Кіріспе

Томас Юджин Уайт-младший (14 желтоқсан 1943 жылы туған) – американдық бизнесмен және бұрынғы АҚШ армиясы офицері. Ол бір кезде құлаған Enron компаниясының еншілес компаниясында жоғары басшылық қызметте болған, сондай-ақ 2001 жылдың 31 мамырынан 2004 жылдың 17 қарашасына дейін АҚШ армиясының хатшысы болып қызмет еткен.

Әскери хатшы болып тағайындалды

Уайт ұзақ жылғы әскери қызметіне қарамастан, үкіметтік қызметке тағайындалуында дау тудырды, себебі оның соңғы лауазымы – «Enron» корпорациясының бас директоры болған. АҚШ Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд өзінің тағайындаған адамдары үшін корпоративтік тәжірибені маңызды талаптардың бірі деп шешті. Уайт 2001 жылдың 31 мамырында Армияның 18-ші хатшысы болып ант берді және Армияның әскери қызметкерлері, жеке құрамы, резервтік істер, әскери базалар, экологиялық мәселелер, қару-жарақ жүйелері мен жабдықтарды сатып алу, байланыс және қаржылық басқаруға қатысты барлық мәселелерге жауапты болды. Ол бір миллионнан астам әскери қызметші, Ұлттық гвардия және Армия резервінің сарбаздарымен, сондай-ақ 270 000 азаматтық қызметкерлерден тұратын жұмыс күшін басқарды, 15 миллион акр (60 000 км²) жерді және шамамен 70 миллиард долларлық жылдық бюджетті басқару құқығына ие болды. Уайт «Enron» компаниясындағы бұрынғы жұмысы және оның «Enron» компаниясының күмәнді бизнес-практикалары туралы не білгені туралы дауға бірден тартылды. Оның «Enron» акцияларының көп мөлшерін сақтап қалғаны мүдделердің қақтығысына ұқсас пікір тудырды. 2002 жылы Уайт Армияның «Crusader» артиллериялық жобасын тоқтату мәселесі бойынша Дональд Рамсфелдпен келіспеушілікке түсті. Уайт Армияның болашағы үшін «Crusader» маңызды екенін жақтады және оның құндылығын мақтап, конгресс талқылаулары үшін «не айту керектігі» туралы нұсқаулықтар таратты. Бірақ Рамсфелд бұл жоба болашақ соғыстарға сай емес деп шешіп, бағдарламаны тоқтатты. 2003 жылы Уайт Сенаттың Қарулы күштер комитетіне жасаған мәлімдемесі үшін генерал Эрик Шинсекиді жазғырудан бас тартты, онда Иракты басып алғаннан кейін оны басып алу үшін «бірнеше жүз мың сарбаз» қажет екені айтылған. Бұл, сондай-ақ Уайттың «Crusader» жобасындағы әрекеттері, Рамсфелдпен «Stryker» жобасы бойынша келіспеушіліктері және «жеке инвестициялар» (деривативтер) арқылы «Enron» акцияларын сатуды қамтитын «Enron» компаниясымен байланысы Рамсфелдті Уайттың отставкасын талап етуге итерді. Уайт 2003 жылдың 25 сәуірінде қызметінен кетті.

Дау

Enron Energy Services компаниясының вице-президенті болып қызмет еткен кезде Уайт компания үшін әскери келісімшарттарды белсенді түрде іздестірді және 1999 жылы Форт-Гамильтон базасында әскери базаларды электрмен жабдықтауды жекешелендіру бойынша алғашқы келісімге қол жеткізді. Уайт үкіметтік және әскери байланыстарын пайдаланып маңызды жеңілдіктер алғаннан кейін, бұл келісімге Enron компаниясы жалғыз үміткер болды. Әскер министрі болып тағайындалғаннан кейін "екі апта өткен соң Уайт осындай келісімшарттарды жасау процесін үдетуге уәде берді", Enron Ft. Гамильтон келісімшарты сияқты, өзінің Enron компаниясындағы үлкен үлесіне қарамастан. Пентагон өкілі мүдделер қақтығысы болуы мүмкін деген пікірге жауап ретінде "Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд ешқандай қақтығыс көрімейді және Армия министріне толық сенім білдіреді" деді. The Washington Post 2001 жылғы қазан айының соңында Уайттың Enron компаниясының басшыларына, оның ішінде вице-президент Джуд Рольфеске, бұрынғы бас директор Джефф Скиллингке және президент Кен Лэйге көптеген телефон соққанын хабарлады. Телефон соққаннан кейін көп ұзамай, Уайт 200 000 Enron акциясын 12 миллион долларға сатты. L.A. Times газеті Уайттың қарашада Рамсфелдпен, ал желтоқсанда Пауэллмен қысқа сөйлескенін, олардың назарында "Enron компаниясының банкроттығының менің жеке өміріме тигізер ықпалы туралы алаңдаушылық болды. Мен екі жағдайда да қатты зиян шеккенімді, бірақ табанды болатынымды айттым". The New York Times 2002 жылғы қаңтар айының соңында конгрессмен Генри Уэксманның әскери келісімшарттар мен E.E.S. компаниясының есептесу ісіндегі бұзушылықтар туралы Уайтпен кездесуді сұрағанын хабарлады, ол "Сіз бірегей жағдайдасыз, себебі сіз үкіметтегі Enron туралы ең көп білетін адамсыз" деді. The Washington Post сондай-ақ, бұл кезде Уайттың Enron компаниясындағы мүддесін сақтағанын, оның ішінде 50 000 акция опционы мен компания төлейтін аннуитеттік төлемдерді қамтиды, бұл туралы ол 8 ай бұрынғы растау тыңдауында өзін осыдан құтылуға уәде бергеніне қарамастан. Бұл оған Сенат Қарулы Күштер комитетінің мүшелері, сенаторлар Карл Левин (Мичиган штаты, Демократ) және Джон Уорнер (Вирджиния штаты, Республикалық) тарапынан сынға ұшырады. The Washington Post газетінде оның өзі мен әйелі үшін әскери ұшақтарды жеке сапарларға пайдаланғаны үшін мемлекеттік мүлікті дұрыс пайдаланбағаны туралы айыптаулар да жарияланды. Шілдеде компанияның 2000-2001 жылдардағы Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысына қатысы туралы хабарлар тарағаннан кейін, Уайт Сенат Сауда комитеті алдындағы жауабында өзінің қатысын жоққа шығарды.