Кіріспе
Кеңірбас тұқымдасы Volvocaceae – бір жасушалы немесе колониялық екі қамшылы организмдердің тұқымдасы, оның ішінде кең таралған Volvox туысы да бар. Бұл тұқымдас 1834 жылы Эренбергпен сипатталған, ал ескі жіктемелерде Volvocidae деп белгілі болған. Барлық түрлері колониялық және тұщы су ортасында мекендейді.
The Volvocaceae are a family of unicellular or colonial biflagellates, including the typical genus Volvox. The family was named by Ehrenberg in 1834, and is known in older classifications as the Volvocidae. All species are colonial and inhabit freshwater environments.
Сипаттама
Вольвокеялардың ең қарапайым түрлері – жасушалардың реттелген жиынтығы, олардың әрқайсысы туысқан, біржасушалы протест – Хламидомонасқа ұқсас және желатинді матрицаға енген. Мысалы, Гоний туысында әрбір жеке организм – әрқайсысы екі қамшылы 4-тен 16-ға дейін жеке жасушадан тұратын жалпақ тақта. Сол сияқты, Эудорина және Пандорина туыстары қуыс шарлар құрайды, біріншісі 16 жасушадан, екіншісі 32-ден 64-ке дейін жасушадан тұрады. Бұл туыстарда әрбір жасуша митоз арқылы жаңа организмді көбейтуге қабілетті. Вольвокациандардың басқа туыстары биологиялық дамудың басқа қағидасын көрсетеді, себебі әрбір организм әртүрлі жасуша түрлерін дамытады. Плеодорина мен Вольвокс жасушаларының көпшілігі соматикалық, ал тек азы ғана репродуктивті. Pleodorina californica колониясында әдетте 128 немесе 64 жасуша болады, олардың алдыңғы бөлігіндегілері тек соматикалық функцияларды атқарады, ал артқы бөлігіндегілері көбейе алады; арақатынасы 3:5. Volvox-та жаңа жеке тұлғаларды көбейтуге қабілетті өте аз ғана жасушалар бар, ал Volvox-тың кейбір түрлерінде репродуктивті жасушалар соматикалық жасушалар сияқты көрінетін және осы сияқты мінез-құлық танытатын жасушалардан пайда болады. Ал V. carteri-де еңбек бөлінісі толыққанды, яғни жасушалар бөліну кезінде репродуктивті жасушалар бөлініп шығады және олар ешқашан соматикалық функцияларды атқармайды немесе функционалдық қамшыларды дамытпайды. Сфероидты колонияның инверсиясы Хламидомонадальдардың эволюциясы барысында екі рет пайда болды. Volvocaceae-де инверсия алғаш рет Volvocaceae жақын туысқан Goniaceae-ден бөлінген кезде болды (суретті қараңыз). Бұл Астрефоменнің эволюциясы кезінде де орын алды. Инверсия екі туыс арасында ерекшеленеді: Астрефомендегі жасушалық бөлінулер кезінде қыздар протопласталарының айналуы және Volvocaceae-дегі жасушалық бөлінуден кейінгі инверсия.