Кіріспе

Киноға түсірілген кадр, камера жылжымалы кранға орнатылған. Кино және бейне өндірісінде крандық кадр – жылжымалы кранға немесе jib-ке орнатылған камерамен түсірілген кадр. Фильмдер жасаушы Д.У. Гриффит өзінің 1916 жылғы "Төзімділік" атты эпикалық фильмі үшін алғашқы кранды ойлап тапты, ал кейіннен әйгілі арнайы эффекттердің пионері Эйджи Цубурая бүкіл әлемде бүгінге дейін қолданылып келе жатқан алғашқы темір камералық кранды құрастырды. Көптеген крандар камера мен операторды қабылдайды, бірақ кейбіреулерін қашықтан басқару арқылы жылжытуға болады. Крандық кадрлар көбінесе эмоционалды немесе күдікті сахналарда кездеседі. Бұл техниканың бір мысалы – 1985 жылғы "Лос-Анджелесте өмір сүру және өлу" фильміндегі автокөліктерді қуу сахнасында қашықтан басқарылатын крандармен түсірілген кадрлар. Кейбір фильмдер жасаушылар камераны жай ғана орнатулар арасында жылжуды жеңілдету үшін бумға орналастырады.

Тарих

Д. Гриффит 1916 жылы түсірген "Тоқатсыздық" эпопеялық фильмі үшін алғашқы камералық кранды жасады. Оның краны 140 фут биіктікте болды және алты төрт дөңгелекті теміржол вагондарының көмегімен көтерілді. 1929 жылы болашақ арнайы эффекттер шебері Эйджи Цубурая Гриффиттің ағаш камералық кранының кішігірім көшірмесін жобасыз немесе нұсқаулықтарсыз жасады. Оның ағаш кран құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай құлап кеткенімен, Цубурая 1934 жылдың қазан айында алғашқы темірден жасалған түсірілім кранын құрастырды. Осы кранның өңделген нұсқасы бүгінгі күнге дейін әлем бойынша қолданылып келеді.

Камералы кран түрлері

Камералық кранның мөлшері жүк көтергіштігіне және тіреу қолының ұзындығына байланысты кішкентай, орташа немесе үлкен болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, алғашқы камералық кран оператормен, кейде көмекшісімен бірге камераны көтеруге арналған еді. Бумның қозғалыс диапазоны жоғары жүктемеге және оператор қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты шектелген. Соңғы жылдары қашықтан басқару пульті бар камералық кранның үш аяқты тұғыры танымал болды. Ол бумда операторсыз кино немесе теледидар камерасын тасымалдайды және кішкентай жүк көтергіштігінің арқасында ұзақ тіреу қолына және еркін қозғалысқа мүмкіндік береді, бұл қиын жағдайлардан түсіруге қолайлы. Оператор камераны жерден моторизацияланған панорамалық бас арқылы қашықтан басқару және бейнебақылау арқылы монитордағы суретті көріп басқарады. Жеке санатқа телескопиялық камералық крандар жатады. Бұл құрылғылар камераның кез келген траекториясын орнатуға мүмкіндік береді, дәстүрлі түсірілімдерде кездесетін jib кранның радиалды орын ауыстыруын жояды. Үлкен камералық крандарды, бумды тегіс қозғау және шуды бақылауға арналған арнайы жабдықтан басқа, әдеттегі бумды крандардан ажырату қиын. Кішкентай камералық крандар мен кран-көліктері жеңіл конструкциялы, көбінесе механикалық жетегі жоқ. Клапандар жүкке сәйкес келетін қарсы салмақты қолмен теңестіру арқылы басқарылады, бұл манипуляцияны жеңілдетеді. Кранның әртүрлі кадрлардағы қозғалысын жақсарту және қайталау үшін айналу осі жебелеріне аяқтар мен көрсеткіш орнатылған. Кейбір жағдайларда камералық кран камераны одан да еркін жылжыту үшін долыға орнатылады. Мұндай құрылғылар кран-арбалар деп аталады. Қазіргі заманғы фильмдерде роботтық крандар камераның жоғары дәлдікпен қайталанатын қозғалысын қамтамасыз ету үшін бірнеше актuatorларды пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл құрылғылар «тап-роботтар» деп аталады, кейбір дереккөздер «қозғалысты басқару» терминін қолданады.

Өндірушілер

1940-1950 және 1960 жылдары АҚШ киноиндустриясында крандардың негізгі жеткізушісі Chapman Company (кейін Солтүстік Голливудтың Chapman Leonard) болды, бірақ оны әлемдегі ондаған ұқсас өндірушілер ығыстырды. Дәстүрлі конструкция режиссер мен операторға, ал кейде кинооператорға үшінші орындықтарды да ұсынды. Кранның арт жағындағы ауыр салмақтар кранда отырған адамдардың салмағын теңдестіріп тұрады және жазатайым оқиғалардың алдын алу үшін мұқият реттелуі тиіс. 1960 жылдары ең биік кран Chapman Titan кран болды – ол 20 футтан астам биіктігі бар алып конструкция, және ғылыми-техникалық жетістіктері үшін «Оскар» сыйлығына ие болды. Соңғы жылдары камералық крандар кішірейтіліп, құны күрт төмендеді, сондықтан көптеген жас режиссерлердің осы құралдарға қол жеткізуі мүмкін болды. Бұрын «Голливуд» эффектісі деп саналған нәрсе қазір 400 доллардан кем бағада қолжетімді. Камералық крандарды өндірушілердің қатарында ABC Products, Cambo, Filmotechnic, Polecam, Panther және Matthews Studio Equipment, Sevenoak және Newton Nordic компаниялары бар.

Камералы кранның техникасы

Көптеген мұндай крандар қолмен басқарылды, сондықтан тәжірибелі бу операторы актерлермен бірге камераны тік көтеруге, төмендетуге және "қақырық" қозғалысын жасауға білуі керек еді, ал кран платформасы бөлек рельстерде жылғалысымен. Кран операторы мен камера операторы өз қозғалыстарын өте дәл үйлестіруі қажет болды, осылайша фокус, панорама және камера позициясы бір уақытта басталып, тоқтауы тиіс, бұл үлкен шеберлік пен дайындық талап етеді. Кранның арт жағында қарсы салмақ орналасқан. Бұл кранға қозғалыс кезінде минимал күш жұмсап, тегіс қозғалыс жасауға мүмкіндік береді.

Ерекше қолданылуы

Д. У. Гриффиттің "Төзбеушілік" (1916) фильмі фильм үшін алғашқы крандық түсіруді ұсынды. Ацуо Томиоканың 1935 жылғы "Миллион дауысы" фильмінде 1934 жылы Эйджи Цубурая жасаған және фильмде қолданған алғашқы темір камера краны болды. Лени Рифеншталь 1935 жылғы нацистік үгіт фильмі "Еркіндіктің жеңісі" үшін операторға краннан жарты шеңберлік айналу түсірілімін жасауды тапсырды. Орсон Уэллстің 1941 жылғы "Азамат Кейн" фильмінде крандық түсіру пайдаланылды. Уэллс сондай-ақ "Зұлымдыққа тиісу" (1958) фильмінің басында кран камерасын қолданды. Камера Чэпман кранның үстінде орналасқан, сағат тіктеп тұрған бомбаның жақыннан түсірілуімен басталады және үш минуттан кейін керемет жарылыспен аяқталады. "Батыстың ортатұсы" (1952) фильмінде әйгілі крандық түсіру болды. Түсірім артқа жылжып, көтеріледі, маршал Уилл Кейннің көшеде жалғыз және оқшау тұрғанын көрсету үшін. 1964 жылғы Михаил Калатозовтың "Мен Кубамын" фильмінде бұрын-соңды жасалмаған екі таңғажайып кадр бар. Жан-Люк Годар "Шайтанға деген сымпатия" фильмінде кинодағы әрбір кадрда кранды қолданды, әр сахнада Годар көрерменге ұсынған картинаның 360 градустық айналымын көрсетті. Соңғы сахнада ол тіпті өзі жалға алған кранды да көрсетті. Бұл оның кинорежиссер ретінде бюджетімен мақтаныш етуінің бір белгісі болды, ол Бриджит Бардомен "Мейірімсіздік" (Le Mepris) фильмінде де істегендей. Ричард Аттенбороудың "О, қандай ғажайып соғыс!" фильмінің соңғы кадры бір ғана соғыс қабірімен басталады, бірте-бірте жүздеген бірдей кресттерді көрсету үшін артқа тартылады. 1980 жылғы комедиялық драмалық фильм "Каскадер" ішіндегі ойдан шығарылған фильмнің түсірілімінде кран қолданылды (директор рөлін Питер О'Тул ойнады). "Second City Television" (SCTV) телекомедиясы комедиялық материал ретінде крандық түсіру концепциясын пайдаланды. NBC-нің алғашқы эпизодтарының бірінде кранды қолданғаннан кейін, арна кранды жалға алудың тым қымбат екендігіне шағымданды. SCTV сценаристтері "крандық түсіруді" өндірістің шектен тыс шығындарының символына айналдырып, сонымен қатар көркемдік көрініске мүлде мән бермейтін және тек пайдаға қана көңіл бөлетін арна басшыларын пароди жасады. Екінші маусымның соңында мас Джонни Ларюға (Джон Кенди) Санта Клаус жеке кран сыйлады, ол қалаған кезде крандық түсіруді жасай алатынын білдіреді. Режиссер Дарио Арженто "Тенебра" фильмінде камераның қабырғалардан және үй қабырғасынан бірден шырмалып өтетін кеңейтілген көрінісін қосты. Ұзындығына байланысты, іздену түсірілімі өндірістің ең қиын және күрделі бөлігі болды. 2004 жылғы Джонни Тоның "Жаңалықтар" фильмі жеті минуттық бір кадрмен ашылады. Режиссер Дэннис Дуган комедиялық фильмдерінде жиі жоғарыдан төменге крандық түсіруді қолданады. Джеймс Корденмен кешкі шоудың басы камера кранның панорамалық ішкі түсірілімімен ашылады, бұрыннан түсірілген сыртқы көріністен кейін. "Қауіп!" көрермендердің үстінен камераны жылжыту үшін кранды қолданады.