Кіріспе

Швед-американдық космолог Макс Эрик Тегмарк (5 мамыр 1967 жылы туған) – швед-американдық физик, машиналық оқыту саласындағы зерттеуші және автор. Ол жасанды интеллект дамуымен қатар әлем қалай болар екені туралы "Өмір 3.0" кітабымен ең көп танылады. Тегмарк Массачусетс технология институтының профессоры және "Өмірдің болашағы" институтының президенті.

Ерте өмір

Тегмарк Швецияда Карин Тегмарк пен еврей-американдық математика профессоры Харольд С. Шапиро отбасында дүниеге келді. Орта мектепте оқып жүрген кезінде ол досымен бірге шведтік сегіз биттік ABC 80 компьютері үшін таза машиналық кодпен жазылған мәтін өңдеуші және "Фрак" деп аталған 3D Tetris сияқты ойын жасап сатты. Тегмарк 1990 жылы КТХ Корольдік технология институтында инженерлік физика саласы бойынша магистрлік диплом алғаннан кейін Швециядан кетіп, алдыңғы жылы Стокгольм экономика мектебінде экономика бакалавры дәрежесін бітірді. Скандинавиядан тыс алғашқы академиялық тәжірибесі оны Калифорнияға жеткізді, онда ол Берклидегі Калифорния университетінде физиканы оқып, 1992 жылы магистр, ал 1994 жылы Джозеф Силктің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Тегмарк 2003 жылы Пенсильвания университетінде доцент болып жұмыс істеді, содан кейін профессорлық қызметке бекітілді. 2004 жылы ол Массачусетс технология институтының физика факультетіне қосылды.

Мансап

Оның зерттеулері космологияға бағытталған, теориялық жұмысты жаңа өлшемдермен үйлестіріп, космологиялық модельдер мен олардың еркін параметрлеріне шектеулер қою үшін, көбінесе экспериментаторлармен бірлесіп жұмыс істейді. Оның 200-ден астам жарияланымы бар, оның тоғызы 500-ден астам рет сілтеме жасалған. Ол ақпарат теориясына негізделген деректерді талдау құралдарын жасады және оларды COBE, QMAP және WMAP сияқты ғарыштық микротолқынды фон эксперименттеріне, сондай-ақ Las Campanas Redshift Survey, 2dF Survey және Sloan Digital Sky Survey сияқты галактикалардың қызыл жылжуын зерттеуге қолданды. Дэниел Эйзенштейн мен Уэйн Хумен бірге ол бариондық акустикалық осцилляцияларды стандартты өлшем ретінде пайдалану идеясын ұсынды. Анжелика де Оливейра Коста мен Эндрю Гамильтонмен бірге ол WMAP деректеріндегі аномальды көп полюстік туралануды анықтады, кейде оны "жамандық осі" деп атайды. Энтони Агирремен бірге ол кванттық механиканың космологиялық интерпретациясын жасады. Нейрондардың кванттық декогеренциясы туралы 2000 жылғы мақаласында декогеренцияның Роджер Пенроуздың "кванттық микротүтікше" сана моделі үшін тым жылдам болып көрінетінін көрсетті. Тегмарк сонымен қатар "математикалық ғалам гипотезасын" ұсынды, оның жалғыз постулаты – "математикалық тұрғыдан барлық құрылымдар физикалық тұрғыдан да бар" дегенді білдіреді. 2014 жылы Тегмарк өзінің идеясын толығырақ баяндайтын "Біздің математикалық ғаламымыз" атты кітабын жариялады. Тегмарк бұл теорияның ешқандай еркін параметрлері болмауымен қарапайым екенін, ал өзін-өзі сезінетін субструктураларды (SAS) қамтитын жеткілікті күрделі құрылымдарда бұл SAS-тер өзін физикалық "нақты" әлемде бар деп субъективті түрде қабылдайды деп санайды. "Математикалық ғалам" гипотезасы кейбір ғалымдар тарапынан тым болжамдық және ғылыми емес деп сынға алынды. Мысалы, математикалық физик Эдвард Френкель оны "ғылым саласынан" гөрі "ғылыми фантастика мен мистицизмге" жақын деп сипаттады. Тегмарк 2012 жылы Америка физикалық қоғамының мүшесі болып сайланды, себебі ол "космологияға қосқан үлесі үшін, соның ішінде ғарыштық микротолқынды фон және галактикалардың шоғырлану деректерінен алынған нақты өлшемдер, инфляция және гравитациялық теорияларды тексеру, сондай-ақ төмен жиілікті радио интерферометриясы үшін жаңа технологияны әзірлеу" үшін марапатталды. 2019 жылы ол адамзаттың ғаламдағы орны мен жасанды интеллектке байланысты мүмкіндіктер мен тәуекелдерді түсінуге қосқан үлесі үшін Швеция Корольдік инженерлік ғылым академиясының алтын медалін алды. Ол осы экзистенциалдық сұрақтарды зерттеуде батыл қадам жасады және осы мәселелерді кең жұртшылыққа жеткізуде лайықты табысқа жетті. Тегмарк 2018 жылғы "Do You Trust This Computer?" жасанды интеллект туралы деректі фильмінде сұхбат берді. 2020 жылдан 2023 жылға дейін Тегмарк MIT-де "Жаңалықтарды жақсарту" деп аталатын AI-мен басқарылатын жаңалықтар жинағышын жасаған коммерциялық емес зерттеу тобын басқарды.

Жеке өмір

1997 жылы астрофизик Анжелика де Оливейра Костаға үйленді, 2009 жылы ажырасты. Олардың екі ұлы бар. 2012 жылдың 5 тамызында Тегмарк Мея Читаға үйленді.

БАҚ-та

2006 жылы Тегмарк New Scientist журналы сұхбаттасқан елу ғалымның бірі болды. Оның болжамы: "50 жылдан кейін сіздер ғаламдардың бірыңғай заңдарын сипаттайтын теңдеулер басылған футболкаларды сатып алуға мүмкіндік аласыз". Тегмарк 2007 жылы "Параллель әлемдер, параллель өмірлер" атты деректі фильмде пайда болады, онда ол кванттық механиканың көптеген әлемдерінің түсіндірмесін қалыптастырушының ұлы Марк Оливер Эвереттпен сұхбаттасады. Тегмарк сондай-ақ "Кім үлкен қара шұңқырдан қорқады?", "Уақыт қанша?", "Шексіздікке және одан да әрі", "Біз ғалам туралы білгеніміздің бәрі қате ме?", "Шындық дегеніміз не?" және "Біз қай ғаламда өмір сүріп жатырмыз?" атты BBC-дің "Горизонт" ғылыми бағдарламаларының бөлігі болады. Ол 2009 жылы 1 желтоқсанда АҚШ-та алғаш рет көрсетілген американдық ғылыми деректі телесериалдың бірнеше эпизодында пайда болады. Сериалды теориялық физик Мичио Каку жүргізеді. Тегмарк Морган Фрименмен 2011-2012 жылдары "Құрт тесігі арқылы" сериалының 2 және 3 маусымдарында сұхбаттасты. Тегмарк BBC World Service-тің The Forum бағдарламасының "Zooming Out" эпизодына қатысты, ол алғаш рет BBC Radio 4-те 2014 жылдың 26 сәуірінде эфирге шықты. 2014 жылы Тегмарк "The Huffington Post" журналында Стивен Хокинг, Франк Вилчек және Стюарт Расселмен бірге "Трансценденция" фильмі туралы мақала жазды. 2014 жылы "Мәңгілік Жер бағдарламасы", Тегмарктің "Математикалық ғалам" кітабына негізделген пьеса, Нью-Йоркте Planet Connections театр фестивалі аясында қойылды. 2014 жылы Коперник принципін зерттейтін "Принцип" атты деректі фильмде пайда болды. 2015 жылы Тегмарк Сэм Харристің "The Multiverse & You (& You & You & You)" атты "Waking Up" подкастының эпизодына қатысты, онда олар жасанды интеллект және математикалық ғалам гипотезасы сияқты тақырыптарды талқылады. 2017 жылы Тегмарк "Эффективті альтруизм, экзистенциалдық тәуекел және экзистенциалдық үміт" тақырыбында баяндама жасады. 2017 жылы Тегмарк Сэм Харристің "Ақылдың болашағы" атты "Оянған" подкастының бір бөліміне қатысып, жасанды интеллект және өмірдің анықтамасы сияқты тақырыптарды талқылады. 2018 жылы Тегмарк АИ зерттеушісі Лекс Фридманмен АИ туралы MIT курсының бөлігі ретінде Жасанды жалпы интеллект туралы әңгімелесті. Ол Лекс Фридман подкастының алғашқы қонағы болды. Ол 2021 жылы және 2023 жылы Лекс Фридман подкастында тағы да сұхбаттасты. 2023 жылы Тегмарк БАҚ-та дау тудырды, себебі ол Өмірдің болашағы институтының атынан 100 000 долларлық грантты оңшыл Nya Dagbladet ақпарат құралына бергені белгілі болды. Кейіннен ол "Өмірдің болашағы институты" "соңындағы тиісті сараптамамызбен ашылған нәрсеге байланысты оны қабылдамауды шешті" деді, олар бұқаралық ақпарат құралдары араласпай тұрып оны қабылдамады және институт "нацистік, неонацистік немесе пронацистік топтарды немесе идеологияларды жек көреді және оларды ешқашан біліп-біліп қолдамайды". Бұл туралы Future of Life Institute-тің ресми мәлімдемесі былай деп түсіндіреді: "FLI антисемитизмді, ақ нәсілділердің үстемдігін немесе расизмді жақтаушы топтар мен идеологияларды жек көреді және мұндай топтарды ешқашан біліп-біліп қолдамайды". 2023 жылы Time Тегмаркты АИ саласындағы ең ықпалды 100 адамның бірі деп атады.