Мусоргскийдің «Көрмеден Суреттер» фортепиано сюитасы

Кіріспе

Модест Муссоргскийдің он бөлімнен тұратын фортепиано сюитасы, Модест Муссоргскийдің түпнұсқа сюитасы және оның оркестрлік өңдеулері.

«Көрмедегі суреттер» – орыс композиторы Модест Муссоргскийдің 1874 жылы жазған он бөлімнен тұратын фортепиано сюитасы, сонымен қатар қайталап келетін және өзгеріп отыратын «Променад» тақырыбын қамтиды. Бұл – Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясында өткен жылы қайтыс болған сәулетші және суретші Виктор Хартманның туындыларының көрмесі бойынша жасалған музыкалық бейнелеу. Сюитаның әр бөлімі жекелеген туындыларға негізделген, олардың кейбіреулері қазір жоғалып кеткен. Бұл композиция виртуоз пианистерге арналған көрнекі туындыға айналды және басқа композиторлар мен заманауи музыканттар жасаған оркестрлік өңдеулер мен аранжировкалар арқылы кеңінен танылды. Морис Равельдің 1922 жылғы оркестрге бейімделуі ең көп жазылған және орындалған нұсқа болып табылады. Сюита, әсіресе соңғы бөлімі «Батыр қақпалары», Муссоргскийдің ең ұлы туындыларының бірі деп есептеледі.

Саякат

Владимир Стасовтың түсініктемесі: Бұл шығармада Мусоргский өзін "көрмеде шарлап, кейде ақырын, кейде жылдамдап, көңіліне тоққан суреттің жанына жетіп, ал кейде қайғымен, көз жұмған досын еске алатын" етіп бейнелейді. Шығармада қарапайым, күшті ырғақтар және асимметриялық өлшем қолданылған. Саяхат тақырыбы төменде көрсетілген:

1. Гном

Стасовтың пікірі: "Бұрышталған аяқтарымен асыққан түрде жүгіріп бара жатқан кішкентай гномды бейнелейтін эскиз". Хартманның қазір жоғалған эскизі үлкен тістері бар жаңғақ қағыш суретін бейнелейтін болса керек. Музыканың өрескел ырғағы, әртүрлі темптермен және жиі тоқтап-қайта басталуы гномның қимыл-қозғалысын еске түсіреді.

Саябақ (2-ші)

Сергіне білдіретін саябақ әуені көрерменнің бір көрмеден екіншісіне қарай жылжуын бейнелейді.

2. Ескі қамал

Стасовтың пікірі: "Трубадур ән салайтын ортағасырлық қамал". Бұл бөлім итальяндық қамалдың суреттелген акварель салған нұсқасына негізделген деп саналады және Равельдің оркестрлеуінде бас фагот пен альт саксофон дуэті арқылы бейнеленген. Хартман архитектуралық суреттерінде көлемді көрсету үшін тиісті адам фигураларын жиі бейнелейтін.

3-ші жағажай

Променад әуенінің тағы бір қысқаша қайталануы (8 такт) оны бұрынғыдан көбірек ашық мінезді және салмақты етеді.

3. Тюйлери (Ойыннан кейін балалар ұрыс-керісі)

Стасовтың түсініктемесі: "Түйлери бағындағы авеню, көптеген балалар мен күтушілермен". Хартманның Францияның Парижіндегі Луврдың жанындағы Түйлери бағын бейнелеген суреті қазір жоғалып кетті. Суретшінің бақта дауласып, ойнап жүрген балалар бейнесін масштаб үшін салған болуы мүмкін (No. 2 жоғарыда қараңыз). Музыкалық шығарма құрама үш бөлімді формада (ABA) жазылған.

4. Мал

Стасовтың пікірі: "Зор дөңгелектері бар, өгіздер тартқан поляк арбасы". Бұл бөлім композициялық үш бөлімді формада (АБА) кодамен аяқталады. Мусоргскийдің осы бөлімнің фортепиано нұсқасы fortissimo-мен басталады, бұл тыңдаушының алдына өгіз арбасының ауыр сапары басталатынын көрсетеді. Ең жоғары нүктеге жеткен соң (con tutta forza), динамикалық белгілер күрт piano (47-ші такт) болады, одан кейін соңғы pianississimo-ға дейін азайып, арбаның қашықтап бара жатқанын білдіреді. Римский-Корсаковтың басылымы және Равель сияқты оған негізделген аранжировкалар тыныш басталады, біртіндеп (crescendo) fortissimo-ға дейін күшейеді, содан кейін азайып, арбаның жақындап келуін, тыңдаушыдан өтіп, сосын қашықтап бара жатқанын көрсетеді.

4-ші жағажай

Променад тақырыбының 10 тактты көркемдік бейнелеуі.

5. Ұяламаған балапандар балеті

Стасовтың түсініктемесі: "Хартманның "Трилби" балеті үшін көркем сурет сахнасының декорациясы". Джеральд Абрахам мынадай мәліметтер келтіреді: "Трилби немесе Гейтс жындысы, Петипаның хореографиясымен, Джулиус Гербердің музыкасымен және Хартманның декорациясымен балет, Чарльз Нодиердің "Трилби" немесе "Аргиль эльфі" туындысына негізделген, 1871 жылы Санкт-Петербургтегі Большой театрында қойылған. Балапандар – канарейканың қозылары". Музыкалық бөлім үш бөлімді формада (ABA) жазылған, нақты қайталаумен және қысқаша кеңейтіммен (кода).

5-ші жағажай

Басты серуендеудің дерлік әр бөлігін қайталау. Айырмашылықтар шамалы: екінші жартысы қысқартылған, блок аккордтары толықтырылған. Құрылымдық тұрғыдан, бұл бөлім қайталау қызметін атқарады, тыңдаушыларға сюитаның екінші жартысында дамытылар алдында бастапқы материалды тағы бір рет тыңдау мүмкіндігін береді. Көптеген аранжировкаларда, Равельдің оркестрлік нұсқасының ішінде, бұл бөлім кездеспейді.

7. Лимож. Базар (Ұлы жаңалықтар)

Стасовтың пікірі: "Француз әйелдері базарда қызу дауласып жатыр". Лимож – Францияның орталық бөлігіндегі қала. Мусоргский бастапқыда базардағы пікір-таласты ("үлкен жаңалық") сипаттайтын француз тіліндегі екі абзац ұсынған, бірақ кейіннен қолжазбадан оларды жойды. Бұл бөлім – композициялық үштік формада (ABA) жасалған шекерцо. Ылдамдатылған кода еш үзіліссіз келесі бөлімге көшеді.

8. Катакомбалар (римдік қабір)

Стасовтың түсініктемесі: "Хартман Париж катакомбаларын фонарьдың жарығымен зерттеп тұрғандай бейнелеген". Бұл туынды екі бөлек бөлімнен тұрады. Оның екі бөлігі дерлік қозғалмайтын Ларгодан – меланхолиялық леп қосатын әсем сызықтармен құралған блок-аккордтар тізбесінен, және сахнаға Променад тақырыбын енгізетін, ағынға берілген, көңіл көтерілмейтін Анданттан тұрады. Бірінші бөлімдегі дыбыстың күшті және әлсіз ауысуы катакомбалардың ұлылығын, тыныштығын және дыбыстың қайталануын еске түсіреді. Екінші бөлімде бақылаушы мен ортаның бірігуі сезіледі, өйткені бақылаушы катакомбаларға түседі. Мусоргскийдің "Катакомбалар" (оң жақта көрсетілген) қолжазбасында орыс тілінде екі қарындашпен жазылған түсініктеме бар: "Ескерту – Латын мәтіні: Өлілермен бірге, өлі тілде" және оң жақ жиегінде "Латын тілінде болсын! Өлген Хартманның шығармашылық рухы мені бас сүйектерге бастап, оларды шақырады; бас сүйектер жұмсақ сәулелене бастайды".

Бастапқы қолжазбаның жазбасы

2009 жылы неміс пианині Gnomus шығармасының түпнұсқа нұсқасын өзінің Мусоргский альбомында (Enharmonic) тұңғыш рет орындады. 2014 жылы орыс пианині Андрей Хотеев Санкт-Петербургтегі Ресей Ұлттық кітапханасынан алған түпнұсқа қолжазбалар негізінде "Көрмедегі суреттер" туындысын жазба түрінде ұсынды. Хотеев дәстүрлі нота басылымдарында көптеген қателіктерге тапты. Ол өзінің жазбасы композитордың бастапқы ойын дұрыс жеткізеді деп санайды. Ең маңызды айырмашылықтар қолжазбалардан алынған иллюстрациялармен бірге CD кітапшасында көрсетілген. Теодор Кучар, Валерий Гергиев, Рафаэль Кубелик, Фриц Райнер және Риккардо Мутидің де маңызды жазбалары бар.

Қалыптастыру және түсіндіру

Мусоргскийдің көрмесін оркестр үшін алғаш рет аранжирлеген музыкант – орыс композиторы және дирижері Михаил Тушмалов. Дегенмен, оның нұсқасы (алғаш рет 1891 жылы орындалған, ал ықтимал 1886 жылы Римский-Корсаковтың шәкірті болған кезде жазылған) толық сюитаны қамтымайды: он «суреттің» тек жетісі ғана бар, «Гном», «Тюильри» және «Мал» қалдырылған, ал барлық серуендеулер, біріншісінің орнына қолданылатын соңғысынан басқа, алынып тасталған. Келесі оркестрлеуді 1915 жылы британдық дирижер Генри Вуд жасады. Ол 1920 жылы өзінің аранжировкасының бірнеше бөлімін акустикалық Columbia 78 айналымдық дискілеріне жазды. Алайда, ол Морис Равельдің оркестрлеуі жарияланғанда өз нұсқасын қайтарып алды және 1930 жылдары Равельдің шығармасына құрмет көрсету үшін барлық қоғамдық орындауға тыйым салды. Вудтың аранжировкасын Николас Брейтвейт жетекшілік еткен Лондон филармониялық оркестрі жаздырып, Lyrita лейблінде шығарды. Променадтың бірінші бөлімінен басқа барлық бөлімдері алынып тасталды, ал басқа бөлімдер кеңінен қайта құрылды. Вудтың оркестрлеуін Гордон Джейкоб «көркемдігі мен айқындығы жағынан Равельден жоғары» деп сипаттаған, «Малдағы» сахнадан естілетін түйе қоңыраулары мен «Киев қақпасының» ұлы ағайынды органмен ерекшеленеді. Бұл шығарманы толығымен оркестрлеуге бірінші болып 1922 жылы Финляндияда тұрып, жұмыс істеп жүрген кезде өз нұсқасын аяқтаған словен дирижері және скрипкашысы Лео Фунтек келді. 1922 жылы Серж Куссевицкийдің тапсырысымен жасалған Морис Равельдің нұсқасы шебер колористтің виртуоздық еңбегін көрсетеді. Бұл оркестрлеу концерт залында және жазбада ең танымал болды. Равель «Самуэль Голденберг және Шмуйль» мен «Лимож» арасындағы серуендеуді алып тастады және динамика мен нотацияның кейбір ерекшеліктеріне авторлық құқық қолданды. Оның аспаптық түстері – «Променадтың» ашылуындағы труба солосы, православие әнін еске түсіретін бөлімдердегі қараңғы ағаштан жасалған үрмелі аспаптардың дыбысы, балалардың «қабықшадағы қозылары» үшін пикколо мен жоғары сымдар кеңінен бағаланады. Равельдің нұсқасының ықпалы сюитаның кейінгі нұсқаларында көбінесе байқалады. Куссевицкийдің пианино сюитасының баспагерлерімен жасаған келісімі оған бірнеше жыл бойы жалғыз дирижерлік құқық берді. Ол 1922 жылдың 19 қазанында Парижде алғашқы орындауды өткізді. Ол Равельдің ноталарын өзі жариялады және 1930 жылы Бостон симфониялық оркестрімен оны алғаш рет жаздырды. Оның тапсырысының ерекшелігі Равельдің нұсқасы қолжетімді болғанға дейін басқа да аранжировщиктердің бірқатар заманауи нұсқаларын шығаруға себеп болды. Мусоргскийдің фортепиано сюитасының алғашқы баспасы, W. Bessel & Co., Равельдің танымал болғанынан кейін оркестрлік нұсқасын шығаруға асықты. Баспагер Равельдің аранжировкасын басып шығару мүмкіндігін жіберді, өйткені үлкен оркестр үшін партитура мен бөліктерді басып шығарудың үлкен коммерциялық пайдасын көрмеді; ол Куссевицкийге орнатуды тапсыруға және оны ешкімге орындауға рұқсат бермеу шартымен партитураны өзі жариялауға рұқсат берді. Бессел 21 жастағы орыс пианині Леонидас Леонардиге (1901-1967), оркестрлік нұсқасын жасау үшін, қазір өсіп келе жатқан сұранысқа жауап бере алатын және баспаға жоғалтқан артықшылықтарын қайтаруға көмектесетін. Леонардидің оркестрлеуі оның ұстазы жасаған нұсқадан да үлкен күшті қажет етеді. Жас пианист сюитаны Игорь Стравинскийге арнады және 1924 жылдың 15 маусымында Парижде Ламуро оркестрімен премьераны жүргізді. АҚШ-тағы премьерасы 1924 жылдың 4 желтоқсанында болды, ол Нью-Йорк симфониялық оркестрімен Уолтер Дамроштың жетекшілігімен орындалды. Дегенмен, Леонардидің оркестрлеуі көп ұзамай Равельдің оркестрлеуінен асып түсті, ал бүгін оның нұсқасының үшінші «Променад» және «Тюильри» бөлімдері дыбыс жазбасында естілуі мүмкін (Леонард Слаткин / Сент-Луи симфониясы: Слаткин жылдары: 6 CD жинағы). 1936 жылы Евгений Орманди Леопольд Стоковскийдің дирижерлік қызметтен кету шешімінен кейін Филадельфия оркестрін басқарды. Орманди «Суреттердің» өзінің нұсқасын жасағысы келді және оны жасау үшін Филадельфия оркестрінің «үй аранжировщигі» және ағаштан жасалған үрмелі аспаптар бөліміндегі музыкант Люсьен Кайльеге тапсырыс берді. Бұл нұсқаның премьерасын 1937 жылы Орманди жазды. Уолтер Гёр 1942 жылы Равельге қарағанда кішігірім күштер үшін нұсқасын жариялады, бірақ қызығы, «Гномды» мүлдем тастап, «Лиможды» алғашқы шығарма етіп жасады. Дирижер Леопольд Стоковский 1929 жылдың қарашасында Филадельфия аудиториясына Равельдің нұсқасын ұсынды; он жылдан кейін ол өзінің еркін оркестрлеуін шығарды (көптеген қайта құралымдарды енгізе отырып), Равельдің француздық тәсілінен гөрі славяндық оркестрлік дыбысын жасауды мақсат етті. Стоковский өзінің нұсқасын жылдар бойы қайта қарады және оның үш грампластинкалық жазбасын жасады (1939, 1941 және 1965). 1971 жылы жарияланған партитурасынан бері басқа да дирижерлер, соның ішінде Маттиас Бамерт, Геннадий Рождественский, Оливер Кнуссен және Жозе Серебриер жазды. Равельдің нұсқасы ең көп орындалатын және жазылатын нұсқа болғанымен, көптеген дирижерлер олардың өзгерістерін жасады, соның ішінде Артуро Тосканини, Николай Голованов және Джеймс Конлон. Дирижер және пианист Владимир Ашкенази өзінің оркестрлік аранжировкасын жасады, Равельдің интерпретациялық еркіндігіне және ерте басылым қателіктерін таратуына наразылық білдірді. Дирижер Леонард Слаткин компиляциялық нұсқаларды орындады, онда әрбір серуендеу мен суретті әртүрлі оркестрлік аранжировщиктер түсіндірді. «Суреттердің» көптеген басқа да оркестрлеулері мен аранжировкалары жасалды. Көбі Равельге қарызды; түпнұсқа фортепианолық композиция, әрине, жиі орындалады және жазылады. Тайвандық композитор Чао Чинг Вэн жасаған камералық оркестрге арналған нұсқа бар. Элгар Хауарт оны 1977 жылы Филип Джонс латунь ансамблі үшін аранжирледі, кейіннен оны Гриметоп Кольери Банді үшін қайта жасады. Казухито Ямасита жеке классикалық гитараға арналған бейімдеме жазды. Сондай-ақ, «Ескі қамал» мен «Катакомбалар» оркестрленген 78 айналымдық дискіні, сондай-ақ «Киев қақпасының» керемет нұсқасын, толық симфониялық оркестр, ерлер хоры және орган үшін Даглас Гэмли жасады. Ұлыбританиялық Amadeus Orchestra он композиторларға әрбір бөлімді оркестрлеуді тапсырды, осылайша 2012 жылы толық орындалған нұсқа жасады. Бөлімдерді Аластер Кинг, Роджер Мэй, Толиб Шахиди, Дэвид Баттерворт, Филип Маккензи, Саймон Уайтсайд, Дарил Гриффитс, Наталия Вильянуэва, Джеймс МакУильям және Джулиан Кершоу ұсынды. 2003 жылы гитарашы-композитор Тревор Рабин Yes альбомы Big Generator үшін бастапқыда жасалған «Променадтың» электрлік гитаралық бейімдемесін шығарды, кейіннен оны өзінің демо-альбомы 90124-ке қосты. 2005 жылы Animusic 2 «Cathedral Pictures» атты тректі қамтыды, ол тек сюитадан алғашқы серуендеу мен соңғы екі бөлімді қамтыды. Майкл Джексонның «HIStory» әні «Киев қақпасының» қысқа бөлімін үлгі ретінде пайдаланды, ал ұзақ бөлігі 1996/97 жылдары HIStory World Tour кезінде MJ 2040 ғарыш кемесінің 5 минуттық кернеуі алдында, «Олар бізге қамқорлық жасамайды» және 1996/97 жылдары тулар шеруінің финалында пайда болды. HIStory альбомының қайта шығарылымдары тректегі үлгіні өзгертіп жіберді. Осыны Майкл Джексонның 30 жылдық мерекелік концертінде де естіуге болады, онда Джексонның соңғы попурисінен кейін «Сен сезіне аласың ба?» әнінен кейін бұл ән басталып, содан кейін «ABC» әні басталады.

The first musician to arrange Mussorgsky's Pictures at an Exhibition for orchestra was the Russian composer and conductor Mikhail Tushmalov. However, his version (first performed in 1891 and possibly produced as early as 1886 when he was a student of Rimsky Korsakov) does not include the entire suite: Only seven of the ten "pictures" are present, leaving out "Gnomus", "Tuileries", and "Cattle", and all the Promenades are omitted except for the last one, which is used in place of the first. The next orchestration was undertaken by the British conductor Henry Wood in 1915. He recorded a few sections of his arrangement on a pair of acoustic Columbia 78rpm discs in 1920. However, he withdrew his version when Maurice Ravel's orchestration was published, and banned every public performance in the 1930s in deference to Ravel's work. Wood's arrangement has also been recorded by the London Philharmonic Orchestra under Nicholas Braithwaite and issued on the Lyrita label. All but the first of the Promenade movements were omitted and other passages extensively re composed. Wood's orchestration was once described by Gordon Jacob as "superior to Ravel's in picturesqueness and vividness", with its off stage camel bells in "Cattle" and grand organ in "The Great Gate of Kyiv". The first person to orchestrate the piece in its entirety was the Slovenian born conductor and violinist Leo Funtek, who finished his version in 1922 while living and working in Finland. The version by Maurice Ravel, produced in 1922 on a commission by Serge Koussevitzky, represents a virtuoso effort by a master colourist. The orchestration has proved the most popular in the concert hall and on record. Ravel omitted the Promenade between "Samuel Goldenberg and Schmuÿle" and "Limoges" and applied artistic license to some particulars of dynamics and notation. His instrumental colors—a trumpet solo for the opening Promenade, dark woodwind tones for passages suggesting Orthodox chant, the piccolo and high strings for the children's "chicks in shells"—are widely admired. The influence of Ravel's version may often be discerned in subsequent versions of the suite. Koussevitzky's commission, worked out with the publishers of the piano suite, gave him sole conducting rights for several years. He conducted the first performance in Paris on October 19, 1922. He published Ravel's score himself and in 1930 made the first recording of it with the Boston Symphony Orchestra. The exclusive nature of his commission prompted the release of a number of contemporary versions by other arrangers until Ravel's became generally available. The original publisher of Mussorgsky's piano suite, W. Bessel & Co. rushed to produce an orchestral version of its own after Ravel's proved popular. The publisher had passed on the opportunity to publish Ravel's arrangement, seeing no great commercial advantage in printing a score and set of parts for large orchestra; it had granted Koussevitzky permission to commission the setting and publish the score himself on the condition that no one else be allowed to perform it. Bessel turned to a Ravel student, 21 year old Russian born pianist Leonidas Leonardi (1901–1967), a. k. a. Leon Leonardi or Leonid Leonardi, to create an orchestral version that could meet the now burgeoning demand and help the publisher regain some of its lost advantage. Leonardi's orchestration requires even larger forces than the version made by his mentor. The young pianist dedicated his setting of the suite to Igor Stravinsky and conducted the premiere in Paris with the Lamoureux Orchestra on 15 June 1924. The US premiere took place on 4 December 1924 when the New York Symphony Orchestra performed it under the baton of Walter Damrosch. Regardless, Leonardi's orchestration was soon eclipsed by Ravel's, and today only the third Promenade and "Tuileries" movement of his version may be heard on audio record (Leonard Slatkin/Saint Louis Symphony: The Slatkin Years: 6 CD Set). Another arrangement appeared when Eugene Ormandy took over the Philadelphia Orchestra in 1936 following Leopold Stokowski's decision to resign the conductorship. Ormandy wanted a version of Pictures of his own and commissioned Lucien Cailliet, the Philadelphia Orchestra's 'house arranger' and player in the woodwind section, to produce one. This version was premiered and recorded by Ormandy in 1937. Walter Goehr published a version in 1942 for smaller forces than Ravel but curiously dropped "Gnomus" altogether and made "Limoges" the first piece. The conductor Leopold Stokowski had introduced Ravel's version to Philadelphia audiences in November 1929; ten years later, he produced his own very free orchestration (incorporating much re composition), aiming for what he called a more Slavic orchestral sound instead of Ravel's more Gallic approach. Stokowski revised his version over the years and made three gramophone recordings of it (1939, 1941 and 1965). The score, finally published in 1971, has since been recorded by other conductors, including Matthias Bamert, Gennady Rozhdestvensky, Oliver Knussen and José Serebrier. Although Ravel's version is most often performed and recorded, a number of conductors have made their own changes to the scoring, including Arturo Toscanini, Nikolai Golovanov, and James Conlon. Conductor and pianist Vladimir Ashkenazy produced his own orchestral arrangement, expressing dissatisfaction with Ravel's interpretive liberties and perpetuation of early printing errors. The conductor Leonard Slatkin has performed compendium versions, in which each Promenade and picture is interpreted by a different orchestral arranger. Many other orchestrations and arrangements of Pictures have been made. Most show debts to Ravel; the original piano composition is, of course, frequently performed and recorded. A version for chamber orchestra exists, made by Taiwanese composer Chao Ching Wen. Elgar Howarth arranged it for the Philip Jones Brass Ensemble in 1977, subsequently recasting it for Grimethorpe Colliery Band. Kazuhito Yamashita wrote an adaptation for solo classical guitar. Excerpts have also been recorded, including a 78 rpm disc of "The Old Castle" and "Catacombs" orchestrated by Sir Granville Bantock, and a spectacular version of "The Great Gate of Kyiv" was scored by Douglas Gamley for full symphony orchestra, male voice choir and organ. The Amadeus Orchestra (UK) commissioned ten composers to orchestrate one movement each to make a version first performed complete in 2012. Movements were provided by Alastair King, Roger May, Tolib Shakhidi, David Butterworth, Philip Mackenzie, Simon Whiteside, Daryl Griffiths, Natalia Villanueva, James McWilliam and Julian Kershaw. In 2003 guitarist composer Trevor Rabin released an electric guitar adaptation of the Promenade originally intended for the Yes album Big Generator and later included on his demo album 90124. In 2005, Animusic 2 included a track entitled "Cathedral Pictures", which included only the first Promenade and the final two movements from the suite. The Michael Jackson song "HIStory" samples a short section of "The Great Gate of Kiev", with a longer part featured during the HIStory World Tour 5 minute countdown before the MJ 2040 spaceship departs, a snippet before continuing They Don't Care About Us and in the flag parade finale in 1996/97. Re issues of the HIStory album further changed the sample on the track. The same thing can be heard in the Michael Jackson: 30th Anniversary Celebration, which during the Jacksons's ultimate medley, after Can You Feel It, the song starts and then ABC starts.

Кандинскийдің сахналауы

1928 жылы орыс суретшісі Василий Кандинский өзі салған суреттерінің эскиздерін фортепиано пьесасының орындалуымен үйлестіріп, сахналық қойылым жасады. Дессауда көрсетілгеннен кейін сахна безендірілісінің кейбір бөліктері жоғалып қалды. Дегенмен, қолда бар суреттерді бейне технологиясы арқылы қоздырып көрсетуге мүмкіндік туды.

Жасаған: Gen Atem және S213

Швейцариядағы Аттишольц Ареалындағы залда Gen Atem және S213 2021 жылдың тамызында Мусоргскийдің фортепиано циклын Равел оркестрлеуі бойынша алғашқы қойылымын өткізді. Каспар Зендер және Биль-Солотхурн театр оркестрі толыққанды акустикалық қосымшаны жасады.

Алексей Ратманскийдің балеті

2014 жылы хореограф Алексей Ратманский Нью-Йорк Сити Балеті үшін оркестрлік партитура негізінде "Көрмедегі суреттер" балетін қойды. Декорациясында Василий Кандинскийдің 1913 жылғы суреті пайдаланылды, ол Кандинскийдің 1928 жылғы қойылымымен ешқандай қатысы жоқ еді.