Кіріспе

Аргентиналық боксшы (1894–1960)
Эль-Сальвадор футбол клубы

Луис Анхель Фирпо (11 қазан 1894 – 7 тамыз 1960) – аргентиналық боксшы. Аргентинаның Юнин қаласында туған, ол «Пампаның жабайы бұқасы» деген лақап атымен белгілі болды. Ол ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағы үшін күрескен тарихтағы алғашқы латын американдық боксшы. Оның Джесс Уиллардқа қарсы өткен жекпе-жегі сол кезде боксқа келген көрермендер саны бойынша әлемдік рекордты орнатты. 1923 жылы Джек Демпсиге қарсы ауыр салмақтағы титулдық жекпе-жегі «Ring Magazine» журналының 1923 жылғы «Жыл жекпе-жегі» деп танылды.

Бокс карьерасы

1922 жылы ол АҚШ-қа келді. Ол ауыр салмақтағы рейтингте жылдам өрледі, сол жылы өткізген төрт жекпе-жегінің барлығын нокаутпен жеңіп алды. АҚШ-тағы алғашқы үш жеңісі оны Аргентинадағы ұлттық батырға айналдырды. Ол туған қаласы Буэнос-Айреске оралып, 20 000 көрерменнің алдында Джим Трейсимен жұдырықтасты. Фирпо 4-раундта нокаутпен жеңіске жетті. Фирпо 1923 жылды Мэдисон Сквер Гарденде бұрынғы титул иегері Билл Бреннанды 12-раундта оң соққымен нокауттап бастады. Бреннан кейін контузияға байланысты ауруханаға жатты. "Демпси маған осы жігіттен де қаттырақ соққан емес," деді Бреннан, басының ісіп кеткендігіне байланысты ескі шляпасын кие алмағанын қосты. Одан кейін ол Джек МакАулифф және бұрынғы әлем чемпионы Джесс Уиллардтан жеңіс алып, қатарынан жеті жекпе-жекті жеңіп алды. Уиллард сол кезде 41 жаста болды, және оның жасы жекпе-жекті Нью-Йорктан Нью-Джерсиге көшіруге мәжбүр етті. Іс-шараға 100 000 адам келді, ал тағы 25 000-ға жуық адам кіре алмады. Бокс тарихындағы рекордтық көрермен саны. Чарли Вайнертке қарсы жеңістен кейін Луис Фирпо ауыр салмақтағы титул үшін Джек Демпсимен жұдырықтасуға мүмкіндік алды. Фирпо әлем чемпионы титулы үшін күрескен Латын Америкасынан шыққан алғашқы боксшы болды. Демпси-Фирпо жекпе-жегіне дайындық ретінде Фирпоның спаррингіне 12 000 адам жиналды. Жекпе-жек Поло Граундта өтті, қалыпты сыйымдылығы 55 000 орындық, бірақ қосымша 20 000 орын салынды, жалпы саны 75 000-ға жетті, кейін 83 000-ға дейін ұлғайтылды. Полиция аренаның төңірегіндегі барлық бағытта шамамен 400 метрге созылған көпшілікке 150 000-ға жуық адам жиналғанын бағалады. Фирпо бірінші раундта жеті рет жерге түсті, бірақ Демпсиді арқанға тығып, чемпионды рингтен шығарып жіберген соққылар сериясын орындады. Демпсиге санау кезінде рингке көмектесіп кіргізді (рингтен он жеті секундқа шыққан болатын, бірақ рингтен шығарылған боксшыларға жиырма секунд беріледі). Рингке оралғаннан кейін Демпси Фирподан қатарынан 13 соққы алды. Екінші раундта Демпси қайта жиналып, Фирпоны нокаутқа түсірді. Бұл жекпе-жек 1923 жылдың "Жылдың жекпе-жегі" деп Ring журналымен танылды. Ол бір кезде Аргентинаға оралды, АҚШ-қа қайта оралуды жоспарлағанда тек 3 ресми жекпе-жекке қатысты. Бастапқы жоспар бойынша 10 жекпе-жектен тұратын тур болған. Гарри Уиллспен болған жекпе-жегіне 80 000 адам келді, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Одан кейін ол бұрын Фирпо жеңген Чарли Вайнертке қарсы жеңіліске ұшырады. Екеуі де газет шешімімен анықталды.

Зейнеткерлік

Кейіннен Фирпо «Штуц» автокөліктерін сатумен және мал шаруашылығымен айналысты. 1940 жылға қарай ол Карлос Касаресте 8000 бас ірі қара мал, 4000 қой және 400 жылқымен ірі ферма ұстады. 1940 жылдың шілде айында боксшы Абель Сестакты ашты. Фирпо мен Джек Демпси Сестактың басқаруын бірлесіп жүргізуге келісті, ол кейін Оңтүстік Америка ауыр салмақ чемпионы атанды. 1960 жылы қайтыс болған Луис Фирпо Буэнос-Айрестегі Ла Реколета зиратына қойылды. Оның мавзолейінің алдында оның мүсіні орнатылған.

Мұра

Фирпоның Латын Америкасы бойынша танымалдығы өлшеусіз болды. Көп жылдар өткен соң, Сальвадордағы кәсіби футбол командасы C. D. Luis Ángel Firpo оның құрметіне аталды. Сонымен қатар, Латын Америкасының әртүрлі мектептеріне, көшелеріне және проспектілеріне оның есімі берілді. Джордж Беллоустың "Демпси және Фирпо" суреті көптеген фильмдерде, оның ішінде "Goodfellas" және "Симпсондар" телесериалында, Фирпо рөлінде Гомер Симпсонмен бірге пайда болды. Кейбір адамдар оны "барлық уақыттың ең ықпалды спорт суреті" деп атайды. 2003 жылы "The Ring" журналы оны барлық уақыттың ең үздік 100 соққышының бірі деп жариялады.