Кіріспе

Камерадағы эффект қалыпты визуалды қабылдауды күмән тудырады.

Долли зумы (сонымен қатар «Хичкок кадры», «Вертиго кадры» деп те аталады) – камерадағы эффект, ол қалыпты визуалды қабылдауды күмән тудырады. Эффект зум линзасын масштабтау арқылы көру бұрышын (көбінесе көру өрісі немесе FOV деп аталады) реттеу арқылы қол жеткізіледі, сонымен қатар камера нысанаға қарай немесе одан алыстағанда нысананың кадрдағы мөлшері өзгермейді. Зум кең бұрышты көріністен тар бұрышты көрініске ауысады. Классикалық түрінде камера бұрышы нысанадан алыстатылады, ал линза жақындатады немесе керісінше. Долли зумдағы линзалардың ауысуы көрермендерге кең бұрышты және телеобъективтер арасындағы визуалды айырмашылықты анықтауға көмектеседі. Осылайша, масштабтау кезінде перспективаның үздіксіз бұрмалануы байқалады, ең айқын ерекшелігі – фонның нысанаға қатысты мөлшерінің өзгеруі. Сондықтан, долли зум эффектін үш негізгі компонентке бөлуге болады: камераның қозғалу бағыты, долли жылдамдығы және камера линзасының фокус арақашықтығы. Альфред Хичкок Робертстен оған тойда есінен танып қалғаннан кейін мас күйде болуды бейнелейтін кадр жасауға көмектесуін сұрады. Ол кезде Робертс қысқа қашықтықтағы проекцияларды жасауға мүмкіндік беретін жылдам фокус линзаларын ауыстыруға қабілетті арнайы камера жасаған еді. Оның фокус линзаларындағы тәжірибесі, оның долли зум инновациясына ықпал етті, ол көбінесе «тромбон кадры» немесе «контра зум» деп танылды. Киноматографиядағы бұл жетістікке қарамастан, Робертс «Вертиго» фильмінің титрлерінде лайықты марапат алмады. Дегенмен, бұл кадр көптеген басқа фильмдерде де қолданылды, соның ішінде «Жақсы жігіттер», «Жаулы тістер» және «Сақиналар мырзасы» фильмдерінде. Райнер Вернер Фассбиндер «Қытай рулеткасында» (1976) бір кадрда екі рет осы эффектті қолданады. Режиссер Джо Данте оны «Жаулы тістер кадры» деп атады, себебі «Жаулы тістер» фильміндегі Рой Шейдердің кішкентай Алекстің акула шабуылын көрген көрінісі – осы кадрдың ең танымал мысалы.

Қолданылуы

Доли-инеу/зум-оут түсірілімі көбінесе бір нысанға бағытталған болады, онда фон кейіпкерден алыстатылып, қатты алаңдаушылық сезімін тудырады. Мысалы, "Poltergeist" фильміндегі әйгілі доли-зум фоны созып, есіктің кейіпкерден өте алыс екенін көрсетеді. Керісінше, доли-аут/зум-ин түсірілімі фонды жақындатып, шын мәнінде одан әлдеқайда жақын екенін көрсетуге мүмкіндік береді. "Ашулы бұқа" (1980) фильмінде Мартин Скорсезе көрерменді шатастыру үшін доли-зумды қолданып, оларды Джейк ЛаМоттаның орнына қойып, бас айну сезімін тудырады. "Goodfellas" (1990) фильмінде Скорсезе кейіпкерлер арасындағы шиеленісті жеткізу үшін доли-зумды пайдаланады. Бұл кадр Генридің паранояға түсуімен ең жақсы танымал, ол Джиммимен бірге дәмханада отырып, терезені қадағалап, біреудің оларды бақылап отырған жоқ па екенін анықтауға тырысады. "Шыңшақтардың иесі: Сақинаның достары" (2001) фильмінде Фродо доли-зумның ормандан жаудың келуін білдіретінін көреді. "Shaun of the Dead" (2004) фильмінде доли-зум Шонның батылдығына комедиялық мән береді, бірақ оның мылтығы істен шыққанда бұл әрекет сәтсіз аяқталады. "Ratatouille" (2007) фильмінде тамақ сыншысы Ремидің рататуилін жегеннен кейін бала кезіне қарай қарқынды флешбэк көреді, бұл көрініс доли-зум арқылы көрсетіледі. Фильмде екі кейіпкердің арасындағы байланысты көрсету үшін доли-зум жиі қолданылады, мысалы, Реми теледидардан Шеф Густоумен жеке байланыс сезінген кезде. "Галактиканың күзетшілері" 2-бөлімінде (2017) Эго ұлы Питер Квиллді ғаламды жаулауға көмектесу үшін эмоционалды түрде манипуляциялайды. Бірақ, Питердің анасына қатерлі ісік бергенін мойындағаннан кейін, Питер бірден мағынасыз күйінен оянып, әкесіне шабуыл жасайды. Бұл жағдайды түсінуге көмектесетін нәрсе – доли-зум.

Қашықтықты есептеу

Эффектке қол жеткізу үшін камераны долли зумы жасалған кезде қозғалмайтын объектіден белгілі бір қашықтықта орналастыру қажет. Бұл қашықтық түсірілетін көріністің еніне және камера линзасының көру бұрышына (FOV) байланысты. Әртүрлі көру бұрыштарында қажетті қашықтықты есептеу алдында, көріністің тұрақты ені есептелуі тиіс:

Мысалы, 90° көру бұрышы және 2 метр қашықтық 4 метрлік тұрақты енді береді, бұл 4 метр ені бар нысанның эффектінің ішінде бекітіліп қалуына мүмкіндік береді.