Кіріспе

Жолдық нүкте – саяхат маршрутындағы немесе бағыттың өзгеретін, тоқтайтын немесе бағыты түзетілетін аралық нүкте немесе орын. Бұл термин алғаш рет 1880 жылы қолданылған. Типикалық GPS қабылдағышы жердегі кеңейтілген аудандарды қолдайтын технологиялар (WAAS сияқты) пайдаланғанда, жолдық нүктені үш метр немесе одан да жақсы дәлдікпен анықтай алады. Жолдық нүктені компьютерлік карталау бағдарламасында белгілеп, GPS қабылдағышына жүктеуге, қабылдағыштың ішкі картасында көрсетуге немесе құрылғыға координаттар жұбы түрінде қолмен енгізуге болады. Егер GPS қабылдағышында іздерді сақтау мүмкіндігі болса, онда жол нүктелерін кейіннен де анықтауға болады. Мысалы, теңіз GPS қабылдағыштарында көбінесе «адам теңізге құласа» функциясы болады, ол қосылғанда қайықтың орналасқан жерін жол нүктесі ретінде бірден жасайды, содан кейін сол орынға дейінгі қашықтық пен бағытты көрсете бастайды. GPS навигациясында «маршрут» әдетте екі немесе одан көп жол нүктелерінің тізбегі ретінде анықталады. Мұндай маршрутты орындау үшін GPS пайдаланушысы ең жақын жол нүктесіне, содан кейін келесі жол нүктесіне қарай навигациялайды, сонгы пунктқа жеткенше. Көптеген қабылдағыштар жол нүктесіне қарай үлкен шеңберлік маршрутты есептеуге қабілетті, бұл оларға тіпті ұзақ қашықтықта ең қысқа жолды табуға мүмкіндік береді, бірақ жол нүктелері көбінесе тым жақын орналасқандықтан бұл фактор емес. Көптеген GPS қабылдағыштары, әскери және азаматтық, енді интеграцияланған картографиялық деректер базасын ұсынады (осыны базалық карталар деп те атайды), бұл пайдаланушыларға картадағы нүктені анықтап, оны жол нүктесі ретінде белгілеуге мүмкіндік береді. Автомобильдерге арналған GPS жүйелерінің кейбіреулері картографиялық деректер базасына сүйене отырып, екі жол нүктесі арасындағы ұсынылған жүру маршрутын жасауға болады. Жүргізуші маршрут бойымен жүріп бара жатқанда, жүйе жүргізушінің қазіргі орнын көрсетеді және алдағы бұрылыстар туралы ескертеді. Осы жүйелердің ең жақсылары ұсынылған маршрутты есептеу кезінде бір бағытты көшелер мен солға немесе оңға бұрылуға тыйым салынған қиылыстар сияқты қозғалыс шектеулерін ескере алады. Көптеген GPS қабылдағыштары пайдаланушыға әр жол нүктесіне атау беруге мүмкіндік береді. Көптеген модельдер пайдаланушыға графикалық карта дисплейінде жол нүктесін анықтау үшін символ немесе белгіше таңдауға мүмкіндік береді. Бұларға теңіз навигациясының стандартты карталық белгілері, мысалы, теңіз шамы, мариналар және тұрақтар, сондай-ақ шіркеулер, көпірлер, сауда орталықтары, саябақтар және туннельдер сияқты құрлықтағы маңызды орындар кіреді. Әуе навигациясында қолданылатын GPS қабылдағыштарында атаулы жол нүктелері, радио навигациялық құралдар, әуежайлар мен тікұшақ алаңдары бар деректер базасы бар. Бұл сілтемелер Ұлттық әуе кеңістігі жүйесінің әуе қозғалысына тиімді нүктеден нүктеге навигацияны қамтамасыз ететін маршруттарды таңдау әдісін құрайды. Жолдық нүктелер көбінесе ұшудың соңғы кезеңінде, мақсатты әуежайға қарай қолданылады. Кейбір GPS қабылдағыштары ұшақты басқаруға көмектесу үшін автопилот немесе ұшуды басқару жүйелеріне біріктірілген. Жолдық нүктелер аэронавигациялық карталарда, аспаптық ұшу ережелері бойынша төмен биіктіктегі маршруттарда, терминалдық келу процедураларында немесе секциялық карталарда кездеседі.

GPS-і жоқ

GPS-тің дамуының арқасында жол нүктелері туралы түсінік мамандар емес адамдардың арасында кеңінен танымал болғанымен, жол нүктелерін басқа навигациялық құралдармен де қолдануға болады. Назар аударарлық мысал – спорттық бағдарламалаудағы жол нүктелерінің қолданылуы, олар басқару нүктелері деп аталады және координаттар жүйесі жоқ картамен қолданылады. Әуедегі аспандық навигацияда жол нүктелері ұшақтың үлкен шеңберлік бағыты бойынша алдын ала есептеледі, бұл ұшуды тік сызықтарға бөлуге және алдын ала есептелген кесісу әдісін пайдаланып аспандық координаттарды жылдам анықтауға мүмкіндік береді. Әуе навигациясында жол нүктелері кейде екі VOR сәулесінің немесе NDB бағытының қиылысы ретінде немесе радио маякқа қарай немесе одан белгілі бір қашықтықтағы және бағыттағы нүктелер ретінде анықталады. Көру арқылы жүзеге асырылатын әуе навигациясында (көру арқылы ұшу ережелері туралы мақаланы қараңыз) жол нүктелері ұшақтан оңай көрінетін жердегі ерекше нысандармен тікелей байланысты болуы мүмкін, мысалы стадиондар, электр станциялары, жарыс жолдары және т.б. Уақытша жол нүктелері кейде қажеттілікке қарай анықталады, мысалы, әуе қозғалысын басқарушылар ұшқышқа "сағат ондағы позицияңызда, екі мильдікте" жергілікті ерекшелікке сілтеме жасауды тапсыруы мүмкін.

Әуе қатынасында

Авиация саласында аймақтық навигация (RNAV) – әуе кемесінің станциялық навигациялық құралдардың немесе дербес құралдардың мүмкіндіктері шегінде кез келген қалаулы ұшу жолымен қанатын созуға мүмкіндік беретін навигация әдісі. RNAV әуе кемесі үшін негізгі навигация әдісі ретінде кеңінен қолданылады. RNAV контекстінде жол нүктесі – ендік/бойлық координаттарымен анықталған, алдын ала белгіленген географиялық орын (биіктік ескерілмейді). Жол нүктелері кеңістіктегі қарапайым атаулы нүктелер болуы мүмкін, немесе қолданыстағы навигациялық құралдармен, қиылыстармен немесе бекітілген нүктелермен байланысты болуы мүмкін. Жол нүктесі көбінесе қалаулы бағытта бағыттың, жылдамдықтың немесе биіктіктің өзгеруін көрсету үшін қолданылады. Авиациялық RNAV процедуралары жол нүктелерін ұшып өту және жанынан өту үшін пайдаланады. Ұшып өту жол нүктесі – әуе кемесінің тік бағытта қиып өтуі тиіс жол нүктесі. Жанынан өту жол нүктесі – екі түзу жолдың қиылысын көрсететін жол нүктесі, онда ұшақ бір жолдан екіншісіне дәл есептелген бұрылыс арқылы өтеді, бірақ жол нүктесін тік қиып өтпейді. Авиацияда қолданылатын жол нүктелеріне бес әріптен тұратын атау беріледі. Бұл атаулар айтылуы оңай немесе есте сақтауға көмектесетін болуы керек, осылайша оларды дауыстап жеткізу ыңғайлы. Кейбір жағдайларда атаулар аймақтағы көзге түсетін ерекшеліктерге немесе белгілі орындарға сәйкес келеді (мысалы, Айова штатының Ньютон қаласына жақын жердегі жол нүктесі "MATAG" деп аталады; Ньютон – Maytag тұрмыстық техникасын өндіретін компанияның құрылған жері).