Кіріспе
Еуразияның көп бөлігін қамтитын биогеографиялық аймақ – Палеарктика немесе Палеарктикалық аймақ – Жер бетіндегі сегіз биогеографиялық аймақтың ең ірісі. Ол Гималай тауларының алдындағы төбелердің солтүстігіндегі Еуразияның барлық бөлігін және Солтүстік Африканы қамтиды. Аймақ бірнеше биоаймақтардан тұрады: Еуро-Сибирь аймағы; Жерорта теңізі бассейні; Сахара және Арабия шөлдері; сондай-ақ Батыс, Орталық және Шығыс Азия. Палеарктикалық аймақта көптеген өзендер мен көлдер бар, олар бірнеше тұщы сулы экологиялық аймақтарды құрайды. "Палеарктика" термині алғаш рет 19 ғасырда қолданылған және қазірге дейін зоогеографиялық жіктемелердің негізі ретінде қолданылып келеді.
The Palearctic or Palaearctic is the largest of the eight biogeographic realms of the Earth. It stretches across all of Eurasia north of the foothills of the Himalayas, and North Africa. The realm consists of several bioregions: the Euro Siberian region; the Mediterranean Basin; the Sahara and Arabian Deserts; and Western, Central and East Asia. The Palaearctic realm also has numerous rivers and lakes, forming several freshwater ecoregions. The term 'Palearctic' was first used in the 19th century, and is still in use as the basis for zoogeographic classification.
Тарих
1858 жылы "Линей қоғамының мәжіліс хабарларында" британдық зоолог Филип Склейтер әлемдегі алты құрлықтық зоогеографиялық аймақты алғаш рет анықтады: Палеарктика, Эфиопия/Афротропикалық, Үнді/Индомалай, Австралиялық, Неарктика және Неотропикалық. Бұл алты аймақ жануарлардың ортақ биогеографиялық ерекшеліктері мен үлкен географиялық кедергілерге байланысты жасалған жалпы топтамасы болды. Альфред Уоллес Склейтердің осы схемасын 1876 жылы жарық көрген «Жануарлардың географиялық таралуы» атты кітабында пайдаланды. Бұл схема бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, аздаған түзетулермен және Океания және Антарктида аймақтарының қосылуымен.
Экологиялық маңызды аймақтар
Палеарктикалық аймаққа көбінесе боралдық/субарктикалық және қоңыржай климаттық экоөңірлер кіреді, олар Еуропаның батысынан Беринг теңізіне дейін созылып жатыр.
Еуро-Сибирь аймағы
Боралдық және қоңыржай Еуро-Сибірлік аймақ – Палеарктиканың ең ірі биогеографиялық аймағы болып табылады, ол Ресей мен Скандинавияның солтүстік шебіндегі тундрадан континент бойына созылған кең тайгаға, боралдық қылқан жапырақты ормандарға ауысады. Тайганың оңтүстігінде қоңыржай жапырақты және аралас орман, сондай-ақ қоңыржай шыршалы орман белдемі орналасқан. Бұл кең Еуро-Сибірлік аймақ көптеген ортақ өсімдік және жануар түрлерімен ерекшеленеді, және Солтүстік Американың Неарктикалық аймағының қоңыржай және боралдық аймақтарымен тығыз байланысты. Еуразия мен Солтүстік Американы Беринг мұхитының құрлық көпірі жиі байланыстырып тұрған, осының нәтижесінде сүтқоректілер мен құстардың фаунасы өте ұқсас, көптеген Еуразия түрлері Солтүстік Америкаға қоныс аударған, ал Солтүстік Америка түрлерінің саны одан аз. Көптеген зоологтар Палеарктика мен Неарктиканы біртұтас Холарктикалық аймақ деп есептейді. Палеарктика мен Неарктикада ортақ өсімдік түрлері де көптеп кездеседі, оларды ботаниктер Аркто-третиарлық геофлора деп атайды.
Жерорта теңізі бассейндері
Оңтүстік Еуропа, Солтүстік Африка және Батыс Азиядағы Жерорта теңізімен шектесетін жерлер Жерорта теңізі бассейнінің экологиялық аймақтары болып табылады. Бұл аймақтар әлемдегі ең ірі және әртүрлі Жерорта теңізі климаты аймағын құрайды, мұнда көбінесе жұмсақ, жаңбырлы қыстар мен ыстық, құрғақ жаздар болады. Жерорта теңізі бассейнінің Жерорта теңізі ормандары, тоғайлары және бұталы өсімдіктерінің мозаикасында 13 000 эндемикалық түр мекендейді. Жерорта теңізі бассейні сонымен қатар әлемдегі ең қауіпті биогеографиялық аймақтардың бірі болып саналады; аймақтың бастапқы өсімдіктерінің бар болғаны 4% ғана сақталған, ал мал жаюдың шектен тыс болуы, орманды жою және жайылымдарға, егістік жерлерге және қала құрылысына жерлерді ауыстыру сияқты адам қызметі аймақтың көп бөлігін құртты. Бұрын бұл аймақ көбінесе ормандар мен тоғайлармен жабылған, бірақ қарқынды адамдық пайдалану аймақтың көп бөлігін шапаррал, маторрал, маки немесе гарриг деп аталатын склерофилл бұталы алқаптарына дейін азайтты. Conservation International халықаралық ұйымы Жерорта теңізі бассейнін әлемдегі биоәртүрліліктің ең маңызды ошақтарының бірі деп жариялады.
Сахара және Арабия шөлдері
Атлантика жағалауындағы шөл, Сахара шөлі және Арабия шөлін қоса алғанда, шөлдердің кеңдігі Палеарктика мен Афротропиктік экорегиондарды бөліп тұрады. Бұл жіктемеде осы шөлдік экорегиондар Палеарктика аймағына жатады; ал басқа биогеографтар аймақ шекарасын шөлдік экорегиондар мен Жерорта теңізі бассейні экорегиондары арасындағы өту белдесі деп қарастырады, бұл шөлдерді Афротропикке жатқызады, ал кейбіреулері шекараны шөлдің ортасынан өткізеді.
Батыс және Орталық Азия
Қара теңіз бен Каспий теңізі арасында созылып жатқан Кавказ таулары, қызыл жапырақты, жалпақ жапырақты және аралас орман түрлерінің ерекше бай жиынтығы болып табылады, сондай-ақ Эуксин-Колхид жапырақты ормандарының ылғалды ормандарын қамтиды. Орталық Азия және Иран үстірті құрғақ далалық шабындықтар мен шөлді ойпатоқтарға мекен, ал аймақтың жоғары таулары мен үстірттерінде тау ормандары, орманды алқаптар мен шабындықтар кездеседі. Оңтүстік Азияда Палеарктика шекарасы көбінесе биіктікке байланысты. Гималайдың орташа биіктіктегі етегі, шамамен 700-800 метр аралығында, Палеарктика мен Индомалая аймақтарының шекарасын құрайды.
Шығыс Азия
Қытай, Корея және Жапония көршілес Сібір мен Орталық Азияға қарағанда ылғалдырақ және қоңыржай, сонымен қатар бай қоңыржай қылқан жапырақты, кең жапырақты және аралас ормандарға мекенжайды. Бұл ормандар қазір көбінесе таулы аймақтармен шектеледі, себебі тығыз қоныстанған жазықтар мен өзен алаптары қарқынды ауыл шаруашылығы және қалалық құрылысқа берілді. Шығыс Азия мұз дәуіріндегі мұз басудың аз әсеріне ұшырады және Плиоцен дәуіріндегі ағаш түрлерінің 96 пайызын сақтап қалды, ал Еуропа тек 27 пайызын ғана сақтады. Оңтүстік Қытайдың субтропиктік аймағында және Гималайдың оңтүстік жиегінде палеарктикалық қоңыржай ормандар Индомалайяның субтропиктік және тропиктік ормандарына өтеді, бұл өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің бай және алуан түрлі қоспасын құрайды. Қытайдың оңтүстік-батысындағы таулар биологиялық әртүрліліктің ошағы ретінде тағайындалған. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы биік таулар Солтүстік Индокитай мен Оңтүстік Қытайда палеарктикалық флора мен фаунаның тіл тәрізді созылған бөліктерін құрайды. Оқшауланған шағын ошақтар (көк аралдар) Мьянманың орталық бөлігіне (Нат Ма Таунгта), ең солтүстік Вьетнамға (Фан Си Панда) және Тайваньның биік тауларына дейін оңтүстікке қарай кездеседі.
Тұщы су
Бұл аймақта бірнеше маңызды тұщы сулы экоөңірлер бар, соның ішінде Еуропаның көп дамыған өзендері, Арктика, Балтық, Қара және Каспий теңіздеріне құятын Ресей өзендері, планетадағы ең көне және ең терең көл – Байкал көлі, сондай-ақ Жапонияның ежелгі Бива көлі.
Флора мен фауна
Бір құс туысы, акценторлар (Prunellidae), Палеарктика аймағына ғана тән. Холарктикада тағы төрт эндемикалық құс туысы бар: су құстары немесе қара қаз тұқымдастары (Gaviidae), тетраунилер (Tetraoninae), кайралар (Alcidae) және балауыз қанаттылар (Bombycillidae). Бұл аймақта эндемикалық сүтқоректілер тобы жоқ, бірақ бірнеше туысы эндемикалық: Calomyscidae (егеуқұйрыққа ұқсас хомяктар), Prolagidae және Ailuridae (қызыл пандалар). Көптеген сүтқоректілер түрлері Палеарктикада пайда болып, Мұз дәуірі кезінде Жақын Арктикаға тарады, оның ішінде қоңыр аю (Ursus arctos, Солтүстік Америкада гризли деп аталады), Еуропадағы қызыл бұғы (Cervus elaphus) және оған жақын туысқан лось (Cervus canadensis) алыс Шығыс Сібірде, американ бисоны (Bison bison) және бұғы (Rangifer tarandus, Солтүстік Америкада карибу деп аталады).
Мегафауналық жойылулар
Плейстоценнің соңынан бастап тарихи кезеңге дейін бірнеше ірі Палеарктикалық жануарлар жойылып кетті, олардың ішінде ирланд бұғысы (Megaloceros giganteus), аурокс (Bos primigenius), жүнді мүйізбурыш (Coelodonta antiquitatis), жүнді мамонт (Mammuthus primigenius), Солтүстік Африка пілі (Loxodonta africana pharaoensis), қытай пілі (Elephas maximus rubridens), үңгір аюы (Ursus spelaeus), тік тісті піл (Palaeoloxodon antiquus) және еуропалық арыстан (Panthera leo europaea) бар.
Жалпы сілтемелер
Амороси, Т. "Исландия зооархеологиясына үлес: алдын ала ескертпелер" The Anthropology of Iceland (ред. Е. П. Дурренбергер және Г. Палссон). Айова қаласы: Айова университетінің баспасы, б. 203–227, 1989 жыл. Бакланд, П. С. және басқалар. "Холт, Эйяфьясвейт, Исландия: Ланднамның әсеріне қатысты палеоэкологиялық зерттеу" Acta Archaeologica 61: б. 252–271. 1991 жыл. http://www. Merriam Webster. com
http://www. Canadianbiodiversity. mcgill. ca
http://www. bbc. co. uk/nature/ecozones/Palearctic ecozone
Эдмунд Бёрк III, "Орталық Шығыс аймағының трансформациясы, б.з.д. 1500 – 2000 ж.ж." The Environment and World History (ред. Эдмунд Бёрк III және Кеннет Померанц). Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 2009, 82–84 беттер.
http://www. Merriam Webster. com
http://www. Canadianbiodiversity. mcgill. ca
http://www. bbc. co. uk/nature/ecozones/Palearctic ecozone
Edmund Burke III, "The Transformation of the middle Eastern Environment, 1500 B. C. E.–2000 C. E." in The Environment and World History, ed. Edmund Burke III and Kenneth Pomeranz. Berkeley: University of California Press. 2009, 82–84.