атынан), Солтүстік Америка, Шығыс Азия және Чили арасындағы халықаралық ынтымақтастық нәтижесінде аяқталды. Қазіргі уақытта «Өте үлкен телескоп» салынып жатыр. Ол 39,3 метр диаметрлі сегменттелген айнаны пайдаланады және осы онжылдықтың соңында пайдалануға берілген кезде әлемдегі ең үлкен оптикалық шағылыстыратын телескопқа айналады. Оның жарық жинау қабілеті басқа жұлдыздар маңындағы планеталарды, ғаламдағы алғашқы нысандарды, аса массивті қара тесіктерді, сондай-ақ ғаламды басып алатын қара материя мен қара энергияның табиғатын және таралуын егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді. ESO-ның бақылау құралдары астрономиялық жаңалықтар жасап, бірнеше астрономиялық каталогтарды жасады. Оның нәтижелері ең алыстағы гамма-сәулелердің жарлымын және Құс жолы галактикасының ортасындағы қара тесіктің бар екендігін көрсетті. 2004 жылы VLT ғалымдарға 173 жарық жылы қашықтықтағы қоңыр ергежейлі айналып жүрген Күннен тыс планетаның (2M1207b) алғашқы суретін түсіруге мүмкіндік берді. Ескі ESO 3,6 метрлік телескопына орнатылған жоғары дәлдікті радиалды жылдамдық планета іздеу құралы (HARPS) Күн жүйесінен тыс жердегі ең кішкентай планеталардың бірі – Глизе 581c-ті қоса алғанда, Күннен тыс планеталарды табуға әкелді.

The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere, commonly referred to as the European Southern Observatory (ESO), is an intergovernmental research organisation made up of 16 member states for ground based astronomy. Created in 1962, ESO has provided astronomers with state of the art research facilities and access to the southern sky. The organisation employs over 750 staff members and receives annual member state contributions of approximately €162 million. Its observatories are located in northern Chile. ESO has built and operated some of the largest and most technologically advanced telescopes. These include the 3.6 m New Technology Telescope, an early pioneer in the use of active optics, and the Very Large Telescope (VLT), which consists of four individual 8.2 m telescopes and four smaller auxiliary telescopes which can all work together or separately. The Atacama Large Millimeter Array observes the universe in the millimetre and submillimetre wavelength ranges, and is the world's largest ground based astronomy project to date. It was completed in March 2013 in an international collaboration by Europe (represented by ESO), North America, East Asia and Chile. Currently under construction is the Extremely Large Telescope. It will use a 39.3 metre diameter segmented mirror, and become the world's largest optical reflecting telescope when operational towards the end of this decade. Its light gathering power will allow detailed studies of planets around other stars, the first objects in the universe, supermassive black holes, and the nature and distribution of the dark matter and dark energy which dominate the universe. ESO's observing facilities have made astronomical discoveries and produced several astronomical catalogues. Its findings include the discovery of the most distant gamma ray burst and evidence for a black hole at the centre of the Milky Way. In 2004, the VLT allowed astronomers to obtain the first picture of an extrasolar planet (2M1207b) orbiting a brown dwarf 173 light years away. The High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher (HARPS) instrument installed on the older ESO 3.6 m telescope led to the discovery of extrasolar planets, including Gliese 581c—one of the smallest planets seen outside the Solar System.

Тарих

Еуропалық астрономдар ортақ үлкен обсерватория құру идеясын 1953 жылдың көктемінде Нидерландтағы Лейден обсерваториясында Вальтер Бааде және Ян Оорт ұсынды. Осы идеяны Оорт одан әрі дамытты, сол жылдың 21 маусымында Лейденде астрономдар тобын жинап, оны қарастырды. Содан кейін мәселе Нидерландтағы Гронинген конференциясында талқыланды. 1954 жылдың 26 қаңтарында алты еуропалық елдің астрономдары ESO декларациясына қол қойып, Оңтүстік жарты шарда бірлескен еуропалық обсерватория құру ниеттерін білдірді. Ол кезде 2 метр немесе одан жоғары апертурасы бар барлық рефлекторлық телескоптар Солтүстік жарты шарда орналасқан. Обсерваторияны Оңтүстік жарты шарда салу шешімі Оңтүстік аспанды бақылау қажеттілігінен туындады, себебі кейбір зерттеу нысандары (мысалы, Күн жүйесінің орталық бөліктері және Магеллан бұлттары) тек Оңтүстік жарты шардан ғана көрінетін. Бас директор: Отто Хекман 1962–1969, Адриан Блау 1970–1974, Лодевик Волтжер 1975–1987, Гарри ван дер Лаан 1988–1992, Риккардо Джакони 1993–1999, Кэтрин Сезарски 1999–2007, Тим де Зеу 2007–2017, Ксавье Барконс 2017 – қазіргі уақытқа дейін. Бастапқыда телескоптарды Оңтүстік Африкада орналастыру жоспарланған, онда бірнеше еуропалық обсерваториялар бар (Бойден обсерваториясы), бірақ 1955 жылдан 1962 жылға дейінгі сынақтар Анд тауларындағы орынның артық екенін көрсетті. Юрген Сток (астроном) Чилиден алған байқауларын үлкен ынтамен баяндаған кезде Отто Хекман Оңтүстік Африка жобасын тоқтатты. ESO сол кезде Оңтүстік Африкамен келісімшартқа қол қоюға дайын тұрған болатын, бірақ Чилиде обсерватория құруға шешім қабылдады. ESO конвенциясына 1962 жылдың 5 қазанында Бельгия, Германия, Франция, Нидерланды және Швеция қол қойды. Отто Хекман 1962 жылдың 1 қарашасында ұйымның бірінші бас директоры болып тағайындалды. 1963 жылдың 15 қарашасында Чили ESO обсерваториясының орны ретінде таңдалды. 1954 жылы осы бес елдің астрономиялық ұйымдары арасында конвенция жасау туралы алдын ала ұсыныс жасалды. Бастапқы құжатқа бірнеше түзетулер енгізілгенімен, конвенция 1960 жылға дейін баяу ілгеріледі, ол сол жылы өткен комитет отырысында талқыланды. Жаңа жоба егжей-тегжейлі қарастырылды, сондай-ақ CERN (Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымы) кеңесінің мүшесі ұйымдармен қатар үкіметтер арасында да келісім жасау қажеттігін атап өтті. Конвенцияға және үкіметтің қатысуына себеп – сынақ экспедицияларының құнының жылдам өсуі. 1962 жылғы түпкі нұсқа, ұйымдардың ұқсастығы және кейбір мүшелердің екі есе мүшелігіне байланысты, CERN конвенциясынан көбінесе алынған. 1966 жылы Чилидегі Ла-Силла обсерваториясында ESO-ның алғашқы телескопы жұмыс істей бастады. 1980 жылы ESO-ның еуропалық бөлімдері Германияның Мюнхен қаласына жақын Гархинг қаласындағы ESO штаб-пәтеріне көшті.

The idea that European astronomers should establish a common large observatory was broached by Walter Baade and Jan Oort at the Leiden Observatory in the Netherlands in spring 1953. It was pursued by Oort, who gathered a group of astronomers in Leiden to consider it on June 21 that year. Immediately thereafter, the subject was further discussed at the Groningen conference in the Netherlands. On January 26, 1954, an ESO declaration was signed by astronomers from six European countries expressing the wish that a joint European observatory be established in the southern hemisphere. At the time, all reflector telescopes with an aperture of 2 metres or more were located in the northern hemisphere. The decision to build the observatory in the southern hemisphere resulted from the necessity of observing the southern sky; some research subjects (such as the central parts of the Milky Way and the Magellanic Clouds) were accessible only from the southern hemisphere. Director General In office Otto Heckmann 1962–1969 Adriaan Blaauw 1970–1974 Lodewijk Woltjer 1975–1987 Harry van der Laan 1988–1992 Riccardo Giacconi 1993–1999 Catherine Cesarsky 1999–2007 Tim de Zeeuw 2007–2017 Xavier Barcons 2017–present Source: www. eso. org, about ESO

It was initially planned to set up telescopes in South Africa where several European observatories were located (Boyden Observatory), but tests from 1955 to 1962 demonstrated that a site in the Andes was preferable: When Jürgen Stock (astronomer) enthusiastically reported his observations from Chile, Otto Heckmann decided to leave the South African project on hold. ESO at that time about to sign the contracts with South Africa decided to establish their observatory in Chile. The ESO Convention was signed 5 October 1962 by Belgium, Germany, France, the Netherlands and Sweden. Otto Heckmann was nominated as the organisation's first director general on 1 November 1962. On November 15, 1963 Chile was chosen as the site for ESO's observatory. A preliminary proposal for a convention of astronomy organisations in these five countries was drafted in 1954. Although some amendments were made in the initial document, the convention proceeded slowly until 1960 when it was discussed during that year's committee meeting. The new draft was examined in detail, and a council member of CERN (the European Organization for Nuclear Research) highlighted the need for a convention between governments (in addition to organisations). The convention and government involvement became pressing due to rapidly rising costs of site testing expeditions. The final 1962 version was largely adopted from the CERN convention, due to similarities between the organisations and the dual membership of some members. In 1966, the first ESO telescope at the La Silla site in Chile began operating. ESO's European departments moved into the new ESO headquarters in Garching (near Munich), Germany in 1980.

Ла Силла

Ла Силла, Чилидің Сантьяго қаласынан солтүстікке қарай, Оңтүстік Атакама шөлінде орналасқан. Ла-Силладағы басқа обсерваториялар сияқты, Ла-Силла жарық ластану көздерінен алыс және Жер бетіндегі ең қараңғы түнгі аспанның біріне ие. Ла-Силлада ESO үш телескопты пайдаланады: 3,6 метрлік телескоп, Жаңа технология телескопы (NTT) және 2,2 метрлік Макс Планк ESO телескопы. Обсерваторияда телескопқа уақытша бекітіліп, бақылау аяқталған соң алынып тасталатын құралдар орналасады. Ла-Силлада сондай-ақ 1,2 метрлік швейцарлық және 1,5 метрлік даниялық телескоптар сияқты ұлттық телескоптар да бар. Обсерваторияның жұмысына байланысты жыл сайын шамамен 300 ғылыми мақала жарияланады. Ла Силла телескоптары арқылы жасалған жаңалықтардың ішінде, Күн жүйесінен тыс жердегі мекендеу аймағында табылган алғашқы тасты планетаны қамтитын Глизе 581 планеталық жүйесіндегі планеталарды HARPS спектрографының анықтауы бар. Ла-Силладағы бірнеше телескоп, ғаламдағы ең күшті жарылыстар – ғаламның пайда болуынан бергі гамма-сәулелердің жарлыстарын, массивті жұлдыздардың жарылыстарымен байланыстыруға көмектесті. ESO La Silla обсерваториясы SN 1987A суперновасын зерттеуде де маңызды рөл атқарды.

ESO 3,6 метрлік телескопы

ESO-ның 3,6 метрлік телескопы 1977 жылы жұмысын бастады. Ол жаңартылды, соның ішінде жаңа екіншілік айна орнатылды. Дәстүрлі жылқының ілгегі тәрізді конструкциядағы телескоп негізінен инфрақызыл спектроскопия үшін қолданылды; қазір ол күн жүйесінен тыс планеталарды іздеу және астеросейсмология үшін пайдаланылатын HARPS спектрографына орналасқан. Телескоп өте жоғары ұзақ мерзімді радиалды жылдамдық дәлдігі үшін (шамамен 1 м/с) жобаланған.

Жаңа технологиялы телескоп

Жаңа технологиялық телескоп (NTT) – бұл 3,58 метрлік Ричи-Кристиан телескопы, ол 1989 жылы қолданысқа енгізілді және компьютерлік басқарудағы негізгі айнасы бар әлемдегі алғашқы телескоп. Иілгіш айнаның пішіні бақылау барысында оптималды бейне сапасын сақтау үшін түзетіледі. Екінші айнаның орны да үш бағытта реттеледі. Бұл технология (ESO әзірлеген және «белсенді оптика» деп аталатын) қазіргі таңда VLT және болашақ ELT сияқты барлық ірі телескоптарда қолданылады. NTT-ны қоршайтын сегізбұрышты құрылыстың дизайны инновациялық. Телескоптың күмбезі салыстырмалы түрде кішкентай және айна арқылы ауа ағынын тегіс бағыттайтын жақтаулар жүйесімен желдетіледі, бұл турбуленттікті азайтып, суреттердің айқындығын арттырады.

MPG/ESO 2,2 метрлік телескопы

2,2 метрлік телескоп 1984 жылдың басынан бері Ла-Сильяда қолданылып келеді және Макс Планк қоғамы (неміс тілінде Max Planck Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften немесе MPG) ESO-ға мерзімі белгіленбегенге дейін берілген. Телескоптық уақыт MPG және ESO бақылау бағдарламалары арасында бөліседі, ал телескопты пайдалану және күтіп-жөндеу ESO-ның жауапкершілігінде. Оның құрамына 67 миллион пикселдік кең өрісті бейнелеу құралы (WFI) кіреді, оның көру бұрышы толық ай сияқты үлкен, және ол көптеген аспан денелерінің суреттерін түсірген. Басқа құралдардың ішінде GROND (гамма сәулесінің жарылысын оптикалық және инфрақызыл диапазонда анықтағыш), ол ғаламдағы ең қуатты жарылыстар – гамма сәулесінің жарылысынан кейін қалған сәулені іздейді, сондай-ақ жұлдыздарды егжей-тегжейлі зерттеуге қолданылатын жоғары ажыратымды спектрограф FEROS (Fiber fed Extended Range Optical Spectrograph) бар.

Басқа телескоптар

Ла-Силлада ESO басқармайтын бірнеше ұлттық және жобалық телескоптар орналасқан. Олардың арасында Швейцарияның Эйлер телескопы, Данияның Ұлттық телескопы және REM, TRAPPIST және TAROT телескоптары бар. Эйлер телескопы – Швейцариядағы Женева обсерваториясы салған және басқаратын 1,2 метрлік телескоп. Ол жоғары дәлдікті радиалды жылдамдық өлшемдерін жүргізу үшін қолданылады, негізінен оңтүстік аспан жарты шарсындағы ірі экзопланеталарды іздеуде пайдаланылады. Оның алғашқы ашылуы – Глизе 86 планетасының айналысы болды. Басқа бақылау бағдарламалары өзгермелі жұлдыздарға, астеросейсмологияға, гамма сәулелерінің жарқылына, белсенді галактикалық ядроларды (АГН) бақылауға және гравитациялық линзаларға бағытталған. 1,54 метрлік Данияның Ұлттық телескобын Grubb Parsons салған және 1979 жылдан бері Ла-Силлада қолданылуда. Телескоптың орнатылуы оске байланысты емес, ал оптикасы Ричи-Кретиен конструкциясына сәйкес келеді. Телескоптың орнатылуы мен күмбездің ішіндегі шектеулі кеңістікке байланысты оның бағыттау мүмкіндігі шектеулі. Rapid Eye Mount телескопы – негізгі айнасы бар шағын, жылдам реакциялық автоматты телескоп. Алтазимуттық орнатылысқа ие телескоп 2002 жылдың қазан айында жұмысын бастады. Телескоптың басты мақсаты – Swift Gamma Ray Burst Mission спутнигімен анықталған гамма-шарқудың (GRB) кейінгі жарқылын бақылау. Бельгиялық TRAPPIST – Лиеж университеті мен Женева обсерваториясының бірлескен жобасы. 0,60 метрлік телескоп кометалар мен экзопланеталарға маманданған, және Эрис кіші планетасының жұлдыздық тұтылуын байқаған аз ғана телескоптардың бірі болды, бұл оның Плутоннан кіші болуы мүмкін екенін көрсетті. Тез әрекет ететін телескоп (TAROT) – өте жылдам қозғалатын оптикалық роботтық телескоп, гамма-шарқудың бастапқы кезеңдерін бақылай алады. Гамма-шарқуды анықтайтын спутниктер TAROT-қа сигнал жібереді, ол астрономиялық қауымдастыққа бір секундтық бұрыштан да дәл бағытты ұсынады. TAROT телескопынан алынған деректер гамма-шарқудың эволюциясын, от шарының физикасын және оны қоршаған материалды зерттеуде де пайдалы. Ол Францияның Жоғарғы Прованс обсерваториясынан басқарылады.

La Silla also hosts several national and project telescopes not operated by ESO. Among them are the Swiss Euler Telescope, the Danish National Telescope and the REM, TRAPPIST and TAROT telescopes. The Euler Telescope is a 1.2 metre telescope built and operated by the Geneva Observatory in Switzerland. It is used to conduct high precision radial velocity measurements primarily used in the search for large extrasolar planets in the southern celestial hemisphere. Its first discovery was a planet orbiting Gliese 86. Other observing programmes focus on variable stars, asteroseismology, gamma ray bursts, monitoring active galactic nuclei (AGN) and gravitational lenses. The 1.54 metre Danish National Telescope was built by Grubb Parsons and has been in use at La Silla since 1979. The telescope has an off axis mount, and the optics are a Ritchey Chrétien design. Because of the telescope's mount and limited space inside the dome, it has significant pointing restrictions. The Rapid Eye Mount telescope is a small rapid reaction automatic telescope with a primary mirror. The telescope, in an altazimuth mount, began operation in October 2002. The primary purpose of the telescope is to follow the afterglow of the GRBs detected by the Swift Gamma Ray Burst Mission satellite. The Belgian TRAPPIST is a joint venture between the University of Liège and Geneva Observatory. The 0.60 metre telescope is specialised in comets, exoplanets, and was one of the few telescopes that observed a stellar occultation of the dwarf planet Eris, revealing that it may be smaller than Pluto. The Quick action telescope for transient objects, TAROT, is a very fast moving optical robotic telescope able to observe a gamma ray burst from its beginning. Satellites detecting GRBs send signals to TAROT, which can provide a sub arc second position to the astronomical community. Data from the TAROT telescope is also useful in studying the evolution of GRBs, the physics of a fireball and its surrounding material. It is operated from the Haute Provence Observatory in France.

Паранал

Параналь обсерваториясы Чилидің солтүстігіндегі Атакама шөліндегі Серро Паранал тауының үстінде орналасқан. Серро Паранал тауы Антофагаста қаласынан оңтүстікке қарай және Тынық мұхитының жағалауынан шамамен арақашықтықта жатыр. Обсерваторияда көрінетін және инфрақызыл сәулелерде жұмыс істейтін жеті негізгі телескоп бар: Өте Үлкен Телескоптың (Very Large Telescope) төрт телескопы, VLT зерттеу телескопы (VST) және Астрономияға арналған Көрінетін және Инфрақызыл Зерттеу Телескопы. Бұған қоса, интерферометриялық байқаулар үшін қолданылатын массив құрайтын төрт қосалқы телескоп бар. 2008 жылдың наурыз айында Паранал 22-ші Джеймс Бонд фильмі – «Квант жұбанышы» («Quantum of Solace») фильмінің бірнеше сахналарының түсірілу орны болды.

Өте үлкен телескоп

Параналдағы негізгі құрылым – VLT, ол әрқайсысында екі немесе үш құрал бар төрт дерлік бірдей бірлік телескоптан (UT) тұрады. Бұл үлкен телескоптар екі немесе үш топта бірлесіп, алып интерферометр ретінде жұмыс істей алады. ESO-ның өте үлкен телескопының интерферометрі (VLTI) астрономдарға жеке телескоптармен көрінетінге қарағанда 25 есеге дейін егжей-тегжейлі көріністерді алуға мүмкіндік береді. VLTI-де жарық сәулелері туннельдердегі күрделі айналар жүйесімен біріктіріледі, мұнда жарық жолдары 100 метрлік қашықтықта 1/1000 мм-ден аспауы керек. VLTI миллиондық секундтық бұрыштық ажыратымдылыққа жетеді, бұл Ай бетіндегі автомобильдің фараларын көруге тең. Алғашқы UT 1998 жылдың мамырында алғашқы жарығын көрсетті және 1999 жылдың 1 сәуірінде астрономиялық қауымдастыққа ұсынылды. 1999 және 2000 жылдары қалған телескоптар да осы қадамды жасады, соның арқасында VLT толыққанды жұмыс істеуге кірісті. 2004-2007 жылдар аралығында орнатылған төрт 1,8 метрлік қосымша телескоп (AT) UT басқа жобаларға жұмсалған кезде қолжетімділікті арттыру үшін VLTI-ге қосылды. VLT деректері нәтижесінде күніне орташа есеппен бірден астам рецензияланған ғылыми мақала жарияланды; 2017 жылы VLT деректеріне негізделген 600-дан астам рецензияланған ғылыми мақала жарияланды. Олардың арасында Галактика ортасындағы аса ауыр қара тесік айналасында қозғалатын жеке жұлдыздарды бақылау және ең алыс белгілі гамма-шашудың қалдық сәулесін байқау зерттеулері бар. 1999 жылдың наурыз айында Параналдағы ашылу салтанатында төрт VLT бірлік телескопының (UT1–UT4) техникалық белгілеулерін алмастыру үшін мапуче тіліндегі аспан денелерінің аттары таңдалды. Аймақтағы мектеп оқушылары арасында осы аттардың мағынасын анықтау бойынша эссе байқауы бұрыннан ұйымдастырылған, нәтижесінде ESO-ның үй иесі елдің мәдени мұрасына қатысты көптеген жұмыстар түсті. Калама қаласына жақын Чукикаматадан келген 17 жасар жасөспірім жеңімпаз эссесін ұсынды және салтанатты шарада әуесқой телескопымен марапатталды. Төрт бірлік телескоп, UT1, UT2, UT3 және UT4 енді Antu (күн), Kueyen (ай), Melipal (Оңтүстік крест) және Yepun (кеш жұлдызы) деп аталады, соңғысы бастапқыда «Венера» емес, «Сириус» деп қате аударылған.

The main facility at Paranal is the VLT, which consists of four nearly identical unit telescopes (UTs), each hosting two or three instruments. These large telescopes can also work together in groups of two or three as a giant interferometer. The ESO Very Large Telescope Interferometer (VLTI) allows astronomers to see details up to 25 times finer than those seen with the individual telescopes. The light beams are combined in the VLTI with a complex system of mirrors in tunnels, where the light paths must diverge less than 1/1000 mm over 100 metres. The VLTI can achieve an angular resolution of milliarcseconds, equivalent to the ability to see the headlights of a car on the Moon. The first of the UTs had its first light in May 1998, and was offered to the astronomical community on 1 April 1999. The other telescopes followed suit in 1999 and 2000, making the VLT fully operational. Four 1.8 metre auxiliary telescopes (ATs), installed between 2004 and 2007, have been added to the VLTI for accessibility when the UTs are used for other projects. Data from the VLT have led to the publication of an average of more than one peer reviewed scientific paper per day; in 2017, over 600 reviewed scientific papers were published based on VLT data. tracking individual stars moving around the supermassive black hole at the centre of the Milky Way and observing the afterglow of the furthest known gamma ray burst. At the Paranal inauguration in March 1999, names of celestial objects in the Mapuche language were chosen to replace the technical designations of the four VLT Unit Telescopes (UT1–UT4). An essay contest was prior arranged for schoolchildren in the region concerning the meaning of these names which attracted many entries dealing with the cultural heritage of ESO's host country. A 17 year old adolescent from Chuquicamata, near Calama, submitted the winning essay and was awarded an amateur telescope during the inauguration. The four unit telescopes, UT1, UT2, UT3 and UT4, are since known as Antu (sun), Kueyen (moon), Melipal (Southern Cross), and Yepun (Evening Star), with the latter having been originally mistranslated as "Sirius", instead of "Venus".

Зерттеу телескоптары

Астрономияға арналған көрінетін және инфрақызыл зерттеу телескопы (VISTA) байқау шарттарын бөлісіп, VLT орналасқан шыңның іргесіндегі шыңда орналасқан. VISTA-ның негізгі айнасы – көлденеңі 1.8 метр, оның мөлшері мен сапасына қарағанда өте қисық айна. Оның нақты беттен ауытқуы адам шашының қалыңдығынан бірнеше мың есе кем, сондықтан оның құрастырылуы мен жылтыратылуы үлкен қиындық тудырды. VISTA-ны Лондон университетінің Queen Mary колледжі жетекшілігінде Ұлыбританияның 18 университетінен құралған консорциум жасап, дамытты және ол Ұлыбританияның ратификациялық келісімінің бір бөлігі ретінде ESO-ға материалдық үлес ретінде табысталды. Телескоптың жобалау және құрылысын Ғылым және технологиялық мүмкіндіктер кеңесінің (STFC) Ұлыбритания астрономиялық технологиялық орталығы (UK ATC) басқарды. VISTA-ның алдын ала қабылдануы ESO тарапынан 2009 жылдың желтоқсанында Гарчингтегі ESO штаб-пәтерінде өткен ресми салтанатта расталды, онда Queen Mary колледжі және STFC өкілдері қатысты. Сол кезде бастап телескоп ESO басқаруымен жұмыс істейді және жоғары сапалы суреттер түсіріп келеді. VLT зерттеу телескопы (VST) – 268 мегапиксельдік CCD камерасы бар, OmegaCAM жабдықталған, оның көру ауданы толық айдың төрт еселенген ауданына тең заманауи телескоп. Ол VISTA-ны аспанды көрінетін жарықпен зерттеу арқылы толықтырады. VST (2011 жылы пайдалануға берілді) – ESO мен Италияның Ұлттық астрофизика институтының (INAF) Каподимонте астрономиялық обсерваториясының (Неаполь) бірлескен жобасының нәтижесі. Екі зерттеудің де ғылыми мақсаттары қараңғы энергияның табиғатын зерттеуден бастап, Жерге жақын объектілерді бағалауға дейін жетеді. Еуропалық астрономдар тобы зерттеулерді жүргізеді, олардың кейбіреуі Оңтүстік аспанның көп бөлігін, ал қалғандары кішкентай аудандарға назар аударады. VISTA және VST көп мөлшерде деректерді өндіруі күтілуде; VISTA түсірген бір суреттің ажыратымдылығы 67 мегапиксель, ал OmegaCAM (VST) суреттерінің ажыратымдылығы 268 мегапиксель болады. Екі зерттеу телескопы әр түнде VLT-дегі барлық басқа құралдардан да көп дерек жинап тұрады. VST және VISTA жылына 100 терабайттан астам дерек өндіреді.

Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) is housed on the peak adjacent to the one hosting the VLT, sharing observational conditions. VISTA's main mirror is across, a highly curved mirror for its size and quality. Its deviations from a perfect surface are less than a few thousandths the thickness of a human hair, and its construction and polishing presented a challenge. VISTA was conceived and developed by a consortium of 18 universities in the United Kingdom led by Queen Mary, University of London, and it became an in kind contribution to ESO as part of the UK's ratification agreement. The telescope's design and construction were managed by the Science and Technology Facilities Council's UK Astronomy Technology Centre (STFC, UK ATC). Provisional acceptance of VISTA was formally granted by ESO at the December 2009 ceremony at ESO headquarters in Garching, which was attended by representatives of Queen Mary, University of London and STFC. Since then the telescope has been operated by ESO, capturing quality images since it began operation. The VLT Survey Telescope (VST) is a state of the art, telescope equipped with OmegaCAM, a 268 megapixel CCD camera with a field of view four times the area of the full moon. It complements VISTA by surveying the sky in visible light. The VST (which became operational in 2011) is the result of a joint venture between ESO and the Astronomical Observatory of Capodimonte (Naples), a research centre at the Italian National Institute for Astrophysics INAF. The scientific goals of both surveys range from the nature of dark energy to assessing near Earth objects. Teams of European astronomers will conduct the surveys; some will cover most of the southern sky, while others will focus on smaller areas. VISTA and the VST are expected to produce large amounts of data; a single picture taken by VISTA has 67 megapixels, and images from OmegaCam (on the VST) will have 268 megapixels. The two survey telescopes collect more data every night than all the other instruments on the VLT combined. The VST and VISTA produce more than 100 terabytes of data per year.

Атакама жол іздеуші эксперименті

ESO Атакама Pathfinder экспериментін, APEX-ті қонаққа шақырып, оны Макс Планк радиоастрономия институты (MPIfR) атынан пайдаланады. APEX – инфрақызыл сәуле мен радио толқындар арасындағы миллиметрлік және субмиллиметрлік ұзындықтағы толқындарда жұмыс істейтін телескоп.

Atacama үлкен миллиметрлік/субмиллиметрлік массив

ALMA - бұл бастапқыда 66 жоғары дәлдікті антеннадан тұратын және 0,3-тен 3,6 мм-ге дейінгі толқын ұзындығында жұмыс істейтін астрономиялық интерферометр. Оның негізгі массиві 50 антеннадан тұрады, олар бір интерферометр ретінде жұмыс істейді. Сонымен қатар, 12 метрлік төрт антеннадан және он екі антеннадан тұратын қосымша компакт массив, Морита массиві деп аталады. Антенналар шөлдік платода 150 метрден бастап, арақашықтықта орналастырылуы мүмкін, бұл ALMA-ға өзгермелі "зум" мүмкіндігін береді. Бұл массив ғаламды миллиметрлік және миллиметрден төмен толқын ұзындығында бұрын-соңды болмаған сезімталдықпен және ажыратымдылықпен зерттей алады, оның көру қабілеті Хаббл ғарыш телескопынан он есе өткір. Бұл суреттер VLT интерферометрімен алынған суреттерді толықтырады. ALMA – Шығыс Азия (Жапония және Тайвань), Еуропа (ESO), Солтүстік Америка (АҚШ және Канада) және Чили арасындағы ынтымақтастық. ALMA-ның ғылыми мақсаттарына молекулалық газ бен шаңды бақылау арқылы жұлдыздардың, галактикалардың және планеталардың пайда болуы мен қалыптасуын зерттеу, байқалатын ғаламның шетіне қарай алыстағы галактикаларды зерттеу және Ұлы жарылыстан қалған сәулеленуді зерттеу кіреді. 2011 жылдың 31 наурызында ALMA ғылыми жобаларына қатысуға шақыру жарияланды, ал алғашқы байқаулар 3 қазанда басталды.

Қатысу

Танысу шаралары ESO білім беру және қоғаммен байланыс бөлімі (ePOD) тарапынан жүзеге асырылады. ePOD сонымен қатар ESO Supernova Планетариум және келушілер орталығын басқарады, ол 2018 жылдың 26 сәуірінде ашылған Мюнхен қаласының Гарчинг аймағындағы ESO штаб-пәтерінде орналасқан астрономия орталығы.