Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lanaken () — Бельгияның Лимбург провинциясында орналасқан муниципалитет. 2007 жылдың 1 қаңтарында Ланакен муниципалитетінің жалпы халқы 24 724 адамды құрады. Оның ауданы 59,00 км² болса, халық тығыздығы шамамен 1 км²-ге 415 адамнан келеді. Ланакен Бельгия мен Нидерланд шекарасында, Маастрихт қаласымен тікелей шектесе орналасқан. 2006 жылғы халық санауында тұрғындардың шамамен 20 пайызының Нидерланд азаматтығы бар екені анықталды. Ланакендегі бірнеше аудандар осы көшпендердің көптеген виллаларымен және эксклюзивті үйлерімен ерекшеленеді. Ланакенге келесі ауылдар кіреді: Ланакен, Рекем, Ниерхарен, Геллик, Велдвезельт, Смермаас және Кесселт. Сонымен қатар, Ланакенде Бригден және Гербрихт шағын елді мекендері мен ескі ауыл орталығы Оуд-Рекем де орналасқан. Муниципалитет аумағында Велдвезельт Хезервотер палеолиттік археологиялық ескерткіші табылады.
Lanaken (; ) is a municipality located in the Belgian province of Limburg. On January 1, 2007, the municipality of Lanaken had a total population of 24,724. Its area is 59.00 km2 which gives a population density of 415 inhabitants per km2. Lanaken is located on the Belgian Dutch border, bordering Maastricht directly. In the 2006 census, some 20 percent of the inhabitants turned out to have the Dutch nationality. A number of neighbourhoods in Lanaken is characterized by these immigrants' numerous villas and exclusive landhouses. Lanaken consists of the following villages: Lanaken proper, Rekem, Neerharen, Gellik, Veldwezelt, Smeermaas and Kesselt. Also located in Lanaken are the hamlets Briegden and Herbricht and the old village centre Oud Rekem. The Veldwezelt Hezerwater Palaeolithic archaeological site is located in the municipality.
Тарих
Ланакен аумағындағы археологиялық жатындар неолит, рим және меровинг дәуірлерінен белгілі. Бірнеше галло-римдік зираттар болған, ал Смермааста Смермаас галло-римдік вилласы орналасқан. Орта ғасырларда Ланакен жері, мүмкін, Киелі Рим империясы императорына қарасты болған. 12 ғасырдан бастап Ланакен Лунның Питерсхайм билігінің құрамына кірді, оның иелері 1186 жылы Хохт аббаттығын құрды. 1106 жылы приход шіркеуінің басшылық құқығы Маастрихттегі Сент-Серваас шіркеуіне берілді. 1808 жылы қазіргі аудан құрылып, Ланакен Смермаас, Хохт, Питерсем, Кауберг, Бессемер және Бригденмен біріктірілді. 1839 жылы Бельгия революциясы мен Лондон шартының нәтижесінде муниципалитет бельгиялық және голландтық бөліктерге бөлінді (Каберг). Каберг кейін тәуелсіз приходқа айналды. Смермаас 1870 жылы жеке шіркеу алды. Бессемер ауданы кейін Зутендаал муниципалитетіне қосылды. 1824-1829 жылдары Оңтүстік Виллемсварт каналы, ал 1930-1934 жылдары Бригден-Неерхарен каналы салынды. Бұл каналдар Ланакен аумағынан өтеді. 1856 жылы Хасселт-Маастрихт теміржол желісі ашылды, ол 1954 жылы жолаушылар тасымалы үшін жабылды. 1914 жылғы 4 қазанда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ланакен орталығы немістер тарапынан өртке берілді, бұл ішінара мэр Эдгард де Каритат де Перуцци басқарған бельгиялық еріктілер тобының қарсылығына жауап ретінде жасалды. Де Каритат де Перуцци мен Алисбург қамалдары жарылды. 1940 жылғы 10 мамырда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс авиациясы де Каритат де Перуцци казармасын бомбалады, нәтижесінде капитан-командир Генри Гиддело және тағы бес сарбаз қаза тапты. 1957 жылы Лимбург кеніштерінің жұмыскерлерінің денсаулығын сақтау және кәсіби аурулармен күресу үшін, әсіресе Кемпен көмір бассейнінің кеншілерін зардап шеккен шаң өкпесі сияқты ауруларды зерттеу мақсатында Ланакенде Сент-Барбара ауруханасы ашылды. 1977 жылғы 1 қаңтарда Ланакен Геллик, Неерхарен, Рекем және Велдвезельт муниципалитеттерімен бірігіп, қазіргі Ланакен муниципалитетін құрды.
Archaeological finds on the territory of Lanaken are known from the Neolithic, Roman and Merovingian periods. There were several Gallo Roman cemeteries and in Smeermaas was the Gallo Roman villa of Smeermaas was located. In the Middle Ages, the domain of Lanaken probably belonged to the emperor of the Holy Roman Empire. From the 12th century Lanaken was part of the seigniory of Pietersheim of Loon, whose lords founded the Abbey of Hocht around 1186. In 1106 the patronage right of the parish church was given to the Maastricht chapter of St. Servaas. In 1808 the present borough was formed, merging Lanaken with Smeermaas, Hocht, Pietersem, Ca(u)berg, Bessemer and Briegden. In 1839, as a result of the Belgian revolution and subsequent Treaty of London, the municipality was split into a Belgian and a Dutch part (Caberg). Caberg then became an independent parish. Smeermaas received its own church in 1870. The borough of Bessemer was later incorporated into the municipality of Zutendaal. From 1824 1829 the South Willemsvaart was built, and from 1930 1934 the Briegden Neerharen canal. These canals cut through the territory of Lanaken. In 1856 followed the Hasselt Maastricht railroad line, which was closed to passenger traffic in 1954. On October 4, 1914, during World War I, the center of Lanaken was set on fire by the Germans, partly in retaliation for the resistance of a Belgian volunteer group led by Mayor Edgard de Caritat de Peruzzis. The castles of de Caritat de Peruzzis and Alicebourg were then blown up. On May 10, 1940, during World War II, German planes bombed the barracks of de Caritat de Peruzzis killing Captain Commander Henri Giddelo and five other soldiers. In 1957, the Saint Barbara Hospital in Lanaken was established by the Limburg mines to enable research and combat occupational diseases, especially dust lung, which mostly affected the miners of the Kempen coal basin. On January 1, 1977, Lanaken merged with the surrounding municipalities of Gellik, Neerharen, Rekem and Veldwezelt to form the present municipality of Lanaken.
Этимология
Ланакен 810 жылы Людинака, ал 1106 жылы Лоденакен деп аталып келген. Бұл Хлодо немесе Лудо есімінен кейін «хака» сөзі тұр, ол «құмды жазық» дегенді білдіреді.
Lanaken was mentioned in 810 as Ludinaca and in 1106 as Lodenaken. This contains the personal name Hlodo or Ludo followed by the word haka, meaning sand plate.
Табиғат және ландшафт
Ланакен Кемпен платосының оңтүстік жиегінде орналасқан, ал Альберт каналы оңтүстікке қарай жатқан Хаспенгау аймағынан бөліп тұрады. Оңтүстік-шығысында Ланакен Бригден-Неерхарен каналы арқылы Смермаас пен Маас алабынан шалқасып жатыр. Ланакеннің биіктігі шамамен 60 метр, солтүстік-батысқа қарай 100 метрге дейін көтерілетін платоның тік беткейлері мен Асбик және Зипбик бұлақтарының терең шатқалдары бар. Бұл аймақ Хоге Кемпен ұлттық паркінің құрамына кіреді, оның құрамында сазды жазықтар, егіздер мен орман бар. Орманның ішінде бір кезде кен үшін отырғызылған қылқан жапырақты және аралас орман түрлері кездеседі. Ең танымал аймақтар – Питерсембос және Асбрук. Осы аймақтағы белгіленген жолдар Питерсхайм сарайынан және Сент-Барбара ауруханасының жанындағы тұрақтан басталады.
Lanaken is characterized by being located on the southern edge of the Kempen Plateau, separated from the more southern region of Haspengouw by the Albert Canal. To the southeast, Lanaken is cut off from Smeermaas and the Maas basin by the Briegden Neerharen Canal. Lanaken itself lies at an altitude of about 60 meters, to the northwest one finds steep edges to the plateau, which reaches heights of up to 100 meters, and the deeply cut valleys of the brooks Asbeek and Ziepbeek. This part, which is part of the Hoge Kempen National Park, has marshy lowlands, heaths, and forests, consisting of coniferous forest, once planted for the production of mining wood, and mixed forest. The most famous areas are Pietersembos and Asbroek. Marked walks through this area start both at Pietersheim Castle and at the parking lot near the Saint Barbara Hospital.
Экономика
Ланакен темір жол мен каналдардың болуының нәтижесінде дамыды, Маастрихтке қатынайтын тұрғындар көбейді, ал Айсден көмір кенішінде жұмыс орындары ашылды. Сонымен қатар, қағаз фабрикасы (қазіргі: Sappi), резеңке фабрикасы (қазіргі: Hercorub) және синтетикалық талшықтар фабрикасы (Celanese) сияқты бірнеше кәсіпорын құрылды. 2006 жылы Celanese фабрикасын электрмен қамтамасыз ету үшін төрт 100 метрлік жел турбинасы орнатылды, кейін тағы 8 турбина салынды. Оңтүстік Африканың целлюлоза және қағаз компаниясы Sappi қала шетінде ірі зауытты пайдаланады, ол қала тұрғындары үшін маңызды жұмыс орындарының бірі болып табылады. 2023 жылдың қазан айында Sappi Lanaken-дегі өндіріс орнын жабу туралы хабарлады. Ланакен, Альберт каналы арқылы өтетін тағы 24 муниципалитетпен бірге, Альберт каналы экономикалық желісінің бір бөлігі болып табылады.
Lanaken grew as a result of the presence of railroad and canals, there was commuter traffic to Maastricht, and jobs were created at the Eisden coal mine. Also established were a paper factory (today: Sappi), a rubber factory (today: Hercorub) and a factory for synthetic fibers (Celanese), among others. In 2006, four 100 meter high wind turbines were built to provide electricity to the Celanese factory. Later on 8 more have been built. The South African pulp and paper company Sappi operates a large mill on the outskirts of the town and is an important source of employment for the town's residents. In October 2023, Sappi announced the closure of their facility in Lanaken. Lanaken is part of the Albert Canal Economic Network together with 24 other municipalities through which the canal runs.
Көлік
Бельгияның «Спартак» жоспары аясында бұрынғы Маастрихт-Ланакен-Хассельт темір жолының «Хассельт – Маастрихт» трамвайы ретінде жеңіл рельстік көлікке айналдырылуы 2014 жылға жоспарланған болатын. Кейін бұл мерзім 2025 жылға шегерілді, бірақ 2022 жылдың маусым айында жоба тоқтатылып, орнына 2024 жылы жұмыс істей бастайтын электрлік «трамбус» енгізілуіне шешім қабылданды.
The reactivation of the former railway Maastricht Lanaken Hasselt as a light rail known as the Hasselt – Maastricht tramway as part of the Belgian Spartacus plan was scheduled for 2014. It was later postponed to 2025, to be later canceled in June 2022 and in favour of an electric "trambus" which will start operations in 2024.