Кіріспе

Қытай Халық Республикасының телекоммуникациясына шолу. Қытай Халық Республикасының байланыс жүйесі елдің барлық бөліктерін Интернет, телефон, телеграф, радио және теледидар арқылы байланыстырады. Елде кең ауқымды автоматты телефон станциялары жүйесі бар, олар заманауи оптикалық талшық кабель, коаксиалды кабель, микротолқынды радиореле және ішкі спутниктік жүйе арқылы қосылған. Ұялы телефон қызметі кеңінен қолжетімді, қарқынды дамып келеді және шетелдік елдерде роуминг қызметін қамтиды. Соңғы жылдары "Fiber to the x" инфрақұрылымы жылдам кеңейді.

Тарих

1949 жылы Халық Республикасы құрылған кезде, Қытайдағы телекоммуникация жүйелері мен құрылғылары, алғаш рет Цин және Республика дәуіріндегі ИТА және Пошта және байланыс министрлігімен құрылған, үштен астам онжылдық соғыстардың (феодалдық соғыстар, Жапонияның басқындығы және Қытай азаматтық соғысы) салдарынан ауыр зардап шеккен. Қалған аз бөлігі көнеріп, қарапайым болған және негізінен шығыс жағалау қалалары, Нанкин-Шанхай аймағы және бірнеше ішкі қалалармен ғана шектелген. 1950 жылдары қолданыстағы нысандар жөнделді, ал кеңестік көмекпен Пекин мен провинциялық орталықтарды байланыстыратын алысқатарлық телефон желісін құруға елеулі қадам жасалды. Қытайдағы байланыс 1950-ші жылдардың басында қарқынды дамыды. 1952 жылға қарай негізгі телекоммуникациялық желі Пекинге шоғырланды, ал барлық ірі қалалармен байланыс толығымен орнатылды. Жүйені жөндеу, жаңарту және кеңейту жұмыстары жылдам басталды, ал 1956 жылдан бастап телекоммуникациялық бағыттар одан да жылдамдатылды. Байланыс жүйесінің тиімділігін арттыру үшін телеграф және телефон қызметтері үшін бірдей желілер қолданылды, сондай-ақ телетайп және теледидар (хабар тарату) қызметтері де қосылды. Бұдан өзге, конференциялық телефон байланысы енгізілді, радиобайланыс жақсартылды және телекоммуникациялық жабдықтардың өндірісі үдетілді. «Ұлы серпіліс» (1958–1960) кезеңінен кейінгі жалпы экономикалық құлдырау телекоммуникацияның дамуын тоқтатты, бірақ 1960 жылдары телефон желісі кеңейтіліп, жаңа жабдықтар енгізілгеннен кейін қайта жанданды, оның ішінде батыс елдерінен зауыттар мен жабдықтар импортталды. 1949 жылдан кейінгі жылдары телекоммуникация – телеграф немесе телефон арқылы – негізінен сымды желілерді пайдаланды; алайда, 1970 жылдары радиобайланыс жабдықтары жиі қолданыла бастады және сымды желілерді ығыстыра бастады. Көп ұзамай микротолқынды және спутниктік байланыс енгізілді, қазір бұл кең таралған. (Қытай 1986 жылы алғашқы теледидарлық спутнигін ұшырды.) 1956 жылы Пекин-Лхаса бағытында алғашқы автоматты жылдам телетайп орнатылды. 1964 жылға қарай мұндай машиналар Қытайдың көптеген ірі қалаларында орнатылды. Ірі қалаларда радио және теледидар қызметтері де енгізілді, ал радиотелепринтерлер кеңінен қолданыла бастады. «Үшінші майдан» науқанының нәтижесінде, Қытайдың қиын-қыстақты аймақтарындағы қорғаныс өнеркәсібінің негізгі салаларын дамыту мақсатында телекоммуникациялық желілер едәуір кеңейді. «Үшінші майдан» аймақтарында радиостанциялардың өндірісі 11,668% -ға өсті.

Телекоммуникациялық қызметтердің тарихы

1987 жылы Пошта және телекоммуникация министрлігі (қазіргі Ақпараттық индустрия министрлігі) Қытайдың телекоммуникация жүйелерін және олармен байланысты ғылыми-зерттеу және өндірістік мекемелерді басқарды. Пошта қызметтерінен басқа, олардың бір бөлігі электрондық тәсілдермен жүзеге асырылды, министрлік телефон, сым, телеграф және халықаралық байланыс салаларының кең спектрімен айналысты (Қытай Халық Республикасының пошта маркалары мен пошта тарихына қараңыз). Теледидар мен радио хабарларын тарату мәртебесін басқару және арттыру үшін 1982 жылы Радио және теледидар министрлігі жеке құрылым ретінде құрылды. Орталық халық радиостанциясы, Бейжің радиосы және Қытай орталық теледидары осы министрлікке бағынышты болды. Сонымен қатар, радио және теледидар хабарларын тарату, таланттарды іздеу, зерттеу, баспа және өндіріс ұйымдары Радио және теледидар министрлігінің бақылауына көшті. 1986 жылы кино индустриясы Мәдениет министрлігінен жаңа Радио, кино және теледидар министрлігіне берілді. 1987 жылдан бастап Қытайдағы телекоммуникация қызметтерінің сапасы алдыңғы жылдармен салыстырғанда едәуір жақсарды. Маодан кейінгі кезеңде шетелдік технологияның көптеп келуі және отандық өндіріс мүмкіндіктерінің артуы үлкен әсер етті. 1980 жылдары телекоммуникацияның басты түрі – жергілікті және қашықтықтан телефон байланысы болды, оны алты аймақтық басқарма басқарды: Пекин (солтүстік аймақ), Шанхай (шығыс аймақ), Сиань (солтүстік-батыс аймақ), Чэнду (оңтүстік-батыс аймақ), Ухань (орталық-оңтүстік аймақ) және Шэньян (солтүстік-шығыс аймақ). Бұл аймақтық штабтар провинциялық деңгейдегі жүйелер үшін коммутациялық орталықтар ретінде қызмет етті. 1986 жылы Қытайда 3 миллионға жуық телефон станциясы, оның ішінде 24 қалаға тікелей автоматты байланыс қызметін ұсынатын 34 000 қашықтықтан телефон станциясы болды. 1986 жылдың соңында қолданыстағы телефон желілерінің жүктемесін азайту үшін оптикалық талшықты байланыс технологиясы қолданыла бастады. Халықаралық байланыс Пекин мен Шанхай қалаларындағы шетелдік коммутациялық станциялар арқылы жүзеге асырылды. Гуандун провинциясында Гонконг және Макаомен байланыстыратын коаксиалдық кабель және микротолқындық желілер болды. 1972 жылы АҚШ президенті Ричард Никсон мен Жапония премьер-министрі Какуэй Танаканың Қытайға сапарын тікелей эфирде көрсету үшін орнатылған үлкен, үнемі жаңартылып отыратын жер беті спутниктік станциялары 1980 жылдардың ортасында Қытайдың халықаралық спутниктік байланыс желісінің негізі ретінде қызмет етті. 1977 жылы Қытай Intelsat ұйымына қосылды және Пекин мен Шанхай қалаларындағы жер станцияларын пайдалана отырып, Үнді және Тынық мұхиты үстіндегі спутниктермен байланыс орнатты. 1984 жылдың сәуірінде Қытай эксперименталды байланыс спутнигін ұшырды, ол телеграммалар, телефон қоңыраулары және факс-хабарларды, әсіресе елдің шалғай аймақтарына сынақтан өткізу үшін пайдаланылды. 1986 жылдың ақпанында Қытай өзінің алғашқы толыққанды телекоммуникациялық және хабар тарату спутнигін іске қосты. Екінші спутниктің сапасы мен байланыс сыйымдылығы біріншісінен әлдеқайда жоғары болды. 1987 жылдың ортасында екі спутник те жұмыс істеп тұрды. Осы спутниктердің болуы Қытайдың ішкі спутниктік байланыс желісін іске қосуға мүмкіндік берді, бұл теледидар мен радио хабарларын таратуды жеңілдетті және тікелей телефон, телеграф және факсимильді қызметтерді ұсынды. Желіде Пекин, Үрімші, Хохот, Лхаса және Гуанчжоу қалаларында жер станциялары болды, олар да Үнді мұхиты үстіндегі Intelsat спутнигіне қосылды. Телеграфты дамыту телефон желісіне қарағанда төмен басымдыққа ие болды, себебі қытай тілінің жазбасын тарату қиындықтар тудырды. Компьютерлік технология осы мәселелерді біртіндеп шешіп, осы саланың одан әрі дамуына көмектесті. 1983 жылы Қытайда жыл сайын 170 миллионнан астам хабарды тарататын 10 мыңға жуық телеграф сымдары мен телекс желілері пайда болды. Телеграммалардың көп бөлігі кабельдер немесе қысқа толқынды радио арқылы жіберілді. Микротолқынды тарату да қолданылды. Халықаралық деңгейде телетайп арқылы хабарлар жіберілсе, округтер мен муниципалитеттердегі телеграммалардың 40 пайызы Морзе коды арқылы жіберілді. Дәстүрлі телеграф және телефон қызметтерінен басқа, Қытайда факсимильді, төмен жылдамдықты деректерді беру және компьютерлік басқару телекоммуникациялық қызметтер де болды. Бұлардың ішінде Пекин, Чанша және Баоту қалаларындағы желілік ақпаратты іздеу терминалдары халықаралық телекоммуникациялық желілерге жаңалықтар мен ғылыми, техникалық, экономикалық және мәдени ақпаратты алуға мүмкіндік берді. Жоғары жылдамдықты газет бетін факсимильдеу жабдықтары және қытай мінездерін кодқа аудару жабдықтары кеңінен қолданылды. 64 каналды бағдарламалық басқарумен автоматты хабарды қайта тарату жабдықтары және төмен немесе орташа жылдамдықты деректерді беру және алмасу жабдықтары да кеңінен қолданылды. Халықаралық телекс қызметі жағалау қалаларында және арнайы экономикалық аймақтарда қолжетімді болды. Орталық халық радиостанциясы Қытайдың ұлттық радио желісін басқарды. Бағдарламалар провинциялық деңгейдегі ұйымдармен басқарылды. Станция жалпы жаңалықтар мен мәдени-білім беру бағдарламаларын өндірді. Ол Тайваньға және шетелдегі қытай тыңдаушыларына бағытталған бағдарламаларды да ұсынды. Бейжің радиосы әлемге отыз сегіз шетел тілінде, стандартты мандарин және көптеген қытай диалектілерінде, соның ішінде Сямынь, кантон және хакка тілдерінде хабар таратты. Ол сонымен қатар Пекиндегі шетелдік тұрғындарға арналған ағылшын тіліндегі жаңалықтар бағдарламаларын ұсынды. Орта толқынды, қысқа толқынды және FM станциялары елдің 80 пайызын – 160-тан астам радиостанцияны және 500 ретрансляциялық және тарату станциясын – қамтыды, соның ішінде 240-қа жуық радио бағдарламасы бар. Желілік сымдар мен динамиктердің жалпы ұлттық желісі радио бағдарламаларын дерлік барлық ауылдық қауымдастықтарға және көптеген қалалық аймақтарға жеткізді. 1984 жылға қарай 2600-ден астам сымды радиостанциялар болды, олар радио хабарларын қалыпты радиостанциялардың жете алмайтын ауылдық аймақтарға жеткізді. 1987 жылы Қытай орталық теледидары (CCTV), мемлекеттік желі, Қытайдың теледидар бағдарламаларын басқарды. 1985 жылы тұтынушылар 15 миллион жаңа теледидар жиынтығын сатып алды, оның шамамен 4 миллионы түсті теледидарлар болды. Өндіріс сұраныстан қалып қойды. Қытайлық көрермендер көбінесе қоғамдық меншікке алынған теледидарларды көру үшін үлкен топтарға жиналатындықтан, билік органдары елдің үштен екі бөлігінің теледидарға қол жеткізе алатынын бағалады. 1987 жылы 70 миллион теледидар жиынтығы болды, бұл 100 отбасының 29 жиынтығын құрады. CCTV ел бойынша 90-нан астам теледидар станцияларына бағдарламалар ұсынатын төрт арнаға ие болды. 1985 жылы Пекинде жаңа CCTV студиясының құрылысы басталды. CCTV өзінің бағдарламаларын өндірді, олардың көп бөлігі білім беруге бағытталған, ал Пекиндегі Телевизиондық университеті апта сайын үш білім беру бағдарламасын өндірді. Ағылшын тілі сабағы ең танымал бағдарлама болды және шамамен 5-6 миллион көрермені болды. Басқа бағдарламаларға күнделікті жаңалықтар, ойын-сауық, телеспектакльдер және арнайы бағдарламалар кірді. Шетелдік бағдарламалар фильмдер мен мультфильмдерді қамтыды. Қытайлық көрермендер халықаралық жаңалықтарды, спортты және драманы көруге ерекше қызығушылық танытты (Қытай Халық Республикасының мәдениетіне қараңыз).

Соңғы дамуы

Бұрынғы телекоммуникация реттеушісі – Ақпараттық индустрия министрлігі (АИМ) 2004 жылы Қытайда негізгі телефон желілеріне 295 миллион абонент, ал ұялы телефон абоненттеріне 305 миллион абонент бар екенін хабарлады, бұл екі санаттағы ең жоғары көрсеткіш. Екі санатта да өткен он жылдыққа қарағанда айтарлықтай өсім байқалды; 1995 жылы ұялы телефон абоненттерінің саны 3,6 миллионды, ал негізгі телефон абоненттерінің саны шамамен 20 миллионды құрады. 2003 жылы 100 тұрғынға 42 телефон шаққанда келді. 2004 жылы Өнеркәсіп және ақпараттық технологиялар министрлігі (ӨАТМ) Қытайдың ауылдық аймақтарында телекоммуникация және интернет қызметтеріне қолжетімділікті кеңейту мақсатында «Әр ауылды байланысқа қосу» жобасын бастады. ӨАТМ алты мемлекеттік компанияны, оның ішінде ірі телекоммуникация және интернет провайдерлері China Mobile, China Unicom және China Telecom компанияларын коммуникациялық инфрақұрылымды салуға және жобаны қаржыландыруға жәрдемдесуге міндеттеді. Қытай Халық Республикасындағы Интернет туралы көріңіз.

2003 жылға қарай Қытайдың 2,7 миллион шақырымдық оптикалық талшықты телекоммуникациялық кабельдері жаңарту процесіне зор үлес қосты. Қытай ішкі тұтынуға және экспортқа арналған теледидар өндірісін арттырып, байланыс дамуына көмектесті. 2001 жылы Қытай 46 миллионнан астам теледидар өндірді және 317 миллион теледидар пайдалануда болды. Сонымен қатар, Қытайда 417 миллион радио қабылдағыш пайдаланылды, бұл 1000 тұрғынға 342 радио қабылдағышқа тең. Дегенмен, әсіресе ауылдық жерлерде, радиосы жоқ көптеген үйлерге радио бағдарламаларын дыбыстау арқылы хабар таратылып, көптеген адамдарға жеткізілді. 2011 жылы Қытай халқының 98%-ы ұялы телефон желісімен қамтылды. Осыған қатар, екі айдың ішінде стационарлық телефондардың саны 828 мыңға азайып, 284,3 миллионға жетті.

Реттеу

Қытайдағы байланыс, әсіресе телекоммуникация саласын бақылайтын негізгі орган – Индустрия және ақпараттық технологиялар министрлігі (МИИТ). Ол радио және теледидар салаларын қоспағанда, төменде тізілген барлық салаларды қатаң түрде реттейді, ал радио, кино және теледидар салалары Мемлекеттік радио, кино және теледидар басқармасының қарауына жатады. 2014 жылдан бері Қытайдың Киберкеңістік басқармасы интернет-порталдардағы онлайн әлеуметтік іс-әрекеттерінде пайдаланушылар жасаған контент үшін саясатты және нормативтік-құқықтық базаны қалыптастыруға жауапты.

Телефон

Телефондар – пайдаланылатын негізгі желілер: 284,3 миллион (2012 жылғы наурыз)

2006 жылдың қаңтар-тамыз айларында материктің ұялы телефон пайдаланушылары 273,67 миллион мәтіндік хабарлама жіберді. 2023 жылға дейін Қытайда мәтіндік хабарламалар мен MMS үшін төлемдер өте төмен болып келеді. 55 жерсеріктік станциядан тұратын ішкі спутниктік жүйе құрылған. Халықаралық спутниктік станцияларға 5 Intelsat (4 Тынық мұхиты және 1 Үнді мұхиты), 1 Intersputnik (Үнді мұхиты аймағы) және 1 Inmarsat (Тынық мұхиты және Үнді мұхиты аймақтары) кіреді. Жапония, Оңтүстік Корея, Гонконг, Ресей және Германияға дейін жететін бірнеше халықаралық оптикалық талшықты байланыс желілері бар. Қытайдағы бекітілген және ұялы байланыс операторлары: China Mobile, China Netcom, China TieTong, China Satcom (бұрынғы), China Telecom және China Unicom.

Ұялы телефон арқылы Интернет пайдаланушылар

Қытайда ұялы телефондар мен интернет-трафик бағасының төмендігі ұялы интернет қолданушыларының санын компьютерлік интернет қолданушыларының санынан асырып түсті.

Транс-Тынық мұхит экспресі

Транс-Тынық мұхиты экспресі – АҚШ пен Қытайды оптикалық талшықты кабельмен байланыстыратын телекоммуникациялық жоба. Бұл жоба аймақтар арасындағы интернет-трафиктің артуын қамтамасыз ету үшін жоспарланған, бұл кабельдердің сыйымдылығы қазіргі кабельдерге қарағанда 60 есе жоғары. Бұл АҚШ пен Қытайды тікелей байланыстыратын алғашқы теңіз асты телекоммуникациялық кабель және Тынық мұхиты арқылы жасалған алғашқы тәуелсіз байланыс. Қазіргі уақытта Қытай мен АҚШ арасындағы кабельдік байланыс Жапония арқылы жүзеге асырылады. Жобаға АҚШ-тың Verizon Communications, Қытайдың China Telecom, China Netcom және China Unicom компаниялары, Оңтүстік Кореяның Korea Telecom және Тайваньның Chunghwa Telecom компаниялары қатысуда. Жоба 2006 жылдың желтоқсан айында бастау алды. Құрылыс жұмыстары 2007 жылдың қазан айының ортасында Циньдао қаласында басталды. Жобаны 2008 жылдың шілдесіне дейін (Пекин Олимпиадасына дейін) аяқтау жоспарланған. Азиядағы интернет және телефон желілерінің жұмысын бұзу мүмкіндігін болдырмау үшін, кабельдің жоспарланған бағытында сейсмикалық белсенді аймақтардан сақтану шаралары қолданылды. Кабельдің ұзындығы 18 мың километрден аспайды және құны шамамен 500 миллион долларға бағаланады. Ол Орегон штатындағы Недонна Бичте аяқталады, сондай-ақ Тайвань және Оңтүстік Кореямен де байланыс жолдары бар. Жаңа кабель толыққаннан кейін, бір уақытта 62 миллион телефон қоңырауын қабылдауға және болашақта интернеттің өсуіне, сондай-ақ бейне және электрондық коммерция сияқты жаңа технологияларды қолдауға мүмкіндік береді.