Кіріспе

Бұрынғы американдық телеарна.

Ұлттық білім беру телеарнасы (NET) – Форд қорына тиесілі болған, кейіннен Қоғамдық телерадио хабарларын тарату корпорациясымен бірлесіп иеленген американдық білім беру телеарнасы. Ол 1954 жылдың 16 мамырынан 1970 жылдың 4 қазанына дейін жұмыс істеді және оның орнына, бұрын NET құрамына кірген көптеген телеарналармен байланысы бар Қоғамдық хабар тарату қызметі (PBS) келді. Кітапхана және ақпараттық ресурстар жөніндегі кеңес (CLIR) NET жинағын каталогтауға қаржы бөлді, ал Конгресс кітапханасымен бірлескен сақтау жұмысының аясында 1952 жылдан 1972 жылға дейінгі 20 жылдық кезеңдегі коммерциялық емес телеарналар мен өндірушілердің 10 000-нан астам цифрланған телебағдарламалары Американың қоғамдық телерадио хабарларын сақтау архивіне қосылды.

Тарих

1952 жылғы қарашада Форд қорының Ересектер білімі қорынан (FAE) алған грант арқасында Білім беру теледидары мен радио орталығы (ETRC) құрылды. Бастапқыда ол жергілікті телеарналардың басқа станцияларға білім беру бағдарламаларын алмасуы мен таратуына арналған шектеулі қызмет болды; өздігінен материал жасамады. 1956 жылы ETRC-де 22 филиал болды, 1957 жылғы наурызға қарай 26-ға дейін өседі деп күтілді. Бағдарламалар терең зерттелген тақырыптарымен, әдебиет пен тарих тұрғысынан маңызды тұлғалармен бір сағаттық сұхбаттарымен ерекшеленді. Сонымен қатар, бағдарламаның құрғақ әрі академиялық болғаны, ойын-сауыққа мән берілмегені, коммерциялық теледидардан айқын ерекшелігі байқалды. Көптеген бағдарламалар ересектерге білім беру мақсатында жасалды, ал ETRC "Әуе университеті" (немесе, ащы тілмен айтқанда, "Велосипед желісі") деп аталды. Бұл оның төмен бюджетіне және NET бағдарламаларын филиалдарына электрондық емес тәсілдермен – бағдарламалық фильмдер мен бейнетаспаларды пошта арқылы жіберуге байланысты болды, бұл телеиндустрияда "велосипедпен жіберу" деп аталды. Орталықтың бас кеңсесі 1958 жылы Энн-Арбордан Нью-Йоркке көшірілді, ал ұйым Ұлттық Білім беру Теледидары мен Радио Орталығы (NETRC) болып танылды. Бұл орталық АҚШ-тың төртінші телеарнасы болуға ұмтылып, осы кезде белсендірек болды. Оның ішінде 1961 жылы "Корольдер дәуірі" бағдарламасымен бастап, BBC бағдарламаларын АҚШ-қа импорттауды бастады. Аптасына он сағаттық бағдарлама шығаруға көшті. 1962 жылдан бастап федералды үкімет FAE гранттарын Білім беру Теледидары Заңы арқылы қолдау бағдарламасына біріктірді. 1963 жылғы қарашада NETRC өзінің атын Ұлттық Білім беру Теледидары деп өзгертті және радио активтерін бөліп шығарды. 1966 жылдың күзінде эфирге шыққан NET Journal бағдарламасы аясында NET кедейлік және нәсілшілдік сияқты сол кездегі көптеген әлеуметтік мәселелерді зерттеген, дау тудыратын, күшті әсер ететін деректі фильмдерді көрсетуді бастады. Тәнтігерлер мақтағанмен, кейбір филиалдар, әсіресе саяси және мәдени тұрғыдан консервативті нарықтардағылар, бағдарламаның либералды бағытынан наразылық білдірді. 1967 жылы басталған тағы бір NET бағдарламасы – Қоғамдық Хабар тарату зертханасы да ұқсас шағымдарға себеп болды. 1966 жылы NET-тің біріктірілген желі және өндіріс орталығы ретіндегі орны күмәнді болды, себебі президент Линдон Джонсон білім беру теледидарының болашағын зерттеу үшін Карнеги қорына тапсырыс берді. Карнеги комиссиясы 1967 жылы есебін жариялады, онда білім беру теледидарын "халық теледидарына" айналдыру ұсынылды. Жаңа ұйымды коммерциялық емес корпорация (федералды үкімет құрған корпорация) басқаратын болады және үкіметтен және басқа да көздерден қаржы алады. Бұл жоспар бойынша қаражат жеке станцияларға және тәуелсіз өндіріс орталықтарына бөлінетін еді – яғни NET осы деңгейге төмендетілер еді. Форд қоры, қызығушылық танытқан Білім беру Теледидарлары және президент Джонсон Карнеги комиссиясының ұсыныстарын Қоғамдық Хабар тарату Заңында қолдады, ол 1967 жылғы 7 қарашада қол қойылды.

PBS-пен ауыстыру

Қоғамдық телерадио хабарларын тарату қызметі (PBS) 1969 жылғы қарашада құрылды, ал NET бірнеше бағдарламаларды өндіруді және желі атауын сақтап қалды. NET журналы мен Қоғамдық хабар тарату зертханасының өндірісі үкімет қаржыландырған тараптарға жататындығы туралы айыптаулардың арасында жүргізілген жұмыстың қиындықтарын тудырды. Ақырында, Форд пен CPB NET-ті жабуға шешім қабылдады, оның орнына PBS станцияларға бағдарлама тарату желісі ретінде жұмыс істеді, бірақ NET-тен айырмашылығы, ол өндіріс мәселелеріне тікелей араласпады, осы мәселелер NET-тің айналасындағы даулардың басты себебі деп есептелді. Оның орнына, жергілікті станциялар мен сыртқы жеткізушілер жүйеге бағдарламамен қамтамасыз етті, бұл модель бүгінгі күнге дейін PBS-те сақталып келеді. 1970 жылдың басында Форд пен CPB екеуі де NET Нью-Йорк қаласының филиалы WNDT-мен біріктірілмесе, қаржыландыруын тоқтатуға мәжбүр болады деп ескертті. NET осы ұсынысқа келісті. WNDT-нің шақыру белгісі 1970 жылғы 1 қазанда WNET болып өзгертілді, станция мен NET-тің бірігуі аяқталды. 5 қазанда PBS желілік хабар таратуды бастады. NET сол кезден бастап желі ретінде жұмыс істеуін тоқтатты, бірақ NET журналы мен NET Playhouse сияқты кейбір NET бренді бағдарламалары PBS кестесінде (қазір WNET өндіреді) сақталды, бірақ бренд 2 жылдан кейін қолданыстан шығарылды. NET-те басталған Вашингтон апталығы мен Сезам көшесі сияқты кейбір бағдарламалар бүгін де PBS-те көрсетілуде.