Кіріспе
Француз физиологы және анестезияның негізін салушы (1794–1867) француз математигі Мари Жан Пьер Флоренс (1794 жылдың 13 сәуірі – 1867 жылдың 6 желтоқсаны), Густав Флоренстің әкесі, француз физиологы, эксперименталды ми ғылымын қалаған және анестезия саласындағы алғашқы зерттеуші.
the French mathematician
Marie Jean Pierre Flourens (13 April 1794 – 6 December 1867), father of Gustave Flourens, was a French physiologist, the founder of experimental brain science, and a pioneer in anesthesia.
Өмірбаян
Флауренс Безиер қаласының жанында, Маурельхан жерінде, Геро департаментінде дүниеге келген. Он бес жасында Монпельеде медицинаны оқып, 1813 жылы доктор ғылымын қорғады. Келесі жылы ол Парижге кетіп, ботаник А. П. де Кандолльдің Жорж Кувьеге жазған таныстыру хатын алып барды. Кувье оны жылы қабылдап, оған қызығушылық танытты. Парижде Флауренс физиологиялық зерттеулермен айналысып, кейде жарияланымдарға материалдарымен үлес қосты. 1821 жылы Афинейде сезімдердің физиологиялық теориясы бойынша дәріс оқыды, ол ғылымдағы мамандардың көп назарын аударды. 1815 жылы Флауренс тірі қоян мен қаздың миына локальды зақым келтірудің және оның олардың қимыл-қозғалысына, сезімталдығына және мінез-құлқына тигізетін әсерін мұқият бақылаудың тәжірибелік әдісін алғаш рет қолданды. Оның мақсаты – френологияның негізін қалаушы австриялық дәрігер Франц Йозеф Галл ұсынғандай, мидың әртүрлі бөліктерінің әртүрлі функциялары бар-жоқ екенін зерттеу болды. Бірақ Галл өз тұжырымдамаларын ғылыми тұрғыдан дұрыс негіздемеген. 1825 жылы Флауренс Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Флауренс мидың негізгі бөлімдерінің шынымен де әртүрлі функцияларға жауапты екенін алғаш рет нақты дәлелдеді. Мысалы, мидың екі жарты шарын алып тастағанда, барлық қабылдау, қимыл-қозғалыс және ой-пікір жойылады. Мишаны алып тастағанда жануардың тепе-теңдігі мен қимыл үйлестіру қабілетіне әсер етеді, ал ми сабасын (ұзынша миды) жойғанда өлімге әкеледі. Бұл тәжірибелер Флауренсті мидың екі жарты шары жоғары танымдық функцияларға, мишашық – қозғалыстарды реттеуге және үйлестіруге, ал ми сабасы – қан айналымы, тыныс алу және организмнің жалпы тұрақтылығы сияқты өмірлік функцияларды басқаруға жауапты деген қорытындыға жеткізді. Екінші жағынан, ол (әлдебаса, оның тәжірибелік нысандарының ми қабығы салыстырмалы түрде жай болғандықтан) есте сақтау мен тануға жауапты нақты аймақтарды таба алмады, бұл оны олардың мидың ішінде тараған түрде бейнеленгенін сендірді. Осылайша, мидың белгілі бір аймақтарына әртүрлі функцияларды тағайындауға болады, бірақ одан да нақты анықтама беру мүмкін болмады. Флауренс қаздың жартылай дөңгелек каналын жойғанда, олардың дөңгелек айналып ұшатынын байқады, бұл жартылай дөңгелек каналдардың мақсатын көрсетті. 1828 жылы Кувье Флауренсті Франция колледжінде табиғи тарих бойынша дәріс оқуға таңдады, ал сол жылы ол ЛАГ Босктан кейін Институттың «Ауыл шаруашылығы экономикасы» бөліміне мүше болып сайланды. 1830 жылы ол Кувьеден кейін Король бағында адам анатомиясы бойынша лекция оқушы болып тағайындалды, ал 1832 жылы титулды профессор болып сайланды, ол сол жылы бақтағы музейде салыстырмалы анатомия профессоры лауазымына ауысты. 1833 жылы Флауренс, Кувьедің өлім алдындағы өтінішіне сәйкес, Ғылым академиясының тұрақты хатшысы болып тағайындалды, ал 1838 жылы Безиер округінен депутат болып сайланды. 1840 жылы ол Виктор Гюгодан басымдықпен Жан Франсуа Мишодан кейін Франция академиясына сайланды. 1845 жылы ол «Құрмет легионы» орденінің командирі, ал келесі жылы Францияның пэрі болды. 1841 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1847 жылдың наурыз айында Флауренс Ғылым академиясының назарын жануарларға хлороформның анестезиялық әсеріне аударды. 1848 жылғы революциядан кейін ол саяси өмірден толыққанды түрде шеттеді, ал 1855 жылы Франция колледжінде табиғи тарих профессоры лауазымын қабылдады. Ол 1867 жылдың 6 желтоқсанында Париждің жанындағы Монжерон қаласында қайтыс болды.
Дарвинизмге қарсылық
Флоренс дарвинизмге қарсы болды және табиғи іріктеу идеясын сынады. 1864 жылы ол «М. Дарвиннің Түрлердің шығу тегі туралы кітабына шолу» атты еңбектің авторы атанды. Ол спонтандық жаралу туралы аргументтерді жоққа шығарды. Ол жаратылыстанушы (креационист) болды және түрлердің өзгермейтінін қорғады. Флоренс Чарльз Дарвинды табиғатты бейнелеуі үшін сынады. Ол табиғи іріктеу – табиғаттың іріктемейтіндігіне байланысты өзіне қайшы келетін ұғым деп сарқылып айтты. Флоренс жазған кітап ешқашан ағылшын тіліне аударылмаған, ал ешбір рецензент оның аргументтерін толыққанды жоққа шығаруға тырысқан жоқ. Дегенмен, Томас Генри Хаксли оның дарвинизмге қатысты сын-ескертпелеріне қарсы шығып, «оның егжей-тегжейлі қарсылықтары бұл жақта бұрыннан таныс, тоқсандық шолушылардың тіпті оларды Дарвин мырзаға қарсы қайтадан пайдалануына көндірмейтіндей ескі әдетке жатады» деп мәлімдеді.