Кіріспе
Этноцентристік және этноұлттық идеология. Германцентризм – герман халықтарының мәдени, экономикалық, тарихи, саяси және әлеуметтік саласына басымдық беретін, көбінесе басқа мәдени элементтерді маңызсыз қылатын этноцентристік және этноұлттық идеология. Бұл тұжырымның тамыры әртүрлі тарихи кезеңдерде, соның ішінде 19 ғасырдағы неміс ұлтшылдығының күшеюі мен 20 ғасыр басында біртұтас неміс ұлттық санасын қалыптастыру әрекеттерінде жатыр. Германцентризмнің күрделі және пікірталас тудыратын мәселе екенін атап өту қажет, ғалымдар оның көріністері мен салдарына қатысты әртүрлі пікірлер білдіреді. Германцентризмнің мәні – герман мәдениеті мен мұрасының ықпалында. Бұл тұжырым Германияның өзінен асып, герман тайпалары тарихи түрде қоныстанған Австрия, Германия, Нидерланды және Скандинавия сияқты аймақтарды да қамтиды.
Germanocentrism is an ethnocentric and ethnonational ideology that places a strong emphasis on the cultural, economical, historical, political and social focus on Germanic peoples, often to the marginalization of other cultural elements. This concept has roots in various historical periods, including the 19th century rise of German nationalism and the early 20th century attempts to establish a unified German identity. It is essential to note that Germanocentrism is a complex and debated topic, with scholars offering different perspectives on its manifestations and impact. Germanocentrism, at its core, centers around the influence of Germanic culture and heritage. This concept extends beyond Germany itself, encompassing regions where Germanic tribes historically inhabited, such as Austria, Germany, the Netherlands, and Scandinavia.
Шығу тегі
Неміс орталықтылығының тамыры романтизм дәуірінде, өнерге, фольклорға, музыкаға және мифологияға деген қызығушылықтың қайта жандануымен байланысты. Гримм ағайындары және басқа ғалымдар француз мәдениетін неміс мұрасына қатысты сын-қатер ретінде қарастырды. Олар жинаған халық ертегілерін шынайы неміс рухының (volksgeist) көрінісі деп санады, осы ертегілерді жинау және неміс тілін дамытуды француздық ықпалға қарсы тұру және ерекше неміс ұлттық ерекшелігін құруға бағытталған кең ауқымды бастамамен байланыстырды. Иоганн Вольфганг фон Гёте және Фридрих Ницше сияқты белгілі неміс ойшылдары Германияның мәдени орталық ретіндегі беделін қалыптастырып, интеллектуалдық дискурстың дамуына үлкен үлес қосты. Мартин Лютердің еңбегі көбінесе протестанттық реформация контекстінде талқыланады. Лютердің Библиені неміс тіліне аударуы оны халыққа қолжетімді етіп, неміс тілінің стандартизациялануына және дамуына ықпал етті. Бұл тілдік әсер ерекше неміс ұлттық санасының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, Лютердің Библиені жеке түсіндіруге баса назар аударғаны жеке жауапкершілік пен тәуелсіздік сезімін күшейтті, бұл неміс тілді аймақтардағы мәдени және әлеуметтік өзгерістерге әсер етті.
Неміс ұлтшылдығының өрлеуі
XIX ғасырда саяси бірлік және мәдени тұтастыққа ұмтылыс тудырған неміс ұлтшылдығы пайда болды. Иоганн Готлиб Фихте және Иоганн Готфрид Хердер сияқты қайраткерлер, нағыз неміс мәдениеті қарапайым халықтың – "das Volk" ішінде табылатынын айту арқылы, ерекше неміс ұлттық санасын қалыптастыруға үлес қосты. Бұл қозғалыс германцентризмнің қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Германияның Еуропа тарихындағы орталық рөлінің нәтижесінде, оның терең тарихи тамырлары бар. Бұл термин ұлттық сананың белсенді қалыптасу кезеңдерінде, мысалы Отто фон Бисмарк басшылығымен Германияның бірігуі кезінде кеңінен танымал болды. Неміс ұлтшылдығының кейіннен күшеюі неміс жетістіктері мен үлесіне назар аударуды күшейтті.
ХХ ғасыр
ХХ ғасырда, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, нацистік режим кезінде германоцентризм одан да айқын түр алды. Адольф Гитлер мен нацистік партия неміс ұлтшылдығының өте радикалды түрін жарнамалап, нәсілдік басымдық сезімін күшейтіп, Еуропада гегемониялық неміс мәдени ықпалын орнатуға ұмтылды.
Тілдік аспектілер
Германдық орталықтылықтың бір көрінісі тіл білімінде байқалады, мұнда герман тілдер тобына ерекше назар беріледі. Бұл тарихи тілдік байланыстарды зерттеуді және герман тілдерін тарих барысында сақтап қалуды қамтиды.
Қазіргі заманғы маңызы
Қазіргі заманғы дискурста германоцентризм көбінесе еуропалық идентичность және интеграция контекстінде зерттеледі. Ғалымдар мен мәдени сыншылар тарихи мұралардың, оның ішінде германоцентрикалық проявлениелердің, еуропалық қауымдастықтағы түсініктер мен өзара әрекеттесуге қалай әсер ететінін қарастырады. Бұл Германияның Еуропалық Одақтағы рөлі, халықаралық қатынастар және мәдени дипломатия туралы пікірсайыстарда да көрінеді. Германияның Еуроодақтағы экономикалық күші мен ықпалы билік тепе-теңдігі мен шешім қабылдау процестеріне қатысты тартыстарды қозғады.
Сын
Неміс орталықтығы құнды түсініктер ұсынуы мүмкін, бірақ ол ықтимал қиялылық және жабықтық үшін сынға ұшыраған. Сыншылар германоцентризм, әсіресе нацистік кезеңде, мәдени шовинизмге және әртүрлі көзқарастарды қабылдамауға әкелді деп санайды. Бұл термин неміс мәдениетінің Еуропа шегінде де, одан тыс жерлерде де басқа ұлттардың үлесі мен көзқарастарын ескермеу арқасында басымдыққа ие болған жағдайларды көрсету үшін қолданылады. Кейбір адамдар бұл этноцентризмді күшейтеді және жаһандық ынтымақтастықтың жолын кеседі деп мәлімдейді.