Кіріспе
Азия және Австралия фаунасын бөліп тұратын сызық, үшбұрышты геометриядағы сызық. Уоллес сызығы немесе Уоллес сызығы – 1859 жылы британдық натуралист Альфред Рассел Уоллес салған және ағылшын биологы Т. Х. Хаксли атын берген, Азияның биогеографиялық аймақтарын және Азия мен Австралия арасындағы өтпелі аймақ – «Валласеяны» бөліп тұратын фауналдық шекара. Сызықтың батысында Азия түрлеріне жақын организмдер кездеседі; ал шығысында Азия және Австралия текті түрлердің қосылысы байқалады. Уоллес 19 ғасырдағы Шығыс Үндістанға жасаған саяхаты барысында құрлықтағы сүтқоректілер мен құстар арасында осы айқын айырмашылықты анықтаған. Бұл сызық Индонезия арқылы өтеді, мысалы, Борнео мен Сулавеси (Селебес) арасындағы Макассар бұғазы және Бали мен Ломбок арасындағы Ломбок бұғазынан өтеді, мұндағы қашықтық өте аз, шамамен 35 километр (22 миль) ғана, бірақ әр аралдағы түрлердің контрастын қамтамасыз етеді. Индо-Австралия архипелагының күрделі биогеографиясы – оның төрт негізгі тектоникалық плиталар мен басқа жартылай оқшауланған микроплиталардың тоғысқан жерде орналасуының және ежелгі теңіз деңгейлерінің нәтижесі. Бұл жағдай аралдардағы әртүрлі таксономиялық топтардың қазіргі уақытта бір-біріне жақын орналасқан аралдарда оқшаулануына себеп болды. Уоллес сызығы – 1800 жылдардың ортасынан бері табиғаттанушылар мен биологтар архипелагтың флорасы мен фаунасының таралу шектерін анықтау үшін салған көптеген шекаралардың бірі.
the line in triangle geometry
The Wallace line or Wallace's line is a faunal boundary line drawn in 1859 by the British naturalist Alfred Russel Wallace and named by the English biologist T. H. Huxley that separates the biogeographical realms of Asia and 'Wallacea', a transitional zone between Asia and Australia also called the Malay Archipelago and the Indo Australian Archipelago. To the west of the line are found organisms related to Asiatic species; to the east, a mixture of species of Asian and Australian origins is present. Wallace noticed this clear division in both land mammals and birds during his travels through the East Indies in the 19th century. The line runs through Indonesia, such as Makassar Strait between Borneo and Sulawesi (Celebes), and through the Lombok Strait between Bali and Lombok, where the distance is strikingly small, only about 35 kilometers (22 mi), but enough for a contrast in species present on each island. The complex biogeography of the Indo Australian Archipelago is a result of its location at the merging point of four major tectonic plates and other semi isolated microplates in combination with ancient sea levels. Those caused the isolation of different taxonomic groups on islands at present relatively close to each other. Wallace's line is one of the many boundaries drawn by naturalists and biologists since the mid 1800s intended to delineate constraints on the distribution of the fauna and flora of the archipelago.
Тарихи контекст
Индо-Австралия архипелагындағы биологиялық әртүрліліктің ең алғашқы сипаттамаларының бірі 1521 жылға дейін барады, осы кезде венециялық саяхатшы Пигафетта Филиппин мен Малуку аралдарының (Дәмдік аралдар) арасындағы биологиялық контрасттарды (Уоллес сызығының екі жағында) Фердинанд Магелланның сапарының жалғасы кезінде, Магеллан Мактан шайқасында қаза болғаннан кейін жазды. Кейін ағылшын теңізшісі Г.У. Эрл Үнді-Австралия архипелагындағы аралдар арасындағы фауналық айырмашылықтар туралы өз байқауларын жариялады. 1845 жылы Г.У. Эрл батыстағы аралдарды (Суматра, Ява және т.б.) теңіз арқылы Азия құрлығымен және осыған ұқсас жануарлар дүниесімен байланыстыратынын, ал шығыстағы Жаңа Гвинея сияқты аралдар Австралиямен байланысқан және марсупиалдардың болуымен ерекшеленетінін сипаттады. Бұл ерте зерттеулер Уоллеске биогеографиялық теорияларын дамытуға көмектесті, ол аймақты кеңінен зерттегеннен кейін 1859 жылғы мақаласында жариялады. Дегенмен, сызықтың ұсынысы Уоллестің басты мақсаты емес еді: оның негізгі мақсаты геологиялық құбылыстарды түсіну және эволюция және биогеография теорияларын дамыту арқылы аймақтағы фауна таралу шекараларына себеп болған қоныстану оқиғаларын анықтау болды. Екінші жағынан, тектоникалық тақталар туралы білімнің жетіспеуі және Филиппиндегі биологиялық әртүрлілік туралы нақты мәліметтердің болмауы Уоллеске биогеографиялық теориясына қатысты кейбір қайшылықтарды шешуге тура келді. Хаксли архипелагтағы таралған құстарды зерттеді және Филиппиндегі түрлердің Азиядағылардан айтарлықтай ерекшеленетінін анықтады. Осыған сүйене отырып, ол Уоллес шекарасын Филиппиннің батысына жылжытып, оны «Уоллес сызығы» деп атады, бірақ Уоллес өзі Филиппинді сызықтың шығыс жағына қосуға келіспеді. Мысалы, Уоллес аймақтарындағы құрлықтағы сүтқоректілердің, құстардың және қосмекенділердің таралуын бағалап, Уоллес ұсынған шекаралардың күшінде екенін көрсетті. Әли және т.б. (2020) Рождество аралының фаунасын зерттеп, аралдың құрлықтағы сүтқоректілері мен қосмекенділерінің көп бөлігінің Ломбок бұғазынан жоғалып кеткенін анықтады. Сондықтан олар Уоллес сызығын қайта қарастыруды ұсынады, осылайша Рождество аралы ориенталдық емес, австралазиялық биогеографиялық аймақта орналасады. Плейстоцен дәуірінде мұхит деңгейі 120 метрге (390 фут) дейін төмендеген кезде аралдар біріккенімен, Азия мен Австралия бірікпеді. Нәтижесінде, 50 миллион жылдан астам уақыт бойы осы екі үлкен континенттік шельф арасындағы терең сулар Австралияның флорасы мен фаунасын Азиядан бөліп тұрды. Аралдардың физикалық ерекшеліктері өте ұқсас болғандықтан, мұхиттың түрлердің қоныс аударуына кедергі келтіргені айқын. Басқаша айтқанда, «Вебер сызығы» осы өтпелі аймақтан (орталықтың шығысына қарай) өтеді, Азиялық түрлер мен Австралиялық түрлердің арасындағы шешімді нүктеде орналасқан.
Зоогеография
Көптеген құс түрлерінің таралуы осы сызықтың шектерімен сәйкес келеді, себебі көптеген құстар тіпті ең қысқа ашық мұхит суларын да кесіп өте алмайды. Сүтқоректілердің ішінде, жарғанаттардың таралуы сызықтың ар жағына өтуі мүмкін, бірақ ірі құрлықтағы сүтқоректілер көбінесе бір жағымен немесе екінші жағымен шектеледі. Австралия жағында көптеген қапталды сүтқоректілер түрлері және кейбір монотремалар, сондай-ақ жергілікті кеміргіштер кездеседі, бірақ кеміргіштердің кездесуі осы жағдайда жақындағы отарлау оқиғаларының нәтижесі болып табылады. Ал Азия жағында қапталды сүтқоректілер жоқ, олардың орнына маймылдар, мысықтар, пілдер, мүйізтұмсықтар, қарақұйрықтар және басқа да жануарлар табалады. Бұл ретте, Сулавеси аралындағы макактар, шошқалар және тарсилерге ерекшелік жасалады. Өсімдіктер мен жануарлардың басқа топтарында әртүрлі үлгілер байқалады, бірақ жалпы үлгі көзге түсетіндей және шамалы тұрақты. Флора Уоллес сызығын фауна сияқты қатаң түрде ұстанбайды, себебі олардың отарлау оқиғалары су кеңістіктерінде таралу мүмкіндігімен ерекшеленеді. Бұл сызықты кесіп өтпейтін өсімдіктердің бірі – Австралиялық эвкалипт (Eucalyptus) туысы, бірақ оның бір түрі – E. deglupta, Филиппиннің Минданао аралында табиғи түрде өседі.