Соққысынан кейін снарядтардың әсері: терминалдық баллистика, тездік, салмақ, құрамы, нысанаға ену тереңдігі. Қорғаныс және қауіпсіздік салаларында маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нысанаға жеткеннен кейін снарядтардың мінез-құлқы
Projectiles' behavior after reaching their targets
Терминалды баллистика – снаряд нысанаға тигенде және энергиясын нысанаға бергендегі оның мінез-құлқы мен әсерлерін зерттейтін баллистиканың бір саласы. Оқтың конструкциясы (сондай-ақ соққы жылдамдығы) енудің тиімділігін үлкен дәрежеде анықтайды.
Terminal ballistics is a sub field of ballistics concerned with the behavior and effects of a projectile when it hits and transfers its energy to a target. Bullet design (as well as the velocity of impact) largely determines the effectiveness of penetration.
Жалпы
Терминал баллистикасының ұғымын кез келген нысанаға тиетін снарядқа қолдануға болады. Бұл тақырыптың көп бөлігі тірі нысанаға шабуыл жасайтын шағын қарулардың әсеріне және снарядтың нысананы қабілетсіз ету немесе жою мүмкіндігіне қатысты. Негізгі факторларға оқтың салмағы, құрамы, жылдамдығы және пішіні кіреді.
The concept of terminal ballistics can be applied to any projectile striking a target. Much of the topic specifically regards the effects of small arms fire striking live targets, and a projectile's ability to incapacitate or eliminate a target. Common factors include bullet weight, composition, velocity, and shape.
Нысанаға ату
Қысқа қашықтықтағы нысана атуда, әдетте 50 метрге дейін, немесе 55 ярдқа дейін, .22 ұзын мылтық сияқты аз қуатты оқтармен, аэродинамика салыстырмалы түрде маңызсыз, ал жылдамдық толық қуатты оқтармен алынатын жылдамдықтарға қарағанда төмен болады. Оқтың салмағы тең болса, ол домаламайды; демек, оның пішіні аэродинамикалық мақсаттар үшін маңызды емес. Қағаз нысанаға ату үшін нысананы тесіп өтетін (wadcutters деп аталатын) оқтар артық көріледі. Олардың алдыңғы бөлігі өте жалпақ, көбінесе периметрі бойынша сәл өткір жиегі бар, бұл оның диаметріне тең немесе жақын тесік жасап, нысананы нақты бағалауға мүмкіндік береді. Нысана шеңберінің жиегін кесу жоғары ұпайға ие болуға мүмкіндік беретіндіктен, дюймнің ондық бөлігіне дейін дәлдік қажет. Журналдық тапаншалар бұрышты пішініне байланысты бау кескіштерді сенімді түрде беруге бейім емес. Осы мәселені шешу үшін жартылай бау кескіштер жиі қолданылады. Жартылай бау кескіш конустық бөліктен тұрады, ол кішкентай жалпақ ұшына дейін келеді және конус табанында жұқа, өткір иық болады. Жалпақ ұшы тесік жасайды, ал иық оны таза ашады. Болат нысаналар үшін мақсат – нысананы құлату үшін жеткілікті күш беру, сонымен бірге нысанаға зиянды азайту. Жұмсақ қорғасыннан жасалған оқ, немесе жақтаулы қуыс ұшты оқ, немесе жұмсақ ұшты оқ соққыға ұшқанда (соққы жылдамдығы оны деформациялауға жеткілікті болса) тегістеледі, соққыны нысананың үлкен ауданына таратып, болат нысанаға зақым келтірмей, жалпы күшті қолдануға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, жоғары қуатты мылтықпен алыс қашықтықтағы дәл нысана ату үшін арнайы жасалған оқтар бар. Дизайн өндірушілер арасында сәл өзгеше болуы мүмкін. 1950 жылдары АҚШ Әуе күштері жүргізген зерттеулер оқтың ұшу кезінде ұзақ қашықтықта тұрақтырақ болатынын және ауырлық орталығы қысым орталығының арт жағына қарай бұрылғанда көлденең желге төзімді болатынын анықтады. MatchKing оғы – ашық ұшты матч дизайны, оқтың ұшындағы жағасында кішкентай апертура және оқтың ұшының астындағы қуыс ауа кеңістігі бар, ал бұрынғы дәстүрлі оқтар ұшына дейін жететін қорғасын ядроға ие болған. АҚШ әскері қазір осы типтегі оқтарды қолданатын снайперлерге оқ-дәрілерді ұсынады. 7,62×51 мм патроны үшін M852 Match және M118LR оқ-дәрілері шығарылады: екеуі де Sierra MatchKing оқтарын қолданады; 5,56×45 мм үшін АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің мергендері M16 типті мылтықтарды қолданады, олар Black Hills Ammunition және Crane Naval Surface Warfare Center бірлесіп әзірлеген Mk 262 Mod 0 патронын алады. Жоғары қуатты мылтықпен және әскери мергендікпен өте алыс қашықтықтағы дәл нысана ату үшін, әдетте CNC токарлық станоктарында монометалл қорытпаларынан жасалған таяқшалардан жасалған радикалды түрде жасалған өте төмен соққылы (VLD) оқтар қол жетімді. Бұл снарядтардың негізгі күші – олардың тиімді қашықтығын қалыпты стандарттан асыру. Бұл үшін оқ өте ұзын болуы керек және әдеттегі патронның жалпы ұзындығын асып кетуі мүмкін. Сонымен қатар, өте ұзын снарядтарды тұрақтандыру үшін жиі бұралу жылдамдығын арттыру қажет. Мұндай коммерциялық емес патрондар "жабайы" деп аталады. Жабайы негізделген (ультра) ұзақ қашықтыққа арналған патронды пайдалану арнайы немесе жекеленген мылтықты, тиісті кесілген патрон ұясын және жылдам бұралулы стволды талап етеді.
For short range target shooting, typically on ranges up to 50 meters, or 55 yards, with low powered ammunition like a .22 long rifle, aerodynamics is relatively unimportant, and velocities are low compared to velocities attained by full powered ammunition. As long as a bullet's weight is balanced, it will not tumble; its shape is thus unimportant for purposes of its aerodynamics. For shooting at paper targets, bullets that will punch a perfect hole through the target —called wadcutters— are preferred. They have a very flat front, often with a relatively sharp edge along the perimeter, which punches out a hole equal to or almost equal to its diameter, thus enabling unambiguous scoring of the target. Since cutting the edge of a target ring will result in a higher score, accuracy to within fractions of an inch is desirable. Magazine fed pistols tend not to reliably feed wadcutters because of their angular shape. To address this, the semi wadcutter is often used. The semi wadcutter consists of a conical section that comes to a smaller flat point and a thin sharp shoulder at the base of the cone. The flat point punches a hole, and the shoulder opens it up cleanly. For steel targets, the concern is to provide enough force to knock over the target while minimizing the damage to the target. A soft lead bullet, or jacketed hollow point bullet, or soft point bullet will flatten out on impact (if the velocity at impact is sufficient to make it deform), spreading the impact over a larger area of the target, allowing more total force to be applied without damaging the steel target. There are also specialized bullets designed for use in long range precision target shooting with high powered rifles. The designs vary somewhat from manufacturer to manufacturer. Research in the 1950s by the U. S. Air Force discovered that bullets are more stable in flight for longer distances and more resistant to crosswinds if the center of gravity is biased to the rear of the center of pressure. The MatchKing bullet is an open tip match design with a tiny aperture in the jacket at the point of the bullet and a hollow air space under the point of the bullet, whereas previous conventional bullets had a lead core that went all the way up to the point. The U. S. military now issues ammunition to snipers that use bullets of this type. M852 Match and M118LR ammunition are issued, for the 7.62×51mm chamber: both use Sierra MatchKing bullets; for 5.56×45mm those U. S. Navy and U. S. Marine snipers who use accurized M16 type rifles are issued the Mk 262 Mod 0 cartridge developed jointly by Black Hills Ammunition and Crane Naval Surface Warfare Center. For ultra long range precision target shooting with high powered rifles and military sniping, radically designed very low drag (VLD) bullets are available that are generally produced out of rods of mono metal alloys on CNC lathes. The driving force behind these projectiles is the wish to enhance the practical maximum effective range beyond normal standards. To achieve this, the bullets have to be very long and normal cartridge overall lengths often have to be exceeded. Common rifling twist rates also often have to be tightened to stabilize very long projectiles. Such commercially nonexistent cartridges are termed "wildcats". The use of a wildcat based (ultra) long range cartridge demands the use of a custom or customized rifle with an appropriately cut chamber and a fast twist bore.
Ең үлкен ену
Қарулы нысаналарға немесе ірі, күшті жануарларға қарсы қолдану үшін ең маңыздысы – тегілу. Нысананың ең кішкентай ауданына кинетикалық энергия мен снаряд массасының ең көп мөлшерін жұмсау ең жоғары тегілуді қамтамасыз етеді. Ең жоғары тегілуге арналған оқ-дәрілер соққыда деформацияға қарсы тұру үшін жасалған және әдетте мыс, латунь немесе жұмсақ болатпен қапталған қорғасыннан жасалады (кейбіреулері тіпті толық мыс немесе қола қорытпасынан жасалған). Қапшақ оқтың алдыңғы бөлігін толығымен жабады, бірақ көбінесе артқы бөлігі ашық қорғасынмен қалады (бұл өндіріс талабы: қапшақ бірінші болып жасалады, ал қорғасын артқы жағынан кіргізіледі). Қорғасыннан гөрі қатайтылған материалдарды тегілу үшін қорғасын ядросы қатайтылған болат сияқты қаттырақ материалмен толықтырылады немесе алмастырылады. Әскери бронебойғыш ұсақ қару оқ-дәрілері мыс қапталған болат ядродан жасалады; болат әдеттегі жұмсақ қорғасын ядросынан гөрі деформацияға жақсы қарсы тұрады, бұл тегілуді арттырады. Қазіргі НАТО 5.56 мм SS109 (M855) оғы тегілуді жақсарту үшін болат ұшы бар қорғасын ядросын пайдаланады, болат ұшы бронебойғыш үшін деформацияға төзімділікті қамтамасыз етеді, ал бұрынғы оқтан (M193) 25% ауыр қорғасын ядросы жұмсақ нысаналарда жақсы тегілу үшін кесімдік тығыздықты арттырады. Ірі, жоғары жылдамдықты калибрлер үшін, мысалы танктердің қарулары, қаттылық тығыздыққа қарағанда екінші реттік маңызға ие және әдетте вольфрам карбиді, вольфрам қатты қорытпасы немесе таусылған ураннан жасалған, алюминий немесе магний қорытпасында (немесе кейбір жағдайларда көміртек талшығында) атылатын кіші калибрлі оқ-дәрілер болып табылады. Көптеген заманауи танк қарулары тегіс, бұрмаланған емес, себебі практикалық бұрмалау бұрылыстары тек ұшатын снарядтарды, мысалы, бронебойғыш қапталған баллистикалық қақпақты (APCBC) 5:1 шамамен қатынасымен ұзындығына және диаметріне қарай тұрақтандыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ бұрмалау үйкелісті қосып, жылдамдықты төмендетеді, демек қол жеткізілетін жалпы күшті азайтады. Ең кішкентай ауданда ең көп күшті алу үшін қазіргі заманғы танкке қарсы снарядтардың арақатынасы 10:1 немесе одан да көп. Оларды бұрмалаумен тұрақтандыру мүмкін болмағандықтан, олар үлкен жебелер сияқты жасалады, бұрмалаудың орнына тұрақтандыру күшін беретін қанаттары бар. Бұл кіші калибрлі оқ-дәрілер, бронебойғыш, тұрақтандырылған лақтыру саботы (APFSDS) деп аталады. Сабот – бұл зарядтың қысымын тегілуге арналған бөлікке беру үшін қолданылатын жеңіл материал, содан кейін оқ стволден шыққан кезде тасталады.
For use against armored targets, or large, tough game animals, penetration is the most important consideration. Focusing the largest amount of kinetic energy and projectile mass on the smallest possible area of the target provides the greatest penetration. Bullets for maximum penetration are designed to resist deformation on impact and usually are made of lead that is covered in a copper, brass, or mild steel jacket (some are even solid copper or bronze alloy). The jacket completely covers the front of the bullet, although often the rear is left with exposed lead (this is a manufacturing consideration: the jacket is formed first, and the lead is swaged in from the rear). For penetrating substances significantly harder than jacketed lead, the lead core is supplemented with or replaced with a harder material, such as hardened steel. Military armor piercing small arms ammunition is made from a copper jacketed steel core; the steel resists deformation better than the usual soft lead core leading to greater penetration. The current NATO 5.56mm SS109 (M855) bullet uses a steel tipped lead core to improve penetration, the steel tip providing resistance to deformation for armor piercing, and the heavier lead core (25% heavier than the previous bullet, the M193) providing increased sectional density for better penetration in soft targets. For larger, higher velocity calibers, such as tank guns, hardness is of secondary importance to density, and are normally sub caliber projectiles made from tungsten carbide, tungsten hard alloy, or depleted uranium fired in a light aluminum or magnesium alloy (or carbon fiber in some cases) sabot. Many modern tank guns are smoothbore, not rifled because practical rifling twists can only stabilize projectiles, such as an Armour Piercing Capped Ballistic Cap (APCBC), with a length to diameter ratio of up to about 5:1 and also because the rifling adds friction, reducing the velocity and thus total force it is possible to achieve. To get the maximum force on the smallest area, modern anti tank rounds have aspect ratios of 10:1 or more. Since these cannot be stabilized by rifling, they are built instead like large darts, with fins providing the stabilizing force instead of rifling. These subcaliber rounds, called Armor Piercing Fin Stabilized Discarding Sabot (APFSDS) are held in place in the bore by sabots. The sabot is a light material that transfers the pressure of the charge to the penetrator, then is discarded when the round leaves the barrel.
Бақыланатын ену
Ақырғы оқтар тобы – нысананың артындағы заттарға зиян келтірмеу үшін тегілуін бақылауға арналғандары. Мұндай оқтар көбінесе аң аулау және азаматтық қолдану үшін пайдаланылады; әскерилер оларды көбінесе қолданбайды, себебі Гаага конвенциясы халықаралық қақтығыстарда кеңейтілмелі оқтарды қолдануға тыйым салады, сондай-ақ олардың қазіргі заманғы бронежилетті тесіп өту мүмкіндігі төмен. Бұл оқтардың соққыға түскен кезде беттік ауданы ұлғаяды, осылайша қарсылық күші артып, нысана ішіндегі қозғалысын шектейді. Ұтымды қосымша әсері – кеңейген оқ үлкен тесік жасайды, тіндердің зақымдануын күшейтеді және жанға сыймауды жеделдетеді. Оқ нысананы тесіп өтіп кеткенде көп қан кетуге себеп болады, бұл аңды қан іздері арқылы оңай табуға мүмкіндік береді, бірақ кейбір жағдайларда нысананың арт жағынан шығуына жол бермеу маңыздырақ. Тесіп өтетін оқ (нысананың бұрылуынан бастапқы бағытына сәйкес келмей) әрі қарай ұшуы мүмкін және күтпеген зақымдар немесе жарақаттар тудыруы мүмкін.
The final category of bullets is that intended to control penetration so as not to harm anything behind the target. Such bullets are used primarily for hunting and civilian antipersonnel use; they are not generally used by the military, since the use of expanding bullets in international conflicts is prohibited by the Hague Convention and because these bullets have less chance of penetrating modern body armor. These bullets are designed to increase their surface area on impact, thus creating greater drag and limiting the travel through the target. A desirable side effect is that the expanded bullet makes a larger hole, increasing tissue damage and speeding up incapacitation. While a bullet that penetrates through and through tends to cause more profuse bleeding, allowing a game animal to be blood trailed more easily, in some applications, preventing exit from the rear of the target is more desirable. A perforating bullet can continue on (likely not coaxial to the original trajectory due to target deflection) and might cause unintended damage or injury.
Жазық нүкте
Оқтан тұрақты бұзылуды табудың ең оңай жолдарының бірі – кең және жалпақ ұшын жасау. Бұл тиімді бетін ұлғайтады, себебі дөңгелектелген оқтар тіндердің жиектерінен "сыға қалуына” мүмкіндік береді. Жалпақ ұштар да, әртүрлі деңгейде, ұшу кезінде қарсылықты арттырады, бұл материалдың түрімен және оқтың бастапқы жылдамдығымен бірге соқтығыс кезіндегі кеңею деңгейіне әсер етеді. Ірі немесе қауіпті жануарларға қарсы қолдану үшін кейде жалпы диаметрінің 90%-ға дейін айқын алдыңғы жағы бар жалпақ ұшты оқтар артық көріледі. Мұндай жағдайларда олар әдетте өте қатты қорытпалардан жасалады және бұрылу мүмкіндігін азайту үшін, калибріне қарағанда ұзын және ауыр болуы мүмкін, тіпті кесінді тығыздығын арттыру үшін вольфрам сияқты сирек кездесетін материалдардан да жасалуы мүмкін. Бұл оқтар бұлшық ет, сүйек және маңызды аймақтар арқылы жеткілікті тереңдікке енуге арналған, сонымен қатар оқтың диаметрінен бастап монетаның мөлшеріне дейінгі зақымдану арнасын тудырады, бұл оқтан әлдеқайда үлкен және кез келген бұрышта және әртүрлі қашықтықта бірдей нәтиже береді. Жалпақ ұшты оқтың аң аулаудағы қолданылуларының бірі – аю аулау сияқты ірі жануарларды аулау, онда адамдар 44 Магнум, 10 мм немесе кеңеюге аса тәуелді емес үлкен калибрлі қосалқы қаруды алып жүруі мүмкін. Жеңіл салмақты, кеңеймейтін, салыстырмалы түрде жоғары жылдамдықпен итермеленген снарядтар да қолданылады, әдетте 100 метрден аспайтын жақын қашықтықтағы қолданулар үшін. Калибріне шаққанда жеңіл оқтар энергияны белгілі бір ортаға тезірек жеткізеді, бірақ олардың кесінді тығыздығына қатысты тұрақты ену сипаттамаларымен және оқ тоқтағандағы біртекті тарамдану әсерімен сипатталады. Мұндай жағдайларда салмақты сақтау маңызды болғанда, сынықтардың таралуын азайтуға болады. Басқа жалпақ ұшты оқтардың кеңеюі бастапқы диаметрінен 1-3 есеге дейін жетеді. Мұндай оқ-дәрілер әдетте қорғасыннан немесе қорғасынмен жабылған металлдан жасалады, онда таза қорғасын немесе күтілетін соқтығыс жылдамдықтарына пропорционалды күшейтілген қорғасын қорытпасы болуы мүмкін. Қорғасынның өте жұмсақ түрлері ұзақ қашықтықта жақсы кеңейе алады, бірақ жақын қашықтықтағы ату үшін ақылға қонымды жылдамдықта ұсталуы керек. Қалшықтығын сақтайтын, мықты қорғасын қорытпалары тиісті жылдамдықпен итергенде ерекше салмақты ұстап тұрады және жақын қашықтықтағы қатты беттерге тез соғылады, бірақ ұзақ қашықтықта кеңею сипаттамалары шектеулі болуы мүмкін. Идеалды жағдайда, кеңеюдің азаюы қашықтыққа байланысты энергияның азаюына пропорционалды болуы керек. Сондықтан, тең немесе одан да көп салмақты сақтау арқылы, оқ өзінің барлық мақсатты аралығында жеткілікті ену үшін қажетті жоғары кесінді тығыздығын көрсетеді. Шын өмірде, адамдар кейде қателік жасайтындықтан, жалпақ ұшты оқтардың кейбір артықшылықтары бар. Оқтардың зақымдануының түрлі жолдары бар. Жалпақ ұшты оқтар қатты беттерде бұрылуға немесе күшті сынықтарға төзімді болмаса да, олар төзімді және жылдамдықтың аз мөлшерін жоғалту металлургияға қатысты қателіктерді жеңілдетуге көмектеседі, әсіресе егер конструкция қосымша салмақпен сәйкес келсе. Екіншіден, оқтар күтілгендей кеңеймеген кезде, мысалы, оқ-дәрілерге арналғаннан тыс 50 немесе 100 метрге соққанда, жеткілікті кеңдіктегі жалпақ ұшы (Meplat) бар оқ ешқашан құламайынша минималды бұзылумен "қаламша” сияқты өтпейді. Дұрыс пропорцияланған жалпақ ұшты оқ маңызды аймақта жеткілікті диаметрлі тесік қалдыра алады, бұл жануардың күресін аяқтау үшін қажет, бұл жоғары жылдамдықты соққыдан секундтармен өлшенетін уақыт айырмашылығын құрайды.
One of the simpler ways to find consistent disruption from a bullet is forming a wide and flat tip. This increases the effective surface area, as rounded bullets can allow tissues to "flow" around the edges. Flat points also increase drag during flight to various extent, which along with the type of material and muzzle velocity, tends to affect the degree of expansion at impact. Flat point bullets, with especially pronounced fronts of up to 90% of the overall bullet diameter, are sometimes preferred for use against large or dangerous game animals. For such purposes, they are typically made of unusually hard alloys, and may be longer and heavier than normal for their caliber to decrease the chance of deflection, and even include exotic materials such as tungsten to increase their sectional density. These bullets are designed to penetrate with sufficient depth through muscle, bone, and vital areas while causing a wound channel ranging from bullet diameter to the size of a coin, significantly larger than the bullet, and are most likely to perform similarly at any angle and at various ranges. One of the hunting applications of the flat point bullet is large game such as bear hunting, in which case people may be carrying a sidearm such as a 44 Magnum, 10 mm, or a larger caliber that is not intensively reliant on expansion. Light weight non expanding projectiles pushed at a relatively high rate of speed are also utilized, generally for close ranged applications well inside 100 yards. The light for caliber bullets will transfer energy to a given medium more rapidly, yet with consistent penetration characteristics relative to their sectional density and a constant tapering effect as the bullet graduates to a stop. Such implementations may be conducive to mitigating fragmentation where weight retention is prioritized. Other flat pointed bullets offer expansion ranging up into 1 to 3 times the original diameter of the bullet. Such ammunition is typically made from lead or with a supporting metal jacket design, which may contain pure lead, or a lead alloy which is strengthened in proportion to the expected range of velocities at impact. Particularly soft forms of lead may expand well at longer ranges, but must be kept at a velocity that is within reason for a close ranged shot. More resilient lead alloys which retain malleability will exhibit exceptional weight retention when pushed to a respective velocity and promptly striking hard surfaces at close range, but may have limited expansion characteristics at longer range. Ideally, the reduction in expansion will be proportionate to the reduction in energy over distance. Therefore, with equal or greater weight retention, the bullet proves to exhibit a higher sectional density necessary for sufficient penetration throughout its intended range. In the real world, where people make some occasional mistakes in judgement, flat pointed bullets can have some forgiving advantages. Bullets fail in a variety of ways. While flat pointed bullets are not immune to deflection or severe fragmentation off hard surfaces, they do tend to be resistant, and any tendency to bleed off a small amount of speed only helps to mitigate misjudgements pertaining to metallurgy, particularly if the design coincides with additional weight. Secondly, when bullets fail to expand as expected, such as an impact on game 50 or 100 yards beyond what the ammunition is designed for, a bullet with a wide enough flat point (Meplat) will never "pencil through" with minimal disruption in the absence of tumbling. A properly proportioned flat pointed bullet can most assuredly leave a hole of sufficient diameter through the vital area, which is all that is necessary to end an animal's struggle with a difference of time appropriately measured in seconds from that of a higher velocity impact.
Кеңейту
Жеңіл нысаналарға қарсы кеңейтілген оқтар, қуыс ұшты оқтар және жұмсақ ұшты оқтар тиімдірек. Бұл оқтар бұлшық ет тінінің гидравликалық қысымын пайдаланып, оқтың кеңеюіне арналған. Қуыс ұшты оқ бірнеше байланысқан бөліктерге (кейде олардың пішініне байланысты жапырақшалар деп аталады) кері иіліп, оқтың денеде тудыратын зақымның ауданын ұлғайтады. Қуыс ұшты оқ соққанда дене тіндерімен және сұйықтықтармен толады, содан кейін оққа материя түсе бергенде кеңейеді. Бұл процеске бейресми түрде "саңырауқұлақтандыру" деп аталады, себебі идеалды нәтиже - саңырауқұлақ пішініне ұқсайтын форма: цилиндрлі негіз және кең беті, онда оқтың ұшы дене арқылы өте келе көбірек аумақты ашады. Аэродинамикалық тиімділік үшін, қуыс ұшты оқ кедергі тудырмағандықтан, оның ұшы көбінесе тік полимерлік "мұрындықпен" жабдықталады, ол соққанда поршень ретінде жұмыс істеп, қуыс ұшты оқты ашып, кеңеюіне көмектеседі. Мысалы, .44 Магнум патронындағы мыс қапталған қуыс ұшты оқтың бастапқы салмағы 240 гран (15,55 г) және диаметрі 0,43 дюйм (11 мм) болса, соққанда диаметрі 0,70 дюйм (18 мм) және соңғы салмағы 239 гран (15,48 г) болатын жуандатылған дөңгелекке айналуы мүмкін. Бұл өте жақсы көрсеткіш: салмақтың көбі сақталады және алдыңғы бетінің ауданы 63%-ға ұлғаяды. Қуыс ұшты оқтың тегілуі ұқсас кеңеймейтін оққа қарағанда екі есе аз болады, ал пайда болған жара немесе тұрақты қуыс әлдеқайда кең болады. Егер максималды бұзудың мақсаты үлкен диаметрге дейін кеңею болса, соққанда кеңеюдің сәйкес келмейтін нәтижелеріне сенудің орнына қажетті диаметрден бастаудың мәні бар сияқты. Бұл пікірге демеушілік бар (осы себепті .45 ACP, .40 S&W және диаметрі 0,355 дюймді 9×19 мм патрондарына қарағанда, көптеген жақтастары бар), бірақ маңызды кемшіліктері де бар. Үлкен диаметрлі оқ бірдей массадағы кіші диаметрлі оққа қарағанда әлдеқайда көп кедергіге ие болады, яғни ұзақ қашықтықтағы тиімділігі айтарлықтай төмендейді. Үлкен диаметрлі оққа оқ-дәрілерді сақтау үшін көбірек орын қажет, яғни үлкен тапаншалар немесе кішкентайрақ дүрылдар қажет болады. .45 ACP, .40 S&W және 9×19 мм тапаншаларын салыстырғанда, әдеттегі айырбас .45 ACP үшін 7-14 оқтық сыйымдылық, .40 S&W үшін 10-16 оқтық сыйымдылық және 9×19 мм үшін 13-19 оқтық сыйымдылық болып табылады. Бірнеше .45 калибрлі тапаншалар жоғары сыйымдылықты дүрылдармен қол жетімді болғанымен (Para Ordnance 1980-ші жылдардың соңында алғашқылардың бірі болды), көптеген адамдар қажетті кең тұтқаны ыңғайсыз және пайдалануға қиын деп санайды. Әсіресе, кеңеймейтін оқтың әскери талабына қатысты, терминалдық әсерді күшейту үшін аз, үлкен оқтарды немесе нысананы тигізу мүмкіндігін арттыру үшін көбірек, кішірек оқтарды таңдау жақсы ма дегенде қызу пікірталас болып тұрады.
More effective on lighter targets are the expanding bullets, the hollow point bullet, and the soft point bullet. These are designed to use the hydraulic pressure of muscle tissue to expand the bullet. The hollow point peels back into several connected pieces (sometimes referred to as petals due to their appearance) causing the bullet to create a larger area of permanent damage. The hollow point fills with body tissue and fluids on impact, then expands as the bullet continues to have matter pushed into it. This process is informally called mushrooming, as the ideal result is a shape that resembles a mushroom—a cylindrical base, topped with a wide surface where the tip of the bullet has peeled back to expose more area while traveling through a body. For the purposes of aerodynamic efficiency, due to the hollow point not creating drag, the tip of the hollow point will often be tipped with a pointed polymer 'nose' which may also aid in expansion by functioning as a piston upon impact pushing the hollow point open. A copper plated hollow point loaded in a .44 Magnum, for example, with an original weight of 240 grains (15.55 g) and a diameter of 0.43 inch (11 mm) might mushroom on impact to form a rough circle with a diameter of 0.70 inches (18 mm) and a final weight of 239 grains (15.48 g). This is excellent performance; almost the entire weight is retained, and the frontal surface area increased by 63%. Penetration of the hollow point would be less than half that of a similar nonexpanding bullet, and the resulting wound or permanent cavity would be much wider. It might seem that if the whole purpose of a maximum disruption round is to expand to a larger diameter, it would make more sense to start out with the desired diameter rather than relying on the somewhat inconsistent results of expansion on impact. While there is merit to this (there is a strong following of the .45 ACP, as compared to the .40 S&W and 0.355 in diameter 9×19mm, for just this reason) there are also significant downsides. A larger diameter bullet is going to have significantly more drag than a smaller diameter bullet of the same mass, which means long range performance will be significantly degraded. A larger diameter bullet also means more space is required to store the ammunition, which means either bulkier guns or smaller magazine capacities. The common trade off when comparing .45 ACP, .40 S&W, and 9×19mm pistols is a 7 to 14 round capacity in the .45 ACP vs. a 10 to 16 round capacity in the .40 S&W vs. a 13 to 19 round capacity in the 9×19mm. Although several .45 caliber pistols are available with high capacity magazines (Para Ordnance being one of the first in the late 1980s) many people find the wide grip required uncomfortable and difficult to use. Especially where the military requirement of a nonexpanding round is concerned, there is fierce debate over whether it is better to have fewer, larger bullets for enhanced terminal effects, or more, smaller bullets for an increased number of potential target hits.
Фрагментациялау
Бұл оқ-дәрілер класы соққыда бөлінуге арналған, бірақ құрылысы жағынан кеңейтілген оқтарға ұқсас. Фрагменттелуші оқтар әдетте жоғарыда сипатталған қуыс ұшты оқтар сияқты жасалады, бірақ олардың қуыстары тереңірек және үлкенірек болады. Сонымен қатар, олардың жалпы беріктігін төмендету үшін жұқа мыс қабықшаларымен жабдықталуы мүмкін. Мұндай оқтар көбінесе жоғары жылдамдықпен атылады, соққыда фрагменттелуін максималды ету үшін. Қуыс ұшты оқтан айырмашылығы, ол мүмкіндігінше көп салмақты сақтап, нысанаға ең үлкен бетін ұсынуға тырысып, бір үлкен бөлік ретінде қалуға ұмтылады, фрагменттелуші оқ бірден көптеген кішкентай бөліктерге ажырауға арналған. Бұл оқ-дәрінің барлық кинетикалық энергиясы өте қысқа мерзім ішінде нысанаға беріледі дегенді білдіреді. Бұл оқтар көбінесе егеуқырларды, мысалы, дала итін ату үшін қолданылады. Бұл оқтардың әсері өте күшті, көбінесе жануар соққыда жарылып кетеді. Дегенмен, ірі аң ауында фрагменттелуші оқтар өмірлік органдарға жеткілікті терең енбейді, нәтижесінде таза өлтіруге қол жеткізілмейді, орнына "шашыраңқы жара" пайда болуы мүмкін. Бұл сонымен қатар осы оқтардың қолданылуын супердыбыстық (мысқау) оқтармен шектейді, олардың кинетикалық энергиясы өлімге әкелетін соққыны қамтамасыз ету үшін жеткілікті болады. Бұл оқ-дәрілердің екі негізгі артықшылығы бар: олардың гуманистік екендігі, өйткені шағын егеуқырлардың кез келген жеріне тисе де, бірден өлтіреді, және салыстырмалы түрде жеңіл фрагменттердің рикошет немесе қасақана емес нысаналарға ену қаупі өте төмен. Фрагменттелуші оқтарды сынғыш оқтармен шатастырмау керек (төменде қараңыз). Сонымен қатар, соққыда деформация немесе фрагменттелуге әкелетін ядросы және/немесе қабықшасы қасақана түрде әлсіретілген қуыс ұшты немесе жұмсақ ұшты оқтар да қолданылады. Варшава шартының 5.45×39 мм М74 шабуыл мылтығының оғы жоғары жылдамдықты, кішкентай калибрлі әскери оқтар дәуірінде кең таралған тенденцияны көрсетеді. 5.45×39 мм оқ екі бөліктен тұратын ядросы бар болат қабықшалы оқтарды пайдаланады, артқы бөлігі қорғасыннан, ал алдыңғы бөлігі ауа қуысы бар болаттан жасалған. Соққыда тірегі жоқ ұшы деформацияланады, оқ ұшының басын шамалы "L" пішініне иеді. Бұл оқтың тіндерде құлауына себеп болады, осылайша оның тиімді алдыңғы бетінің ауданын арттырады және көбінесе бүйірге қарай жылдам қозғалады. Бұл Гаага конвенциясын бұзбайды, өйткені ол денеде кеңейетін немесе жалпақталатын оқтарды нақты атайды. НАТО SS109 да болат/қорғасын қосылысында иілуге бейім, бірақ оның әлсіз қабықшасы болғандықтан, ондаған бөліктерге ажырайды. Германия мен Швеция сияқты кейбір елдерде өндірілген 7.62 мм НАТО оқтары да қабықша құрылысына байланысты фрагменттелуге бейім.
This class of projectile is designed to break apart on impact whilst being of a construction more akin to that of an expanding bullet. Fragmenting bullets are usually constructed like the hollow point projectiles described above, but with deeper and larger cavities. They may also have thinner copper jackets in order to reduce their overall integrity. These bullets are typically fired at high velocities to maximize their fragmentation upon impact. In contrast to a hollow point which attempts to stay in one large piece retaining as much weight as possible whilst presenting the most surface area to the target, a fragmenting bullet is intended to break up into many small pieces almost instantly. This means that all the kinetic energy from the bullet is transferred to the target in a very short period of time. The most common application of this bullet is the shooting of vermin, such as prairie dogs. The effect of these bullets is quite dramatic, often resulting in the animal being blown apart upon impact. However, in larger games fragmenting ammunition provides inadequate penetration of vital organs to ensure a clean kill; instead, a "splash wound" may result. This also limits the practical use of these rounds to supersonic (rifle) rounds, which have a high enough kinetic energy to ensure a lethal hit. The two main advantages of this ammunition are that it is very humane, as a hit almost anywhere on most small vermin will ensure an instant kill, and that the relatively low mass bullet fragments pose a very low risk of ricochet or of penetrating unintended secondary targets. Fragmenting bullets should not be confused with frangible bullets (see below). Also used are bullets similar to hollow point bullets or soft point bullets whose cores and/or jackets are deliberately weakened to cause deformation or fragmentation upon impact. The Warsaw Pact 5.45×39mm M74 assault rifle round exemplifies a trend that is becoming common in the era of high velocity, small caliber military rounds. The 5.45×39mm uses a steel jacketed bullet with a two part core, the rear being lead and the front being steel with an air pocket foremost. Upon impact, the unsupported tip deforms, bending the bullet nose into a slight "L" shape. This causes the bullet to tumble in the tissue, thus increasing its effective frontal surface area by traveling sideways more often than not. This does not violate the Hague Convention, as it specifically mentions bullets that expand or flatten in the body. The NATO SS109 also tends to bend at the steel/lead junction, but with its weaker jacket, it fragments into many dozens of pieces. NATO 7.62 mm balls manufactured by some countries, such as Germany and Sweden, are also known to fragment due to jacket construction.
Қатты
Кеңейтілетін оқтардың соңғы санаты – сынғыш оқтар. Олар соққанда сынуға арналған, бұл беттік ауданының күрт өсуіне әкеледі. Осы оқтардың ең көп таралғаны – кішкентай диаметрлі қорғасын дөңгелектерінен жасалған, жұқа мыс қабықшасына салынып, эпоксид немесе ұқсас байланыстырғыш затпен бекітілген. Соқтығысқанда эпоксид сынып, мыс қабықшасы ашылады, ал жеке қорғасын дөңгелектері кеңінен тарап, массасы мен беттік ауданының қатынасы төмен болғандықтан тез тоқтайды. Ұқсас оқтар металл ұнтағынан жасалған, ол соққанда ұнтаққа айналады. Мұндай оқтар көбінесе тапанша патрондарына және өте жақын қашықтықта қолдануға арналған мылтық патрондарына шектеледі, себебі біртекті емес оқ ядролары қысқа қашықтықта қана қолданылуға лайықты, ал кейбір мылтықтарда қолданылатын ұзақ қашықтықтар үшін бұл қанағаттандырмас нәтиже береді. Сынғыш оқ-дәрілерді ең көп қолданылатын жағдайы – сталь нысаналарды жақын қашықтықтан ату арқылы оқу-жаттығу. Стальға ату кезінде стандартты қатты қорғасын оқтардың сынықтарынан жарақаттану қаупі бар болса, сынғыш оқтардың соққанда ыдырауы атушыға өте төмен қауіп төндіреді. Бұл ұзақ қашықтықта ату кезінде маңызды емес, өйткені кез келген типтегі оқтың сталь нысанаға соққанда пайда болатын сынықтар 50-100 ярдтан артық ұшпайды. Мұндай алыс қашықтықтағы жағдайларда, оқ сынықтары мен кері соққыларының ықтимал қауіптерін азайтудың орнына, нақты жағдайда қолданылатын оқтарға ұқсас траекториямен ұшатын оқтарды пайдалану маңыздырақ. Сондықтан, сынғыш оқтар көбінесе қолданылмайды. Металл ұнтағынан жасалған оқтардың бір қызықты қолданылуы – кешірілген оқиғаларда мылтықпен қарулану; есіктің құлып механизмін бұзу үшін металл ұнтағынан жасалған оқ жақын қашықтықта қолданылады. Нәтижесінде пайда болған металл ұнтағы есіктің құлпын бұзғаннан кейін бірден тарап кетеді және бөлмедегі адамдарға аз немесе ешқандай зиян келтірмейді. Қарулы күзетшілер ұшақтарда да сынғыш оқтарды қолданады. Бұл жағдайда маңызды мәселе – герметикалық бұзылу емес (оқтың тесігі ұшақтың қысымын төмендетпейді), бірақ маңызды электрлік немесе гидравликалық жүйелерге терең ену және зақымдану, немесе нысананың денесінен толық өтіп кеткен оқтан жазықсыз адамның жарақаттануы.
The last category of expanding bullets is frangible bullets. These are designed to break upon impact, which results in a huge increase in surface area. The most common of these bullets are made of small diameter lead pellets, placed in a thin copper shell, and held in place by an epoxy or similar binding agent. On impact, the epoxy shatters, and the copper shell opens up, the individual lead balls then spread out in a wide pattern, and due to their low mass to surface area ratio, stop very quickly. Similar bullets are made out of sintered metals, which turn to powder upon impact. These bullets are usually restricted to pistol cartridges and rifle cartridges intended for use at very short ranges, as the nonhomogenous cores tend to cause inaccuracies that, while acceptable at short ranges, are not acceptable for the long ranges at which some rifles are used. By far the most common use of frangible ammunition is for training by shooting steel targets at close ranges, while one may be at risk of being injured by fragments of standard solid lead bullets at close ranges when shooting steel, the powder that frangible bullets disintegrate into upon impact poses a very low risk to the shooter. This becomes irrelevant when shooting at longer ranges because it is unlikely that fragments created by the impact of any type of bullet on a steel target will travel more than 50 100yds, in these long range cases it is of more value to use bullets that fly identically to those to be used in real situations than to mitigate the possible risks of bullet fragments and ricochets so frangible bullets are typically not used. One interesting use of the sintered metal rounds is in shotguns in hostage rescue situations; the sintered metal round is used at near contact range to shoot the lock mechanism out of doors. The resulting metal powder will immediately disperse after knocking out the door lock and cause little or no damage to the occupants of the room. Frangible rounds are also used by armed security agents on aircraft. The concern is not depressurization (a bullet hole will not depressurize an airliner), but over penetration and damage to vital electrical or hydraulic lines, or injury to an innocent bystander by a bullet that travels through a target's body completely instead of stopping in the body.
Үлкен калибрлі
Үлкен калибрлі снарядты ату мақсаты әрқашан бірдей болмайды. Мысалы, жау әскерлері арасында дүрбелең тудыру, жау әскерлеріне шығын келтіру, жау танкын істен шығару немесе жау бекінісін жою қажет болуы мүмкін. Әрине, әртүрлі мақсаттарға әртүрлі снарядтар керек. Көптеген ірі калибрлі снарядтар жоғары жарылғыш заттармен толтырылады, олар жарылғанда снаряд корпусын жарып, мыңдаған жоғары жылдамдықты фрагменттерді шығарады және жарылыс қысымы күрт өседі. Сирек жағдайларда, басқалары химиялық немесе биологиялық заттарды шығару үшін қолданылады, соққы кезінде немесе нысана үстінде; тиісті фитильді жобалау терминалдық баллистика шегінен тыс қиын міндет. Басқа ірі калибрлі снарядтарда субмунициялар (шашыраңқы оқ-дәрілер) қолданылады, олар нысанаға жеткенде белгілі бір биіктікте немесе уақытта тасымалдағыш снарядтан босатылады. АҚШ артиллериясы үшін мұндай снарядтар екі мақсатты жетілдірілген конвенциялық оқ-дәрі (DPICM) деп аталады, мысалы, 155 мм M864 DPICM снаряды 72 пішікті зарядты фрагментациялық субмунициядан тұрады. Бір жарылғыш снарядтың үстінде бірнеше субмуницияны пайдалану тығыз және аз қалдықтарды қалдыратын фрагментациялық алаң құруға мүмкіндік береді. Егер субмуниция броньды көлікке тисе, пішікті заряд (қолданылса) көлікке еніп, оны істен шығару мүмкіндігі бар. Олардың қолданылуының кемшілігі – жұмыс істемейтін субмунициялар соғыс даласында өте қауіпті және зиянды күйде қалып, қақтығыс тоқтағаннан кейін де жарақаттарға себеп болуы мүмкін. Халықаралық конвенциялар мұндай снарядтарды қолдануға тыйым салады немесе шектейді. Кейбір бронежәбірге қарсы снарядтар нысананы жеңу үшін пішікті зарядты қолданады. Пішікті зарядтар металл бетіне жарылғанда, оған жазылған әріптердің мінсіз бейнесін қалдыратыны анықталғаннан бері қолданылып келеді. Пішікті заряд – бір жағынан ішкі қуысы бар, екінші жағынан детонаторы бар жарылғыш заряд. Олар жарылғыш заттың (көбінесе мыс) қабырғаларын ішке қарай құлдыруы арқылы жұмыс істейді. Құлдыраған қабырғалардың бір бөлігі гипердыбыстық жылдамдықпен қозғалатын материалдың үздіксіз созылатын ағынына айналады. Дұрыс арақашықтықта жарылғанда, ағын нысананың бронясын күшпен тесіп өтеді. Көптеген адамдардың қате пікіріне қарамастан, мыспен қапталған пішікті зарядтың ағыны балқымайды, бірақ шамамен 500 °C-қа дейін қызады. Бұл қате түсінік металдың жарылғыш заттың жарылуы кезінде туындайтын үлкен қысымнан туындайтын сұйық тәрізді мінез-құлқына байланысты, бұл металдың пластикалық деформациясына әкеледі. Танкке қарсы қолданылғанда, пішікті зарядты оқ басы бар снаряд HEAT (жоғары жарылғыш танкіге қарсы) аббревиатурасымен белгілі. Пішікті зарядтарды жарылғыш реактивті броня (ERA) немесе күрделі композиттік броня массивтерімен қорғауға болады. ERA екі салыстырмалы түрде жұқа (әдетте) металл пластиналардың арасында орналасқан жоғары жарылғыш затты қолданады. Пішікті зарядтың ағынымен соққанда жарылғыш зат жарылады, жарылғыш заттың аралық қабаттары екі пластинаны бір-бірінен ажыратады, ағынның енуін төмендетеді және бұзады. ERA-ны пайдаланудың кемшілігі – әр пластина бір соққыдан ғана қорғай алады, ал жарылыс жақын жердегі адамдар мен жеңіл броньды құрылымдар үшін өте қауіпті болуы мүмкін. Ауыр броньға қарсы шабуыл үшін танктан атылатын HEAT снарядтары "кинетикалық энергия" снарядтарымен баяу ауыстырылуда. Пішіні бойынша ең қарапайым снарядтарға қарсы қорғану ең қиын. KE снарядына қарсы қорғану үшін қалың болат қабаты немесе күрделі броня массиві қажет. Сонымен қатар, олар пішікті зарядқа қарағанда диаметрі үлкен тесік жасайды, сондықтан броня артында әлдеқайда кең әсер етеді. KE снарядтары ұзын, тар, жебе/оқ тәрізді снарядқа айналған тығыз және берік материалдан жасалғанда ең тиімді. Түнстен және таусылған уран қорытпалары жиі снаряд материалы ретінде қолданылады. Снарядтың ұзындығы оның ұңғымадағы және соққы кезінде ұзындығы бойынша қию күштеріне төтеп беру қабілетімен шектеледі.
The purpose of firing a large caliber projectile is not always the same. For example, one might need to create disorganization within enemy troops, create casualties within enemy troops, eliminate the functioning of an enemy tank, or destroy an enemy bunker. Different purposes of course require different projectile designs. Many large caliber projectiles are filled with a high explosive which, when detonated, shatters the shell casing, producing thousands of high velocity fragments and an accompanying sharply rising blast overpressure. More rarely, others are used to release chemical or biological agents, either on impact or when over the target area; designing an appropriate fuse is a difficult task that lies outside the realm of terminal ballistics. Other large caliber projectiles use bomblets (sub munitions), which are released by the carrier projectile at a required height or time above their target. For US artillery ammunition, these projectiles are called Dual Purpose Improved Conventional Munition (DPICM), a 155 mm M864 DPICM projectile for example contains a total of 72 shaped charge fragmentation bomblets. The use of multiple bomblets over a single HE projectile allows for a denser and less wasteful fragmentation field to be produced. If a bomblet strikes an armored vehicle, there is also a chance that the shaped charge will (if used) penetrate and disable the vehicle. A negative factor in their use is that any bomblets that fail to function go on to litter the battlefield in a highly sensitive and lethal state, causing casualties long after the cessation of conflict. International conventions tend to forbid or restrict the use of this type of projectile. Some anti armor projectiles use what is known as a shaped charge to defeat their target. Shaped charges have been used ever since it was discovered that a block of high explosives with letters engraved in it created perfect impressions of those letters when detonated against a piece of metal. A shaped charge is an explosive charge with a hollow lined cavity at one end and a detonator at the other. They operate by the detonating high explosive collapsing the (often copper) liner into itself. Some of the collapsing liners go on to form a constantly stretching jet of material traveling at hypersonic speed. When detonated at the correct standoff to the armor, the jet violently forces its way through the target's armor. Contrary to popular belief, the jet of a copper lined shaped charge is not molten, although it is heated to about 500 °C. This misconception is due to the metal's fluid like behavior, which is caused by the massive pressures produced during the detonation of the explosive causing the metal to flow plastically. When used in the anti tank role, a projectile that uses a shaped charge warhead is known by the acronym HEAT (high explosive anti tank). Shaped charges can be defended against by the use of explosive reactive armor (ERA), or complex composite armor arrays. ERA uses a high explosive sandwiched between two, relatively thin, (normally) metallic plates. The explosive is detonated when struck by the shaped charge's jet, the detonating explosive sandwich forces the two plates apart, lowering the jets’ penetration by interfering with, and disrupting it. A disadvantage of using ERA is that each plate can protect against a single strike, and the resulting explosion can be extremely dangerous to nearby personnel and lightly armoured structures. Tank fired HEAT projectiles are slowly being replaced for the attack of heavy armour by so called "kinetic energy" penetrators. It is the most primitive (in shape) projectiles that are hardest to defend against. A KE penetrator requires an enormous thickness of steel, or a complex armour array to protect against. They also produce a much larger diameter hole in comparison to a shaped charge and hence produce a far more extensive behind armour effect. KE penetrators are most effective when constructed of a dense tough material that is formed into a long, narrow, arrow/dart like projectile. Tungsten and depleted uranium alloys are often used as the penetrator material. The length of the penetrator is limited by the ability of the penetrator to withstand launch forces whilst in the bore and shear forces along its length at impact.
Қорғасын
Серпімділікке бейім қорғасын қорытпасы немесе қаптамалы қорғасын өзекті оқтардың салмағының 98-ден 100%-ға дейін сақталуы секундына 2000 фут жылдамдыққа дейін мүмкін екені көрсетілді, бірақ практикада салмақты ұстаудың жақын мәндері көбінесе төмен жылдамдықтарда қол жеткізіледі, өйткені нақты жағдайдағы соққыға ұшыраған нысаналардың тұрақсыздығы байқалады. Әртүрлі тәжірибелер мен әдістемелерге сәйкес, тиісті қорытпадан жасалған, кеңейтілген қорғасын оқтардың соққы кезінде минималды ластанумен ұшыру шегі шамамен 2 маха жылдамдығында болуы мүмкін. Жоғары жылдамдықтардағы жүктеме кезінде өнімділікті жақсарту үшін бірнеше әдістер әзірленді. Кез келген кеңеюге және деформацияға төзімді қатты қорғасын қорытпалары қолданылды. Бұл қатты құйма түрлері жұмсақ қорытпаларға қарағанда көбірек сынылғыш болуы мүмкін, бірақ олардың шектеулерінде секундына шамамен 2500 фут жылдамдыққа дейін салмақты ұстап қалуға қабілетті. Құрылымы жеткілікті болсын болмасын, құйылған қорғасын оқтар көбінесе айтарлықтай жоғары жылдамдықпен итермеленбейді, өйткені дәлдік қорытпаның түріне, оқтың пішініне, майлау материалдарына немесе қаптамасына және оқпанның құрылысына байланысты төмендеуге ұшырайды. Екпінді ұшы бар және секундына 2400 футтан астам жылдамдықпен атуға арналған оқтар әдетте мыс, латунь немесе темір/болатпен қапталған түрде жасалады. Қорғасын оқтардың жылдамдығының қалыпты деңгейінен жоғары ғылыми-зерттеу және әзірлеу нәтижесінде туындаған түсініктемелердің кемшіліктеріне төзімділік төмен. Материалдың айтарлықтай жоғалуын азайту үшін оқтың қаптамасы, әдетте, жылулық жабысу немесе электрохимиялық процестер арқылы молекулалық деңгейде қорғасын өзегіне берік байланыстырылады. Жалпы алғанда, байланыстырылған оқтардың ауыр жүктеме кезінде тозуға төзімділігі жоғары екені мойындалады. Тәжірибе мен әдістемеге сәйкес, теориялық тұрғыдан секундына 2300-2700 фут шамасындағы соққы жылдамдықтарының гидравликалық күштері кезінде салмақты оңтайлы ұстауға қабілетті үлгілік оқтарды байқауға болады. Жоғары реактивті кеңею сипаттамалары бар конструкциялар әлдеқайда төмен жылдамдықтарда салмақты оңтайлы ұстап тұруы мүмкін. Оптималды шегінен жоғары, берік қорытпалар мен конструкциялы байланыстырылған оқтар салмақты сақтау бойынша төмендегенімен, айтарлықтай нәтижелер бере алады, ал стандартты қапталған түрлері әртүрлі салдарларға әкелетін тұтастығының күрт жоғалу қаупін көрсетеді. Сонымен қатар, қаптама материалының пішіні оқтың қатты бөлінуін болдырмау үшін қорғасын өзегін механикалық түрде ұстап тұру үшін жасалуы мүмкін. Бұл оқтың жеке бөліктерін толық бөлу арқылы немесе қорғасын өзегін бекіту үшін ішкі жағында ұстайтын тіреу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, бұл жұмсақ өзектің деформацияланған кезде мықты металлмен күшейтілуін қамтамасыз етеді. Мұндай конструкция берілген қорытпаның шектеулерін өзгертпейді, бірақ белгілі бір жағдайда жоғары реактивті кеңею сипаттамалары бар конструкцияларға материалдың елеулі жоғалуы күтілетін жағдайда да, белгілі бір ену ұзындығына жеткілікті массаны сақтауға мүмкіндік береді.
Malleable lead alloy or jacketed lead core projectiles conducive to expansion have been shown to be capable of exhibiting between 98 and 100% weight retention at velocities up to 2000 feet per second, however measures approaching an ideal weight retention in practice would generally be realized at lower velocities due to inconsistencies of impacted targets in the real world. According to various experience and methodology, the limit at which expanding lead projectiles of appropriate alloy can be launched with minimal contamination upon impact may be contended more or less within the vicinity of mach 2 speeds. Several methods have been developed to improve performance under the stress of high velocities. Hard cast lead alloys have been utilized which are resistant to expansion and deformation of any kind. These hard cast varieties may be more brittle than softer alloys, but within their limitations are capable of exhibiting greater weight retention at velocities up to around 2500 feet per second. Whether or not they are of sufficient construction, cast lead bullets are typically not pushed at significantly higher velocities, as accuracy is subject to degrees of degradation, with relation to the type of alloy, form of the bullet, lubricants or coatings, and design of the barrel. Bullets with an exposed lead tip which are designed to fire in excess of 2400 feet per second are typically made of a jacketed variety, encased in copper, brass, or iron/steel. There is less tolerance for gaps in understanding brought by research and development above the ordinary threshold of velocity for lead bullets. To mitigate significant material loss, the jacket of bullets may be bonded intricately to the lead core at a molecular level, typically by thermal adhesion or electrochemical processes. It is generally acknowledged that bonded bullets are capable of increased resilience under severe stress. Depending on experience and methodology exemplary bullets can be observed which are theoretically capable of optimal weight retention under the hydraulic forces of impact velocities roughly in the vicinity of 2300 to 2700 feet per second. Designs with more reactive expansion characteristics may exhibit optimal weight retention at much lower velocities. Above their optimal threshold, bonded bullets with resilient alloys and construction may perform diminishing yet remarkable returns for weight retention, where standard jacketed varieties circumstantially exhibit the risks brought by severe loss of integrity, which manifests to various effect. Additionally, the shape of the jacket material may be designed to mechanically retain a lead core to prevent the bullet from severely separating. This can be accomplished either by completely compartmentalizing separate sections of the bullet, or by a retaining shelf on the interior meant to lock the lead core into place to ensure a sufficient degree of the softer core can be reinforced by a stronger metal as it deforms. Such construction does not alter the limitations of a given alloy, but can allow for designs with highly reactive expansion characteristics in a given circumstance to retain sufficient mass for some length of penetration, even when significant loss of material is to be expected.