Тамил Надудың Тиручираппалли қаласы

Кіріспе

Тамил Наду штатындағы қала, Үндістан. Тиручирапалли (, бұрын ағылшын тілінде Трихинополи), сондай-ақ Тиручи немесе Тричи деп аталады, Үндістанның Тамил Наду штатындағы екінші деңгейлі қала және Тиручирапалли ауданының әкімшілік орталығы. Қала тұруға ең қолайлы, Тамил Надудағы ең таза қала және Үндістанда әйелдер үшін ең қауіпсіз бесінші қала деп есептеледі. Бұл штаттың төртінші ірі қаласы және төртінші ірі қалалық агломерациясы. Ченнаидің оңтүстігінде және Каньякумаридің солтүстігінде орналасқан Тиручирапалли Тамил Наду штатының географиялық ортасында жатыр. Кавери дельтасы қаланың батысында басталады, мұнда Кавери өзені екіге бөлініп, қазір Тиручирапалли қалалық муниципалдық корпорациясына қосылған Шрирангам аралын құрайды. Қаланың ауданы шамамен жане 2011 жылы халқы 916 857 адамды құрады. Тиручирапаллидің жазба тарихы б.з.д. 3 ғасырында басталды, сол кезде ол Чолалардың билігінде болды. Қала Мутараярлар, Паллавалар, Пандиялар, Виджаянагар империясы, Наяк әулеті, Карнатик мемлекеті және британдықтардың да билігінде болды. Тиручирапаллидегі ең танымал тарихи ескерткіштерге Теппакуламдағы Рокфорт, индус құдайы Вишнудың ұйықтап жатқан бейнесіне арналған Шрирангамдағы Ранганатхасвами ғибадатханасы (әлемдегі ең үлкен жұмыс істейтін ғибадатхана) және Тируванаикавалдағы Жамбукешвар ғибадатханасы (индус құдайы Шиваға арналған әлемдегі ең үлкен ғибадатхана) жатады. Ертедегі Чолалардың астанасы болған және археологиялық маңызы бар Урайюр қаласы қазір Тиручирапаллидің бір бөлігі болып табылады. Қала британдықтар мен француз шығыс үнді компаниялары арасындағы Карнатик соғыстарында (1746–1763) маңызды рөл атқарды. Қала Тамил Наду штатының маңызды білім беру орталығы болып табылады және Ұлттық технология институты (NIT), Үндістан басқару институты (IIM), Үндістан ақпараттық технологиялар институты (IIIT), Тамил Наду ұлттық заң университеті (NLU) және Мемлекеттік медициналық колледж сияқты ұлттық деңгейде танылған мекемелерге ие. Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL), Golden Rock Railway Workshop, Ordnance Factory Tiruchirappalli (OFT) және High Energy Projectile Factory (HEPF) сияқты өнеркәсіптік кәсіпорындар қалада өз зауыттарын орналастырған. Қаланың ішінде және айналасында энергия жабдықтарын өндіруші көптеген кәсіпорындардың болуы оған «Индияның энергия жабдықтары мен өндіріс астанасы» деген атақ алып келді. Бұл қала орталық үкіметтен АМРУТ схемалары бойынша таңдалған Тамил Надудағы АМРУТ ақылды қалаларының тізіміндегі бірнеше қалалардың бірі және даму шаралары Тамил Наду үкіметімен жүзеге асырылады. Тиручирапалли Трихинополи деп белгілі бір түрлі темекі өнімімен халықаралық деңгейде танымал, ол 19 ғасырда Ұлыбританияға көп мөлшерде экспортталды. Штаттағы маңызды көлік және теміржол торабы, қалаға Тиручирапалли халықаралық әуежайы (TRZ) қызмет көрсетеді, ол Таяу Шығысқа (Дубай, Сауд Арабиясы) және Оңтүстік-Шығыс Азияға (Сингапур, Малайзия) тікелей рейстерді орындайды.

City in Tamil Nadu, India
the city in Tamil Nadu, India

Tiruchirappalli (, formerly Trichinopoly in English), also called Tiruchi or Trichy, is a major tier II city in the Indian state of Tamil Nadu and the administrative headquarters of Tiruchirappalli district. The city is credited with being the best livable city, the cleanest city of Tamil Nadu, as well as the fifth safest city for women in India. It is the fourth largest city as well as the fourth largest urban agglomeration in the state. Located south of Chennai and north of Kanyakumari, Tiruchirappalli sits almost at the geographic centre of Tamil Nadu state. The Cauvery Delta begins west of the city where the Kaveri river splits into two, forming the island of Srirangam which is now incorporated into the Tiruchirappalli City Municipal Corporation. The city occupies an area of and had a population of 916,857 in 2011. Tiruchirappalli's recorded history begins in the 3rd century BC, when it was under the rule of the Cholas. The city has also been ruled by the Mutharaiyars, Pallavas, Pandyas, Vijayanagar Empire, Nayak Dynasty, the Carnatic state and the British. The most prominent historical monuments in Tiruchirappalli include the Rockfort at Teppakulam, the Ranganathaswamy temple at Srirangam dedicated to the reclining form of Hindu God Vishnu, and is also the largest functioning temple in the world, and the Jambukeswarar temple at Thiruvanaikaval, which is also the largest temple for the Hindu God Shiva in the world. The archaeologically important town of Uraiyur, capital of the Early Cholas, is now a neighbourhood in Tiruchirappalli. The city played a critical role in the Carnatic Wars (1746–1763) between the British and the French East India companies. The city is an important educational centre in the state of Tamil Nadu, and houses nationally recognized institutions such as National Institute of Technology (NIT), Indian Institute of Management (IIM), Indian Institute of Information Technology (IIIT), Tamil Nadu National Law University (NLU), Government Medical College. Industrial units such as Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL), Golden Rock Railway Workshop, Ordnance Factory Tiruchirappalli (OFT) and High Energy Projectile Factory (HEPF) have their factories in the city. The presence of a large number of energy equipment manufacturing units in and around the city has earned it the title of "Energy Equipment and Fabrication Capital of India". It is one of the few towns and cities in List of AMRUT Smart cities in Tamil Nadu selected for AMRUT Schemes from central government and the developmental activities are taken care by government of Tamil Nadu. Tiruchirappalli is internationally known for a brand of cheroot known as the Trichinopoly cigar, which was exported in large quantities to the United Kingdom during the 19th century. A major road and railway hub in the state, the city is served by the Tiruchirappalli International Airport (TRZ) which operates direct flights to the Middle East (Dubai, Saudi Arabia ) and Southeast Asia(Singapore, Malaysia).

Этимология

Тарихи тұрғыдан алғанда, Тиручираппалли ағылшын тілінде көбінесе "Трихинополи" деп аталған. "Тричи" немесе "Тиручи" деген қысқартылған түрлері күнделікті сөйлеуде қолданылады, ал толық атауы – Тиручираппалли мемлекеттік және квазимемлекеттік кеңселерде ресми түрде қолданылады, бірақ жалпы халық оны сирек қолданады. Кейінгі ғалым К. П. Браунның пікірінше, Тиручираппалли сөзі "шағын қала" деген мағына беретін Chiruta palli сөзінен туындауы мүмкін. Шығыстанушылар Генри Юл мен Артур Кок Бернелл бұл атаудың 16-шы ғасырда қашалған тас жазуынан шыққан болуы мүмкін деп болжайды, онда Тиручираппалли "қасиетті тас қаласы" деген мағына беретін Tiru ssila palli деп жазылған. Басқа ғалымдар Тиручираппалли атауы "қасиетті шағын қала" деген мағынадағы Tiru chinna palli сөзінің өзгеше түрі екенін ұсынады. Мадрас сөздігінде бұл сөздің түбірі Тируччинайпалли, яки "шина (Cissampelos pareira) өсімдігінің қасиетті (тиру) ауылы (палли)" деп көрсетілген. Үнді мифологиясына сәйкес, Тиручираппалли өзінің атын үш басты демон Триширадан алған, ол қазіргі қаланың жанында индуист құдайы Шиваға одан жарылқау іздеп дұға жасаған. Басқа да болжам бар, бірақ ол кеңінен қабылданбаған, онда қаланың аты санскрит тіліндегі "Триширапурам" сөзінен шыққан, онда "Тришира" – "үш басты", ал "палли" немесе "пурам" – "қала" дегенді білдіреді.

Ерте және ортағасырлық тарих

Тиручираппалли – Тамил Надудағы ең көне қоныстанған қалалардың бірі. Оның ең ертегі қоныстары Сангам дәуіріне дейін жетеді. Үрейур, біздің заманымыздан бұрын 3 ғасырдан бастап 600 жыл бойы ертедегі Чолалардың астанасы болған. Қаланы тарихшы Птолемей 2 ғасырдағы "География" еңбегінде Орфора деп атаған. Әлемдегі ең көне сақталған бөгет – Калланай (Төменгі Анаикут) – Үрейюрден шамамен алыс орналасқан және Кавери өзеніне Карикала Чоланың б.з. 2 ғасырында салған. Тиручираппалли тас бекінісі – әлемдегі ең көне геологиялық құралымдардың бірі. Оның жасы 3,8 миллиард жыл, ол Гренландия мен Гималайдан да көне. Тиручираппаллидің ортағасырлық тарихы 6 ғасырда Оңтүстік Үндістанды билеген Паллава патшасы Махендраварман I билігі кезінде басталады, ол Бекініш ішіндегі тас қашалған ғибадатханаларды салған. 8 ғасырда Паллавалардың құлауынан кейін, қаланы 13 ғасырға дейін билік еткен ортағасырлық Чолалар жаулап алды. Чолалардың құлдырауынан кейін Тиручираппаллиді Пандиялар басып алды, олар 1216 жылдан 1311 жылы Аллауддин Хилджидің қолбасшысы Малик Кафурдың жеңілісіне дейін билік жүргізді. Дели сұлтандығының жеңімпаз әскерлері аймақты тонаған және қиратқан деп есептеледі. Шрирангам ғибадатханасындағы индус құдайы Ранганатханың мүсіні осы шақта жоғалып кетті және елу жылдан астам уақыт бойы қалпына келтірілмеді. Тиручираппалли 1311-1378 жылдар аралығында Дели мен Мадурай сұлтандықтарымен билік жүргізді, бірақ 14 ғасырдың ортасында Мадурай сұлтандығы ыдыра бастады. Бірте-бірте Виджаянагар империясы патшалықтың солтүстік бөліктеріне үстемдік орнатты, ал Тиручираппаллиді Виджаянагар ханзадасы Кумара Кампанна Удайяр 1371 жылы басып алды. Виджаянагар империясы 1378 жылдан 1530-шы жылдарға дейін аймақты басқарды және бұрынғы мұсылман билеушілері бұзған ғибадатханалар мен ескерткіштерді қайта құру арқылы индуизмді қайта жаңғыртуда маңызды рөл атқарды. Виджаянагар империясының құлауынан кейін, 16 ғасырдың басында Мадурай Найак патшалығы өз тәуелсіздігін нығайта бастады. Қала Вишванатта Наяктың (1529-1564 жж.) тұсында өркендеп, Теппакуламды салған және Шрирангам ғибадатханасының айналасына қабырғалар тұрғызып, аймақты қорғады. Оның мұрагері Кумара Кришнапа Наяка Тиручираппаллиді өзінің астанасы етті, ол 1616 жылдан 1634 жылға дейін және 1665 жылдан 1736 жылға дейін Мадурай Найак патшалығының астанасы болды. 1736 жылы Мадурайдың соңғы наяк билеушісі Минакси өзін-өзі өлтірді, ал Тиручираппаллиді Чанда Сахиб жаулап алды. Ол 1736 жылдан 1741 жылға дейін патшалықпен билік жүргізді, ол Маратхалар тұтқындап, Трихинполи қоршауында тұтқындады (1741). Чанда Сахиб Маратха империясынан қашып құтылмас бұрын сегіз жылдай тұтқын болып қалады. Тиручираппаллиді 1741 жылдан 1743 жылға дейін Маратха генерал Мурари Рао басқарды, алты ай бойы Тричинополиді қоршап алғаннан кейін (1743) Хайдарабад низамы қайтарып алды. Низам Хуаджа Абдулланы губернатор етіп тағайындап, Голкондаға оралды. Карнатиктің науабы Мұхаммед Әли Хан Валаджа Амбур шайқасынан кейін (1749 ж.) Чанда Сахибтің тағынан құтылғанда, бұрынғысы Тиручираппаллиге қашып барып, өзінің базасын құрды. Трихинополияны (1751-1752) Чанда Сахиб екінші Карнатик соғысы кезінде бір жағынан Британдық Шығыс Үндістан компаниясы мен Мұхаммед Әли Хан Валаджа, екінші жағынан Чанда Сахиб пен Француз Шығыс Үндістан компаниясы арасында қоршауға алды. Британдықтар жеңіске жетіп, Валаджа таққа отырды. Өзінің билігі кезінде ол қаланың атын Натарнагар деп өзгертуге ұсыныс жасады, 12 ғасырда онда тұрған деп есептелетін суфи ғалымы Натар Валидің құрметіне. Тиручираппаллиге 1753 жылы Нанджараджа Водеяр және 1780 жылы Майсур патшалығынан Хайдер Али шабуыл жасады, екі шабуылды да Британдық Шығыс Үндістан компаниясының әскерлері қайтарып жіберді. 1793 жылы Хайдер Алидің ұлы Типу Сұлтанның үшінші шабуыл әрекеті де сәтсіз болды; оны Уильям Медоус бастаған британдықтар қуып, шабуылды болдырмады.

Tiruchirappalli is one of the oldest inhabited cities in Tamil Nadu; its earliest settlements date back to the Sangam period. Uraiyur, the capital of the Early Cholas for 600 years from the 3rd century BC onwards, is a neighbourhood in the present day Tiruchirappalli. The city is referred to as Orthoura by the historian Ptolemy in his 2nd century work Geography. The world's oldest surviving dam, the Kallanai (Lower Anaicut) about from Uraiyur, was built across the Kaveri River by Karikala Chola in the 2nd century AD. Tiruchirappalli Rock Fort, the rock is said to be one of the oldest formations in the world. It is 3.8 billion years old, as it is older than Greenland and Himalayas. The medieval history of Tiruchirappalli begins with the reign of the Pallava king Mahendravarman I, who ruled over South India in the 6th century AD and constructed the rock cut cave temples within the Rockfort. Following the downfall of the Pallavas in the 8th century, the city was conquered by the Medieval Cholas, who ruled until the 13th century. After the decline of the Cholas, Tiruchirappalli was conquered by the Pandyas, who ruled from 1216 until their defeat in 1311 by Malik Kafur, the commander of Allauddin Khilji. The victorious armies of the Delhi Sultanate are believed to have plundered and ravaged the region. The statue of the Hindu god Ranganatha in the temple of Srirangam vanished at about this time and was not recovered and reinstated for more than fifty years. Tiruchirappalli was ruled by the Delhi and Madurai sultanates from 1311 to 1378, but by the middle of the 14th century the Madurai Sultanate had begun to fall apart. Gradually, the Vijayanagar Empire established supremacy over the northern parts of the kingdom, and Tiruchirappalli was taken by the Vijayanagar prince Kumara Kampanna Udaiyar in 1371. The Vijayanagar Empire ruled the region from 1378 until the 1530s, and played a prominent role in reviving Hinduism by reconstructing temples and monuments destroyed by the previous Muslim rulers. Following the collapse of the Vijayanagar Empire in the early part of the 16th century, the Madurai Nayak kingdom began to assert its independence. The city flourished during the reign of Vishwanatha Nayak (c. 1529–1564), who is said to have protected the area by constructing the Teppakulam and building walls around the Srirangam temple. His successor Kumara Krishnappa Nayaka made Tiruchirappalli his capital, and it served as the capital of the Madurai Nayak kingdom from 1616 to 1634 and from 1665 to 1736. In 1736 the last Madurai Nayak ruler, Meenakshi, committed suicide, and Tiruchirappalli was conquered by Chanda Sahib. He ruled the kingdom from 1736 to 1741, when he was captured and imprisoned by the Marathas in the siege of Trichinopoly (1741) led by general Raghuji Bhonsle under the orders of Chhattrapati Shahu. Chanda Sahib remained prisoner for about eight years before making his escape from the Maratha Empire. Tiruchirappalli was administered by the Maratha general Murari Rao from 1741 to 1743, when it was regain by the Nizam of Hyderabad after the six months long siege of Trichinopoly (1743). Nizam appointed Khwaja Abdullah as the Governor and returned to Golkonda. When the Nawab of the Carnatic Muhammed Ali Khan Wallajah was dethroned by Chanda Sahib after the Battle of Ambur (1749), the former fled to Tiruchirappalli, where he set up his base. The subsequent siege of Trichinopoly (1751 1752) by Chanda Sahib took place during the Second Carnatic War between the British East India Company and Muhammed Ali Khan Wallajah on one side and Chanda Sahib and the French East India Company on the other. The British were victorious and Wallajah was restored to the throne. During his reign he proposed renaming the city Natharnagar after the Sufi saint Nathar Vali, who is thought to have lived there in the 12th century AD. Tiruchirappalli was invaded by Nanjaraja Wodeyar in 1753 and Hyder Ali of the Mysore kingdom in 1780, both attacks repulsed by the troops of the British East India Company. A third invasion attempt, by Tipu Sultan—son of Hyder Ali—in 1793, was also unsuccessful; he was pursued by British forces led by William Medows, who thwarted the attack.

Британдық билік

1801 жылы шілдеде британдықтар Карнатик патшалығын аннексиялады. Бұл, төртінші Англо-Майсур соғысы кезінде британдықтардың жауы Типу Сұлтан мен Уддат Уль Умра арасындағы сыбайласқандық белгілі болғаннан кейін болды, Уддат Уль Умра сол кездегі Валлажаның ұлы және Наваб еді. Трихинополи сол жылы Мадрас президенттігіне қосылды, сондай-ақ Трихинополи ауданы құрылды, оның астанасы Трихинополи қаласы (немесе Тиручираппалли) болды. Компаниялық және кейіннен Британдық үстемдік кезінде Тиручираппалли Үндістандағы ең маңызды қалалардың біріне айналды. 1871 жылғы Үндістан санағы бойынша – Британдық Үндістандағы алғашқы санақ бойынша – Тиручираппаллиде 76 530 адам тұрды, бұл оны президенттіктегі Мадрас (қазіргі Ченнаи) астанасынан кейін екінші ірі қала етті. Ол бүкіл Британ империясында Трихинополи сигары деп белгілі болған ерекше сорттағы шағырдан танымал болды. Тиручираппалли 1874 жылы құрылған Оңтүстік Үндістан теміржол компаниясының алғашқы бас кеңсесі болды, бірақ 20 ғасырдың басында Мадрасқа көшірілді.

Қазіргі және жаңа заман тарихы

Тиручираппалли тәуелсіздікке дейінгі кезеңде белсенді рөл атқарды. «Үндістанды тастаңыз» қозғалысы барысында бірнеше ереуілдер мен бейбіт наразылықтар болды, оның ішінде 1928 жылы өткен Оңтүстік Үндістан темір жолының ереуілі ерекше көзге түсті. 1930 жылы С. Раджагопалачари бастаған Ведараням тұз жорығы, Данди жорығымен қатар жүргізілді және қала осы жорықтың базасы болды. Тиручираппалли Тамил Надудағы хиндиге қарсы қозғалыстардың орталығы болды, онда тамил тілінің жақтастары жиналып, 1938 жылы қаладан Мадрасқа митинг ұйымдастырды. Кейін, 1965 жылы Тиручираппалли С. Раджагопалачари шақырған «Мадрас штатының хиндиге қарсы конференциясының» орны болды. Тиручираппалли халқының саны 1941-1951 жылдар аралығында 36,9%-ға өсті. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Тиручираппалли өсу қарқыны жағынан Салем және Коимбатор сияқты қалалардан қалып қойды. Тиручираппалли Мадрас штатының құрамында қалды, ол 1969 жылы Тамил Наду деп атау өзгертті. Қала 1960 жылдары «Bharat Heavy Electricals Limited» компаниясының іске қосылуымен үлкен экономикалық дамуға ие болды. 1980 жылдардың басында Тамил Надудың сол кездегі бас министрі М.Г. Рамачандран штаттың әкімшілік орталығын Тиручираппаллиге көшіру жоспарын жасады. Қаланың шетінде, Навалпатту маңында жаңа қала салынды. Тамил Надудың көп бөлігі сияқты, Тиручираппаллиде де дін мен ұлттық мәселелерге байланысты қақтығыстар жиі болып тұрады. Шри-Ланка азаматтарына қарсы зорлық-зомбылық оқиғалары кейде орын алады. 2009 жылы Шри-Ланка әуе компаниясы кеңсесіне шабуыл жасалды. 2012 жылдың қыркүйегінде Веланканнидегі Біздің Анамыздың Жақсы Денсаулығы Базиликасына және Пунди Мадха Базиликасына сапарлаған екі шри-ланкалық паломниктік топтың автобустарына Тиручираппаллиде тамил активістері шабуыл жасады. 2000 жылдан бері Үндістан қалаларында болған террористик шабуылдардың салдарынан Шри Ранганаттасвами храмы сияқты маңызды орындардағы қауіпсіздік күшейтілді.

География және климат

Тиручираппалли Үндістанның оңтүстік-шығысында, Тамил Наду штатының географиялық орталығында орналасқан. Каувери дельтасы қаланың батысынан бастау алады, мұнда өзен екі салаға – Кавери және Коллидамға – бөлініп, Шрирангам аралын құрайды. Құрлықпен жүру арқылы Хайдарабадтан оңтүстікке, Ченнаиден оңтүстік-батысқа және Бангалордан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Тиручираппаллидің топографиясы көбінесе тегіс, орташа биіктігі шамамен бірдей. Жер бетінен бірнеше оқшау төбелер көтеріледі, олардың ең биігі – Рокфорт; шамамен 3,8 миллиард жылдық жасы оны әлемдегі ең ежелгі тау жыныстарының бірі етеді. Басқа да маңызды төбелерге Алтын Тас, Хаджамалаи, сондай-ақ Уякондан Тхирумалаи және Тхируверумбурдағы төбелер жатады. Кавери және оның саласы Коллидамнан басқа, қаланы Ұякондан каналы, Корайяр және Кудамурутти өзендері арқасында суға толы. Батыстан шығысқа қарай Тиручираппаллиден өтетін Кавери өзенінің жанындағы жерлер құнарлы аллювиалды топырақтан тұрады, онда саусақ арпасы және жүгері сияқты егістер өсіріледі. Оңтүстікке қарай жер беті нашар сапалы қара топырақпен жабылған. Қаланың солтүстік-шығысында Трихинополи тобы деп аталатын кредалық тау жыныстарының белдеуі өтеді, ал оңтүстік-шығысында архаикалық тау жыныстары, гранит және гнейс қабаттары конгломераттық латериттің жұқа қабатымен жабылған. Аймақ сейсмикалық III аймаққа жатады, яғни жер сілкіністеріне орташа деңгейде осал.

Қала құрылысы

Тиручираппалли қаласы солтүстікке қарай Шеварой тауларымен, ал оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай Палани тауларымен шектесетін жазықта орналасқан. Тиручираппалли толығымен ауыл шаруашылығы далаларымен қоршалған. Қаланың солтүстік бөлігінде тығыз қоныстанған өнеркәсіптік және тұрғын үйлер бой көтеріп, оңтүстік жағында да тұрғын үйлер салынған. Тиручираппаллидің ескі бөлігі, Rockfort ішінде, жоспарсыз және тығыз, ал оған іргелес жаңа аудандар жақсы жоспарланған. Шрирангамдағы көптеген ескі үйлер индуист ғибадатханалары архитектурасының канондық мәтіндері – шильпа-шастраларға сәйкес салынған.

Климат

Тиручираппаллиде құрғақ жазғы тропикалық саванна климаты (Кёппен климаттық жіктелуі: As) басым, жаз бен қыс арасында температураның айтарлықтай өзгеруі байқалмайды. Климат көбінесе жоғары температура және төмен ылғалдылықпен сипатталады. Жылдық орташа температура 28,9 °C (84 °F) құрайды, ал айлық орташа температура 25 °C (77 °F) пен 32 °C (90 °F) аралығында өзгереді. Сәуірден маусымға дейінгі айлар ең жылы болып есептеледі, осы кезде қалада жиі шаңды дауылдар болады. 2013 жылдың қараша айына дейін Тиручираппаллиде тіркелген ең жоғары температура 43,9 °C (111 °F) – 1896 жылдың 2 мамырында тіркелген, ал ең төменгі температура 1884 жылдың 6 ақпанында 13,9 °C (57 °F) болды. Аймақта бұрқақ пен шық тұман сирек кездеседі және тек қыс мезгілінде ғана пайда болады.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Тиручираппаллиде 847 387 адам тұрады, олардың 9,4% -ы алты жасқа толмаған, 214 529 отбасында муниципалдық корпорация шегінде тұрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген, ал жыныстық қатынас 1000 әйелге 975 еркек құрайды. Жоғары касталы және тайпалық топтар халықтың 10,48% және 0,27% -ын құрайды. Қаланың күндізгі қоныс аударушы халық саны шамамен 250 мыңға бағаланды. Қала тұрғындарының басым көпшілігі индуист. Мұсылмандар шамамен жиырма пайызды құрайды, сонымен қатар қысымды христиан халқы да бар. Сикхтер мен джайндар аз санда кездеседі. Тиручираппаллидегі католиктер Тиручираппалли католик діншілігіне, ал протестанттар Оңтүстік Үндістан шіркеуінің Тричи-Танжор діншілігіне қарасты. Ең көп қолданылатын тіл – тамил тілі, бірақ телугу, гужарати, каннада, малаялам және хинди тілдерінде сөйлейтін де көптеген адамдар бар. Саураштра тілінде де айтарлықтай азшылықтар сөйлейді. Тамил тілінің стандартты диалектісі – Орталық тамил диалектісі. Сонымен қатар, англо-үндістер мен Шри-Ланка тамилдері де бар, олардың көпшілігі қала шеткерінен табылған босқындар лагерьлерінде орналасқан.

Әкімшілік және саясат

Әкімшілік лауазымдағы тұлғалар Коллектор Прадип Кумар IAS Мүниципалитет әкімдері Анбалаган Комиссар С. Сивасубраманян Қала әкімінің орынбасары Комиссар А. Амалрадж Тіручираппалли Шығыс заң шығарушы жиналысының депутаты Иниго Ирудайрадж Тіручираппалли Батыс К. Н. Неру Шрирангам М. Паланианди Тируверумбур Анбил Махеш Пойяможи Парламент депутаты Тиручираппалли Су. Тирунавуккарасар

1865 жылғы Қалаларды Жақсарту заңына сәйкес, Тиручираппалли муниципалитеті 1 қараша 1866 жылы құрылды; бастапқыда ол екі бұрынғы лауазым иесінен және тоғыз тағайындалған мүшеден тұрды. 1877 жылы Кеңес сайлаулары енгізілді және 1889 жылы алғашқы төраға сайланды. 1994 жылғы Тиручираппалли қалалық муниципалдық корпорациясы туралы заңға сәйкес, бұрынғы Шрирангам және Голден Рок муниципалитеттерін қосу арқылы муниципалитет муниципалдық корпорация деңгейіне көтерілді. Қалалық корпорация 65 округтен және төрт әкімшілік аймақтан тұрады: Шрирангам, Ариямгангалам, Голден Рок және Абхишекапурам. Заң шығарушы орган – Тиручираппалли қалалық муниципалдық корпорациясының Кеңесі, 65 округтің әрқайсынан сайланған 65 кеңесшіден тұрады және оны вице-мэрдің көмегімен әкім басқарады. Атқарушылық бөлімде жеті департамент бар: жалпы басқару, кірістер, қала құрылысы, инженерлік, денсаулық сақтау, ақпараттық технологиялар және кадрлар. Оны қала комиссары басқарады. Комиссарға шығыс және батыс бөлімдері үшін екі атқарушы инженер, кадрлар, есеп және кірістер департаменттері үшін комиссардың орынбасарлары, қоғамдық байланыстар қызметкері, қалалық инженер, қалалық денсаулық сақтау қызметкері және төрт аймақтың әрқайсысы үшін комиссардың орынбасарлары көмектеседі. 1971 жылғы Тамил Наду қала және ауылдық жоспарлау заңына сәйкес, 1974 жылдың 5 сәуірінде Тиручираппалли үшін жергілікті жоспарлау органы құрылды. Оның төрағасы Тиручираппалли аудандық коллекторы, ал қала және ауылдық жоспарлаудың көмекші директоры – хатшысы. Тиручираппалли қаласы Тамил Наду заң шығарушы жиналысында Тиручираппалли Шығыс, Тиручираппалли Батыс, Шрирангам және Тируверумбур сайлау округтерінен сайланған төрт депутатпен өкілдік етіледі. Тамил Надудың бұрынғы бас министрі Ж. Жаялита 2011-2015 жылдар аралығында Шрирангам сайлау округін өкілдік етті. Тиручираппалли сонымен қатар Тиручираппалли Лок Сабха округінің бөлігі болып табылады және әр бес жылда бір рет Үндістан Парламентінің төменгі палатасы – Лок Сабхаға депутат сайлайды. Лок Сабхадағы орынды төрт мерзімге (1957–62, 1984–89, 1989–91 және 1991–96), Үндістан Коммунистік партиясы (1962–67, 1971–77 және 1977–80) және Бүкіл Үндістан Анна Дравида Мунетра Кажагам (2001–04, 2009–14 және 2014 – қазіргі уақытқа дейін) үш мерзімге, ал Бхаратия Джаната партиясы (1998–99 және 1999–2001) екі мерзімге иеленді. Коммунистік партия, Тамил Манила Конгресі және Марумаларчи Дравида Мунетра Кажагам партияларынан сайланған кандидаттар бір рет жеңіске жетті. Атал Бихари Ваджпаи үкіметінде Энергетика министрі қызметін атқарған Үндістан саясаткері Рангаражан Кумарамгангалам 1998 және 1999 жылғы сайлауларда Тиручираппаллиден Лок Сабхаға сайланды. Тиручираппалли қалалық полиция күшін полиция комиссары басқарады, оған полиция комиссарының орынбасарлары көмектеседі. Қала маңындағы құқық тәртібін Тиручираппалли аудандық полициясы сақтайды. Бұл аймақта зорлау және кісі өлтіру көрсеткіштері ең төмен.

Covering , the municipality of Tiruchirappalli was inaugurated under the Town Improvements Act 1865 on 1 November 1866; it originally consisted of two ex officers and nine nominated members. Council elections were introduced in 1877 and the first chairman was elected in 1889. The municipality was upgraded to a municipal corporation as per the Tiruchirappalli City Municipal Corporation Act 1994 by inclusion of the erstwhile Srirangam and Golden Rock municipalities. Covering , the municipal corporation comprises 65 wards and four administrative zones; these are Srirangam, Ariyamangalam, Golden Rock and Abhishekapuram. Tiruchirappalli City Municipal Corporation Council, the legislative body, comprises 65 councillors elected from each of the 65 wards and is headed by a mayor assisted by a Deputy Mayor. The executive wing has seven departments—general administration, revenue, town planning, engineering, public health, information technology and personnel—and is headed by a City Commissioner. The Commissioner is assisted by two executive engineers for the east and west sections, and Assistant Commissioners for personnel, accounts and revenue departments, a public relations officer, a city engineer, a city health officer and an Assistant Commissioner for each of the four zones. A Local Planning Authority for Tiruchirappalli was created on 5 April 1974 as per the Tamil Nadu Town and Country Planning Act of 1971 with the District Collector of Tiruchirappalli as chairman and the assistant director of Town and Country Planning as its member secretary. The city of Tiruchirappalli is represented in the Tamil Nadu Legislative Assembly by four elected members, one each for the Tiruchirappalli East, Tiruchirappalli West, Srirangam and Thiruverumbur constituencies. J. Jayalalithaa, former chief minister of Tamil Nadu, represented the Srirangam constituency between 2011 and 2015. Tiruchirappalli is also part of the Tiruchirappalli Lok Sabha constituency and once every five years, elects a member to the Lok Sabhathe lower house of the Parliament of India. The Lok Sabha seat has been held by the Indian National Congress for four terms (1957–62, 1984–89, 1989–91 and 1991–96), the Communist Party of India (1962–67, 1971–77 and 1977–80) and the All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam (2001–04, 2009–14 and 2014–present) for three terms each) and Bharatiya Janata Party (1998–99 and 1999–2001) for two terms each. Candidates from the Communist Party of India, Tamil Maanila Congress and the Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam have won once each. Indian politician Rangarajan Kumaramangalam, who served as the Minister of Power in the government of Atal Bihari Vajpayee, was elected to the Lok Sabha from Tiruchirappalli in the 1998 and 1999 elections. The Tiruchirappalli city police force is headed by a Commissioner of police assisted by Deputy Commissioners. Law and order in suburban areas is enforced by the Tiruchirappalli district police. It has the lowest proportion of rape and murder cases in the state.

Коммуналдық қызметтер

Қалаға электр қуатын Тамил Наду электр энергиясы басқармасы (TNEB) реттейді және таратады. Тиручираппалли – TNEB-нің Тричи аймағының бас кеңсесі. Қала және оның маңы Тричи метро электр қуатын тарату округін құрайды, ол алты бөлімге бөлінеді. Қала ауыз суын Кавери өзенінен және қаланың ішінде және айналасында орналасқан 60 су қоймасына қосылған 1470 ұңғымадан алады. Қаланы сумен жабдықтауды қамтамасыз ететін алты бас стансаның төртеуін қалалық корпорация, ал қалғандарын басқа мекемелер басқарады. Тиручираппаллиде ластану мәселесі өте маңызды. Тамил Наду ластануды бақылау жөніндегі басқармасы қалада ауа сапасын тексеру үшін бес станция орнатты. Қаладағы қатты қалдықтарды басқаруды корпорация жүзеге асырады, ал Ганди базары, Орталық автобус стансасы және Чатрам автобус стансасы сияқты орындарды басқа агенттіктер бақылайды. Негізгі полигон Ариямангаламда орналасқан. Тричи-Шрирангам жер асты дренаж (УГД) аймақтарындағы ағынды суды басқаруды Тамил Наду сумен жабдықтау және дренаж басқармасы (TWAD) жүзеге асырады, ал басқа аудандарда – Тиручираппалли қалалық корпорациясы. 2013 жылы муниципалдық корпорация 40 580 UGD қосылымын күтіп келді. 2020 жылы қаланың 31% желілік канализация жүйесімен қамтылғаны естіледі, алайда 2020 жылдың қыркүйегінен бастап корпорация қалалық жергілікті билік, Тамил Наду қалалық қаржы және инфрақұрылымды дамыту корпорациясы (Tufidco) және Азия даму банкі бірлесіп қаржылайтын бүкіл қаланы қамту жобасын жеделдетті. Тричи дистилляция және химиялық өнімдері лимитті (TDCL) шығаратын қалдық судың жоғары уыттылығы корпорация үшін үлкен алаңдаушылық тудырады. 2013 жылы Бхаратхидасан университетінің зерттеушілері Тиручираппалли аймағындағы су сапасын бағалап, жер асты суының сапасы адам тұтынуына жарамды болғанымен, қаладағы көл суының сапасы "адамдарға, ауыл шаруашылығына немесе өнеркәсіптік мақсаттарға жарамсыз" деген қорытындыға келді. Ұлттық қалалық санитария саясаты бойынша 2009-2010 жылдары Тиручираппалли Үндістанда алтыншы, ал Тамил Надуда бірінші орынды тазалық деңгейі бойынша иеленді. 2010 жылдың қаңтарында Тиручираппалли Үндістандағы барлық шалаптарда ашық дәретханалардың алдын алған алғашқы қала болды. Қалалық даму министрлігінің 2016 жылы жүргізген Swachh Bharat кампаниясының аясындағы зерттеуі бойынша Тиручираппалли Үндістандағы ең таза қалалар тізімінде үшінші орынға ие болды. 2018 жылғы Тұрғын үй және қалалық істер министрлігі жариялаған "Тұруға қолайлы индекс" бойынша Тиручираппалли 111 қаланың арасында Үндістанда он екінші және Тамил Надуда бірінші орынды иеленді. Қалада шамамен 20 000 іскерлік телефон абоненті бар. Глобалдық жүйе (GSM) және кодтық бөлудің көптеген кіру әдісі (CDMA) ұялы байланыс қызметтері қол жетімді. BSNL сонымен қатар кеңжолақты интернет-қызметтерін ұсынады. BSNL 2008 жылы Evolution Data Optimized (EVDO) трансляциясын бастаған кезде сымсыз интернет-қызметтерін ұсына бастады. Softnet (STPI), Tata VSNL, Bharti және Reliance – бұл қаладағы басқа да ірі кеңжолақты интернет-провайдерлері. Тиручираппаллиде аймақтық паспорт кеңсесі бар, ол Тамил Надудағы екіншісі болып табылады және 1983 жылдың 23 наурызында Ченай аймағынан бөлініп жұмысын бастады. Коимбатор және Мадурай аймақтық кеңселері 2000 жылдардың соңында Тричи аймағынан бөлінгеннен кейін, қазіргі уақытта кеңсе Тричи және оған жақын жеті ауданның, атап айтқанда Карур, Нагапаттинам, Пермбалур, Пудукоттай, Танжавур, Ариялур және Тируварурдың қажеттіліктерін қанағаттандырады.

Electricity supply to the city is regulated and distributed by the Tamil Nadu Electricity Board (TNEB). Tiruchirappalli is the headquarters of the Trichy region of TNEB. The city and its suburbs form the Trichy Metro Electricity Distribution Circle, which is subdivided into six divisions. The city gets its drinking water supply from the Kaveri River and 1,470 bore wells linked to 60 service reservoirs in and around the city. Four of the six head works from which the city gets its water supply are maintained by the municipal corporation and the rest by other agencies. Pollution has been a major concern in Tiruchirappalli. The Tamil Nadu Pollution Control Board has set up five stations in the city to check the quality of air. Solid waste management in the city is handled by the corporation; places such as the Gandhi Market, Central Bus terminus and the Chathram bus terminus are being monitored by other agencies. The principal landfill is at Ariyamangalam. Waste water management in the Trichy Srirangam underground drainage (UGD) areas is handled by the Tamil Nadu Water Supply and Drainage Board (TWAD) and in other areas by the Tiruchirappalli Municipal Corporation. As of 2013, there were a total of 40,580 UGD connections maintained by the municipal corporation. In 2020, it is estimated that 31% of the city is covered under a networked sewage system, however, as of September 2020 the corporation has fast tracked its project to cover the entire city, funded jointly by urban local body, Tamil Nadu Urban Finance and Infrastructure Development Corporation Ltd (Tufidco) and Asian Development Bank. The high toxicity of the waste water released by the Trichy Distilleries and Chemicals Limited (TDCL) is a major cause of concern for the corporation. The corporation's annual expenditure for the year 2010–11 was estimated to be In 2013, researchers from Bharathidasan University assessed water quality in the Tiruchirappalli area and concluded that although the quality of the groundwater was suitable for human consumption, the quality of the pond water in the city was "not fit for human usage, agricultural or industrial purposes". Under the National Urban Sanitation Policy, Tiruchirappalli was ranked sixth in India and first in Tamil Nadu on the basis of sanitation for the year 2009–10. In January 2010, Tiruchirappalli became the first city in India where open defecation was prevented in all its slums. In a 2016 survey conducted by the Ministry of Urban Development, as a part of the Swachh Bharat Abhiyan campaign, Tiruchirappalli was ranked third in the list of cleanest cities in India. Under the ease of living index 2018 published by the Ministry of Housing and Urban Affairs, Tiruchirappalli was ranked twelfth in India and first in Tamil Nadu among the 111 cities considered. There are about 20,000 business telephone subscribers in the city. Both Global System for Mobile Communications (GSM) and Code division multiple access (CDMA) mobile services are available. BSNL also provides broadband internet services. BSNL began offering wireless internet services with the commencement of Evolution Data Optimized (EVDO) transmission in 2008. Softnet (STPI), Tata VSNL, Bharti and Reliance are other major broadband internet service providers in the city. Tiruchirappalli has a regional passport office, the second in Tamil Nadu, which commenced its operations on 23 March 1983 bifurcated from Chennai region. After Coimbatore and Madurai regional office were established in late 2000s by bifurcating from Trichy region, currently the office caters to the needs of Trichy and seven adjacent districts namely, Karur, Nagappattinam, Perambalur, Pudukkottai, Thanjavur, Ariyalur and Tiruvarur.

Экономика

Британдық үкімшілік кезеңінде Тиручираппалли тері илеу, сигарет өндірісі және май сығу станоктарымен әйгірленген. Өндіріс шарықталу шегіне жеткенде, жылына 12 миллионнан астам сигарет өндіріліп, экспортталды. Тиручираппаллиде өндірілген иленген тері және тері бұйымдары Ұлыбританияға экспортталды. Қалада көптеген бөлшек және көтерме сауда орындары бар, олардың ең танымалсы – Ганди базары, ол ауданның басқа бөліктерінен келген тұрғындарға да қызмет көрсетеді. Қаладағы тағы бір маңызды базар – Шрирангамдағы гүл базары. Маначаналлур маңындағы аудан күріш диірмендерімен танымал, онда жылтыратылған Понни күріші өндіріледі. Тиручираппалли – Үндістандағы инженерлік жабдықтарды өндіру және құрастырудың ірі орталығы. 1965 жылдың мамыр айында Үндістанның ең ірі мемлекеттік инженерлік компаниясы – Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL) жоғары қысымды қазандықтарды өндіру зауытын құрды. Бұдан кейін тігіссіз болат зауыты мен қазандыққа қосалқы жабдықтар зауыты салынды. 2010 жылы компанияның Тиручираппалли бөлімшесі жалпы сатылымының шамамен 30 пайызын құрады, бұл оны барлық бөлімшелердің ішінде ең ірісіне айналдырды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Тиручираппалли бөлімшесінде шамамен 10 000 адам жұмыс істеді. Тиручираппаллидегі маңызды өнеркәсіптердің қатарында 1966 жылы бұрынғы Алтын тастың муниципалитетінде, Сентханеерпурамда құрылған Тричи дистилляция және химиялық өнімдер компаниясы (TDCL) және 1961 жылдың 27 маусымында жекеше компания ретінде құрылған Тричи болат прокаттау зауыты бар. Trichy Distilleries and Chemicals Limited компаниясы түзетілген спирт, ацетальдегид, сірке қышқылы, сірке суы және этил ацетатын өндіреді. Бұл Тамил Надудағы ең ірі жеке сектордағы дистилляция зауыттарының бірі және 2005 жылдың желтоқсаны мен 2006 жылдың қарашасы аралығында спиртті алкоголь өндірді. Ординанс фабрикалары басқармасы қару-жарақ өндіру бөлімшесі мен ауыр қорытпалы тесіп өту жобасының (HAPP) құрылысын басқарады. Соңғысы 1980 жылдардың соңында құрылған және Индиядағы алғашқы икемді өндіріс жүйесін (FMS) қамтиды. 1980 жылдардың соңынан бастап қалада синтетикалық әшекей тастар өнеркәсібі дамыды; әшекей тастар Тиручираппалли және Пудукоттай аудандарында кесіліп, жылтыратылады. 1990 жылы Үндістан үкіметі америкалық алмаз өндірісін арттыру және жергілікті шеберлерді жартылай автоматтандырылған жабдықтар мен технологияларға оқыту арқылы жұмыспен қамтуды арттыру мақсатында бағдарлама іске қосты. 1990 жылдардың ортасында жергілікті әшекей тастар өнеркәсібі жылдық кіріс ретінде 90 миллион рупийден астам табыс тапқандығы хабарланды. Әшекей тастарды кесу және жылтырату өнеркәсібінде 9-14 жас аралығындағы балаларды жұмысқа тарту туралы алаңдаушылық туды. Нәтижесінде 1996 жылы Тиручираппалли ауданы Ұлттық бала еңбегі жобасына және жұмыс істейтін балаларды оқыту үшін арнайы мектептер ашуға таңдалды. 2010 жылдың желтоқсанына қарай Тиручираппалли аймағы жыл сайын шамамен 150 мың бағдарламалық құралды экспорттады. Қаланың алғашқы IT паркі – Trichy-дегі ELCOT IT Park 2010 жылдың желтоқсанында пайдалануға берілді, құрылысы шамамен [құны] құнмен аяқталды. Тамил Наду электроникалық корпорациясымен құрылған парк арнайы экономикалық аймақтың аумағын алып жатыр. 1500-ден астам қызметкер жұмыс істейді, Vuram, iLink Systems Pvt. Ltd., ғылыми баспа компаниясы, Vdart Technologies, GI Tech Gaming Co. India Pvt. Ltd., VR Della IT Services Pvt. Ltd. және Тамил Наду апаттан қорғау орталығы сияқты алтыдан астам компания барлық салынған аумақты алып жатыр. ELCOT IT Park Тричи Тиручи халықаралық әуежайына жақын орналасқан. Бұл нысан Global Investors Meet-тің екі басылымында танымал болды және құрылыс алаңына сұраныстың маңызды факторына айналды.

During British rule, Tiruchirappalli was known for its tanneries, cigar manufacturing units and oil presses. At its peak, more than 12 million cigars were manufactured and exported annually. Tanned hides and skins from Tiruchirappalli were exported to the United Kingdom. The city has a number of retail and wholesale markets, the most prominent among them being the Gandhi Market, which also serves people from other parts of the district. Other notable markets in the city are the flower bazaar in Srirangam The suburb of Manachanallur is known for its rice mills, where polished Ponni rice is produced. Tiruchirappalli is a major engineering equipment manufacturing and fabrication hub in India. A high pressure boiler manufacturing plant was set up by Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL), India's largest public sector engineering company, in May 1965. This was followed by a seamless steel plant and a boiler auxiliaries plant. In 2010, the Tiruchirappalli unit of the company contributed to nearly 30 per cent of its total sales, making it the largest of all units. As of 2011, the Tiruchirappalli division employed about 10,000 people, Other important industries in Tiruchirappalli include Trichy Distilleries and Chemicals Limited (TDCL), which was established at Senthaneerpuram in the former Golden Rock municipality in 1966. and the Trichy Steel Rolling Mills, which was started as a private limited company on 27 June 1961. The Trichy Distilleries and Chemicals Limited manufactures rectified spirit, acetaldehyde, acetic acid, acetic anhydride and ethyl acetate. It is one of the biggest private sector distilleries in Tamil Nadu and produced of spirit alcohol between December 2005 and November 2006. The Ordnance Factories Board runs a weapons manufacturing unit and a Heavy Alloy Penetrator Project (HAPP) facility; the latter was set up in the late 1980s and consists of a flexible manufacturing system (FMS)—the first of its kind in India. From the late 1980s, a synthetic gem industry was developed in the city; the gemstones are cut and polished in Tiruchirappalli district and in Pudukottai district. In 1990, the Indian government launched a scheme to increase employment by boosting the production of American diamonds and training local artisans in semi automated machinery and technology. The local gem industry was reportedly generating annual revenues of by the mid 1990s. Concerns have been raised over the employment of children aged 9–14 in the gem cutting and polishing industry. As a result, in 1996, Tiruchirappalli district was selected to be involved in the National Child Labour Project and in the running of special schools to educate working children. As of December 2010, the Tiruchirappalli region annually exports around of software. The ELCOT IT Park Trichy—the city's first IT park—commissioned at a cost of was inaugurated in December 2010. Set up by the Electronics Corporation of Tamil Nadu, the park occupies an area of and constitutes a Special Economic Zone. Employing a workforce of over 1,500, more than six companies including Vuram, iLink Systems Pvt. Ltd., Scientific Publishing Company, Vdart Technologies, GI Tech Gaming Co. India Pvt. Ltd., VR Della IT Services Pvt. Ltd., and the Tamil Nadu Disaster Recovery Centre function out of the existing building, occupying the entire built up space. The ELCOT IT Park Trichy is in close proximity to the Tiruchi International Airport. The facility was highlighted through the two editions of Global Investors Meet and became a key factor for the demand for the built up space.

Мәдениет

Тиручираппалли тұрғындары көбінесе тиручиттер деп аталады. Кавери дельтасының шетінде орналасқан Тиручираппалли мәдениеті негізінен брахмандарға тән, бұл мәдениет дельтаның басқа аймақтарында да кең таралған. Үндістанның әртүрлі өңірлерінен келген студенттер мен көшіп-қоныс жасаған өнеркәсіп жұмысшыларының көптігіне байланысты, Тиручираппалли айналасындағы ауылдық жерлерге қарағанда көбірек халықаралық көзқарасқа ие. Тиручираппаллиде ең маңызды мереке – қаңтар айында тойланатын өңірлік егін жинау мерекесі – Поңгал. Поңгал мерекесінің аясында фестивальдің соңғы күні өткізілетін бұқа бағыныш спорты – Жалликатту кейде қала шетінде ұйымдастырылады. Ади Перукку, Самаяпурам гүл фестивалі, Вайкунта Экадаси, Шрирангам арба фестивалі және Теппакулам қайық фестивалі – жергілікті жерлерде атап өтілетін маңызды мерекелердің кейбірі. Қалада мұсылмандардың саны көп болғандықтан, Құрбан айт пен Ораза айт та кеңінен тойланады. Грегориандық жаңа жыл, Рождество, Дипавали және Холи сияқты жалпыұлттық мерекелер де Тиручираппаллиде тойланады. 12 ғасырға жататын тамил эпосы «Камбарамаян» алғаш рет Шрирангамдағы Ранганатхасвами храмында оқылған. 1771 жылы Аруначала Кави жазған және Рамаянаға негізделген «Рама Натакм» музыкалық драмасы да осы жерде қойылған. Тиручираппаллиде белгілі карнатик музыканттары – Лалгуди Джаяраман, Шрирангам Каннан және А. К. С. Натараджан, сондай-ақ Т. С. Муругесан Пиллай, Кундалам Рангачарияр және К. А. П. Вишванатам сынды ғалымдар тұрған. Тамил киномузыкасына үлкен үлес қосқан Г. Раманатан, Т. К. Рамамурти, Ваали және П. Мадури сияқты композиторлар, ақындар мен әншілер осы қаладан шыққан. Текстиль тоқу, былғары өңдеу және әшекей тастар кесу – Тиручираппаллиде дамыған маңызды қолөнер салалары. Тамил Наду үкіметі басқаратын «Поумпухар» сауда орталығында индуист құдайларының бейнесі салынған ағаштан жасалған мүсіндер сатылады. Тиручираппаллиді тартымды туристік орын ретінде насихаттау мақсатымен 2009 жылдың 5 мамырында Тричи туристік федерациясы (ТТФ) құрылды. Федерация жыл сайын «Сувай» атты тамақ фестивалін ұйымдастырады. Қаланың туризм индустриясының дамуына инфрақұрылымның жетіспеушілігі үлкен тосқауыл болып отыр.

A resident of Tiruchirappalli is generally referred to as a Tiruchiite. Situated at the edge of the Kaveri Delta, the culture of Tiruchirappalli is predominantly Brahminical, prevalent elsewhere in the delta. With a substantial population of students and migrant industrial workers from different parts of India, Tiruchirappalli has a more cosmopolitan outlook than the surrounding countryside. The main festival celebrated in Tiruchirappalli is Pongal, a regional harvest festival celebrated during January. As part of the Pongal celebrations, Jallikattu, a bull taming village sport played on the last day of the festival, is occasionally held on the outskirts of the city. Aadi Perukku, Samayapuram flower festival, Vaikunta Ekadasi, Srirangam car festival, and the Teppakulam float festival are some of the prominent festivals that are held locally. Bakrid and Eid al Fitr are also widely celebrated, owing to the substantial number of Muslims in the city. Nationwide festivals such as the Gregorian New Year, Christmas, Deepavali and Holi are also celebrated in Tiruchirappalli. The 12th century Tamil epic Kambaramayanam was first recited at the Ranganathaswamy temple in Srirangam. In 1771, Rama Natakam, a musical drama written Arunachala Kavi and based on the Ramayana, was also performed there. Tiruchirappalli was home to some of the prominent Carnatic musicians—including Lalgudi Jayaraman, Srirangam Kannan and A. K. C. Natarajan—and scholars such as T. S. Murugesan Pillai, Kundalam Rangachariar and K. A. P. Viswanatham. Composers, poets and vocalists such as G. Ramanathan, T. K. Ramamoorthy, Vaali and P. Madhuri, who have made significant contributions to Tamil film music hail from the city. Textile weaving, leather work and gem cutting are some of the important crafts practised in Tiruchirappalli. Wooden idols of Hindu gods and goddesses are sold at Poompuhar, the crafts emporium run by the Government of Tamil Nadu. The Trichy Travel Federation (TTF) was formed on 5 May 2009 to promote Tiruchirappalli as a favourable tourist destination. The federation organises an annual food festival called Suvai. Lack of infrastructure has been a major deterrent to the city's tourism industry.

Көрнекті орындар

Бір кездері Чола патшалығының бір бөлігі болған Тиручираппаллиде керемет ойылған ғибадатханалар мен бекіністер көптеп сақталған. Рокфорт ғибадатханалары, Шрирангамдағы Ранганатхасвами ғибадатханасы, Тхируванаиккавалдағы Джамбукешварар ғибадатханасы, Самаяпурам Мариамман ғибадатханасы, Эрумбеесварар ғибадатханасы, Тхирупаингелидегі Гнееливанесварар ғибадатханасы және Ураюрдағы ғибадатханалардың көпшілігі дравидтік сәулет стилінде салынған; Ранганатхасвами және Джамбукешварар ғибадатханалары осы стильдің ең көрнекті үлгілері саналады. Археологиялық зерттеулер институты Рокфорттың тас қашалған үңгір ғибадатханаларын, қақпаларын және Эрумбеесварар ғибадатханасын ұлттық маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізген. Тиручираппаллидің символы саналатын Рокфорт – 273 фут биіктіктегі жартастың үстінде орналасқан бекініс. Ол көптеген тас қашалған үңгір ғибадатханаларын қамтитын монолиттік тас жартастардан тұрады. Алғаш Паллавалар салған, кейін Мадурай Найактары мен Виджаянагар билеушілері қайта жаңғыртқан. Ғибадатхана кешенінде үш киіз бар, олардың екеуі Ганеша Иесіне арналған – біреуі төменде, екіншісі Үччи Пиллаяр ғибадатханасы жоғарыда, ал олардың арасында Таяуманар ғибадатханасы орналасқан. Таяуманар ғибадатханасы ең ірісі болып табылады, онда Парватиге арналған киіз және басты құдай орналасқан. Аңыз бойынша, Ваю Бхагван мен Адишешан өзара кім артық екенін анықтау үшін таласқан. Адишешан Кайласамды айналып, Ваю оны бұзуға тырысқан, соның салдарынан туған желдің күшінен (сантамарутам) Кайласамнан сегіз бөлік сегіз түрлі жерге түскен: Тиругонамалай (Тринкомали, Шри-Ланка), Тирукалахасти, Тиручирамалай (Тас қамал), Тируенкоймалай, Раджатагири, Ниртагири, Ратнагири және Светагири Тирупангели. Рокфорт қаланың солтүстігінің көбітен көрінеді. Индуизм құдайы Вишнуға арналған Ранганатхасвами ғибадатханасы Шрирангам аралында орналасқан. Бұл ғибадатханада Вайшнав ақыны және философы Рамануджачарьяның мәйіті сақталған деп есептеледі. Чолалар салған ғибадатхананы кейін Пандиялар, Хойсалалар, Мадурай Найактары және Виджаянагар империясы 9-16 ғасырларда жаңғыртқан. 21 гопурам (мұнара) бар, олардың ішінде Раджагопурам 236 фут (72 м) биіктікте. Лимка рекордтар кітабына сәйкес, 1999 жылға дейін бұл әлемдегі ең биік ғибадатхана мұнарасы болған. Тхируванаиккавалдағы Джамбукешварар және Тхируверумбурдағы Эрумбеесварар ғибадатханалары ортағасырлық Чолалар тұсында салынған. Джамбукешварар ғибадатханасы Шива құдайына арналған Панча Бхута Сталамның бірі және Тамил Надудағы ең ірі бес ғибадатхана кешенінің бірі. Қаланың ең танымал мешіті – Надир Шах мешіті. 1766 жылы неміс протестант миссионері Кристиан Фридрих Шварц салған Христос шіркеуі және Лурдес шіркеуі қаладағы готикалық жаңғыру сәулетінің көрнекті үлгілері. 17 ғасырда Мадурай Найактары салған Чокканатар Найак сарайында Рани Мангаммал Махалы орналасқан, қазір ол мұражайға айналдырылған. Наваб сарайы, Темір жол мұра орталығы, Сэр Артур Коттон салған Жоғарғы Анаикут және әлемдегі ең көне жұмыс істейтін Гранд Анаикут – Тиручираппаллидегі маңызды құрылыстардың бірі.

Once a part of the Chola kingdom, Tiruchirappalli has a number of exquisitely sculpted temples and fortresses. Most of the temples, including the Rockfort temples, the Ranganathaswamy Temple at Srirangam, the Jambukeswarar Temple at Thiruvanaikkaval, the Samayapuram Mariamman Temple, the Erumbeeswarar Temple, Gneeliwaneswarar Temple at Thiruppaingneeli and the temples in Urayur, are built in the Dravidian style of architecture; the Ranganathaswamy Temple and Jambukeswarar Temple are often counted among the best examples of this style. The rock cut cave temples of the Rockfort, along with the gateway and the Erumbeeswarar Temple, are listed as monuments of national importance by the Archaeological Survey of India. Considered one of the symbols of Tiruchirappalli, the Rockfort is a fortress which stands atop a 273 foot high rock. It consists of a set of monolithic rocks accommodating many rock cut cave temples. Originally built by the Pallavas, it was later reconstructed by the Madurai Nayaks and Vijayanagara rulers. The temple complex has three shrines, two of which are dedicated to Lord Ganesha, one at the foot and the Ucchi Pillayar Temple at the top, and the Thayumanavar Temple between them. The Thayumanavar temple, the largest of the three, houses a shrine for Pārvatī as well as the main deity. As per a legend, Vayu Bhaghvan and Adiseshan had a dispute to find out who is superior, to prove the superiority adiseshan encircled the Kailasam, Vayu tried to remove this encircle by creating santamarutham (Twister). Because of the santamarutham, eight kodumudigal (parts) fell from kailasam into eight different places which are Thirugonamalai (Trincomalee, Sri Lanka), Thirukalahasti, Thiruchiramalai (Rock fort), Thiruenkoimalai, Rajathagiri, Neerthagiri, Ratnagiri, and Swethagiri Thirupangeeli. The Rockfort is visible from almost every part of the city's north. The Ranganathaswamy Temple, dedicated to the Hindu god Vishnu, is located on the island of Srirangam. the temple is believed to house the mortal remains of the Vaishnavite saint and philosopher Ramanujacharya. Originally built by the Cholas, the temple was later renovated by the Pandyas, the Hoysalas, the Madurai Nayaks and the Vijayanagar empire between the 9th and 16th centuries AD. There are 21 gopurams (towers), of which the Rajagopuram is 236 feet (72 m). According to the Limca Book of Records, it was the tallest temple tower in the world until 1999. The Jambukeswarar Temple at Thiruvanaikkaval and the Erumbeeswarar Temple at Thiruverumbur were built in the rule of the Medieval Cholas. The Jambukeswarar Temple is one of the Pancha Bhoota Stalams dedicated to Lord Shiva; it is the fifth largest temple complex in Tamil Nadu. The city's best known mosque is the Nadir Shah Mosque. The Christ Church constructed by the German Protestant missionary Christian Friedrich Schwarz in 1766 and the Our Lady of Lourdes Church are noted examples of Gothic Revival architecture in the city. The Chokkanatha Nayak Palace, which houses the Rani Mangammal Mahal, was built by the Madurai Nayaks in the 17th century; it has now been converted into a museum. The Nawab's palace, the Railway Heritage Centre, the Upper Anaicut constructed by Sir Arthur Cotton, and the world's oldest functional dam, the Grand Anaicut, are some of the other important structures in Tiruchirappalli.

Спорт

Хоккей мен крикет – Тиручираппаллидегі ең танымал спорт түрлері. Бұрынғы үнді хоккей қақпашылары Чарльз Корнелиус және Лесли Фернандес; Үндістан Премьер-лигасында «Мумбаи Индианс» командасынан Раджагопал Сатиш; I лигасында «Ченнаи Сити Ф.К.» командасынан Дхармарадж Раванан – барлығы осы қаланың тумалары. Анна стадионы кешені – қаладағы спорттың басты орны; онда жабық стадион мен жасанды жабын хоккей алаңы бар. Тиручираппалли аудандық крикет қауымдастығы (TDCA) – Тамил Наду крикет қауымдастығының құрамына кіретін ұйымдардың бірі, ол аудандық мектеп, колледж және клубтық крикетті реттейді. Бірінші сыныпты крикет матчтары бұрынғы Хаджамалаи стадионы болған Жавахарлал Неру стадионында өткізілді. 2008–2009 жылдардағы қауымдастықтың алтын мерейтойында Тиручираппалли қаласының шетінде тағы бір крикет стадионы мен академия құру жоспарлары ұсынылды. Маннарпурам крикет академиясы – Тиручираппаллидегі танымал крикет жаттықтыру академияларының бірі. Қала мен оның төңірегінде футбол, теннис және волейбол турнирлері өткізіледі. 1984 жылы Тиручираппаллиде ФИДЕ ұйымдастырған ашық шахмат турнирі және нокаут жүйесімен өткен клубтық футбол турнирі – Федерация Кубогы өтті.

Медиа

Үндістандағы газеттер тіркеушісінің мәліметі бойынша, 2013 жылдың қараша айына дейін Тиручираппаллиде 100-ден астам газет тіркелген. 1905 жылы құрылған апталық «Wednesday Review» газеті Тиручираппаллиде жарық көрген алғашқы танымал журнал болып табылады. Тиручираппаллиде шығатын ағылшын тіліндегі маңызды газеттердің қатарында 2004 жылы Тиручираппалли басылымын бастаған «The Hindu» және «The Hindu»-дан бұрын Тиручираппаллиде жарияланған «The New Indian Express» газеттері бар. Тиручираппалли басылымын шығаратын маңызды тамил тіліндегі газеттер: «Dina Thanthi», «Dina Mani», «Dina Malar», «Malai Malar», «Dinakaran», «Tamil Murasu» және «Tamil Sudar». Тиручираппаллидегі алғашқы радио хабар тарату станциясы 1939 жылдың 16 мамырында «All India Radio» (AIR) арқылы ашылды. AIR 2006 жылдан бастап үйге тікелей радио хабарларын тарату қызметін ұсынды. 2007 жылы AIR қаладан бөлек карнатик музыка станциясы «Ragam»-ды іске қосты. Мемлекеттік AIR-ден басқа, «Hello», «Suryan FM» және «Mirchi 95.0» сияқты жеке FM радиостанциялары да Тиручираппаллиде жұмыс істейді. Индира Ганди атындағы Ұлттық ашық университетінің «Gyan Vani» телеарнасы 2008 жылы қаладан хабар таратуды бастады. Тиручираппаллидегі алғашқы кампустық радиостанция 2006 жылдың 22 желтоқсанында Holy Cross колледжі тарапынан құрылды. 1975 жылдың 15 тамызында Ченнаидан телехабар тарату басталды. Спутниктік телеарналар 1991 жылдан бері қолжетімді. Үйге тікелей кабельдік теледидар қызметтерін «DD Direct Plus» және басқа да операторлар ұсынады.

Көлік

Тиручираппаллиде жергілікті көліктердің ең көп қолданылатын түрлері – мемлекеттік билік иелігіндегі Тамил Наду мемлекеттік көлік корпорациясының (TNSTC) автобустары және авторикшалар. Тиручираппалли TNSTC-нің Кумбаконам бөлімшесінің бір бөлігін құрайды. Қалада екі негізгі автобус аялдамасы бар: Чатрам автобус аялдамасы және Орталық автобус аялдамасы, екеуі де қалааралық және қала маңындағы аудандарға жергілікті көліктермен жұмыс істейді. Қалалық әкімшілік және сумен жабдықтау департаменті үш орталық ауданда 31,8 миллион рупийлік жаңа автобус аялдамаларын салуға әкімшілік рұқсат берді. Мемлекеттік инфрақұрылымды дамыту комитеті штат бойынша 10 қала мен қалашықта жобалық құнының 50 пайызын қаржыландыруға келісім берді. Тиручираппалли екі ірі ұлттық тас жолдың – NH 45 және NH 67 – тоғысқан жерінде орналасқан. NH 45 Оңтүстік Үндістандағы ең жұқпалы тас жолдардың бірі болып табылады және Тиручираппалли – Ченнаи учаскесінде әр түні шамамен 10 000 жүк көлігі жүреді. Қаладан бастау алатын басқа ұлттық тас жол – NH336, ол Тричи – Пудуккоттай – Девакоттай қалаларын байланыстырады. Бұл екі полосалы жолдың Караикудиге дейінгі бөлігі жолдың жүктеме бірлігін (PCU) едәуір арттыруға байланысты төрт полосалы жолға айналдырылады. Қаладан басталатын штаттық тас жолдарға SH 25 және SH 62 жатады. Тиручираппаллиде қалалық корпорация күтіп ұстайтын жолдар бар. Қаладағы жол ағлағын азайту үшін барлық ұлттық тас жолдарды байланыстыратын жартылай сақиналық жол салынуда. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, қала шегінде шамамен 328 000 мотоцикл, 93 500 автомобиль және 10 000 қоғамдық көлік құралы жүреді, сонымен қатар Тиручираппалли арқылы күн сайын 1500 қалааралық автобус өтеді. Жақын маңдағы қалалардан келген жолаушыларды тасымалдауда жолаушылар пойыздары да маңызды рөл атқарады. Қала 1908 жылға дейін бұл мәртебені сақтап келді, содан кейін компанияның бас кеңсесі Мадрасқа (Ченнаи) көшірілді. Бұл Үндістандағы ең жұқпалы қалалардың бірі. Ол Оңтүстік теміржолының жеке бөлімшесі болып табылады. Тиручираппалли Үндістандағы көптеген маңызды қалалар мен қалашықтармен теміржол байланысына ие. Қаланың басқа да теміржол станцияларына жатады: [станциялар тізімі]. Ченнаиден Тричиге ұшуға кететін уақыт, ұшақтың жылдамдығына, техникалық жағдайына және ауа райына байланысты 1 сағаттан 1 сағат 30 минутқа дейін жетеді. Тиручираппалли Тиручираппалли халықаралық әуежайы арқылы қызмет көрсетеді, ол қала орталығынан [қашықтық] қашықтықта орналасқан. Әуежай ішкі рейстерге қарағанда бес есе көп халықаралық рейстерді қабылдайды, бұл оны Үндістандағы осындай үлкен айырмашылықты көрсететін жалғыз әуежай етеді. Ол Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен келген иммигранттар үшін кіреберіс қақпа ретінде қызмет етеді. Ченнаи, Мумбаи, Дели, Бангалор, Хайдарабад, Коломбо, Дубай, Куала-Лумпур және Сингапур қалаларына үздіксіз рейстер бар. 2013–2014 қаржы жылында әуежай 1 миллионнан астам жолаушыны және 2012 тонна жүк тасымалданды.

The most commonly used modes of local transport in Tiruchirappalli are the state government owned Tamil Nadu State Transport Corporation (TNSTC) buses, and auto rickshaws. Tiruchirappalli forms a part of the Kumbakonam division of the TNSTC. The city has two major bus termini; Chatram Bus Stand and Central Bus Stand, both of which operate intercity services and local transport to suburban areas. The municipal administration and water supply department has accorded administrative sanction to construct new bus stands in three central districts at a total cost of 31.8 crore. The state infrastructure amenities promotion committee has approved providing 50% of the estimated cost in 10 towns and cities across the state. Tiruchirappalli sits at the junction of two major National HighwaysNH 45 and NH 67. NH 45 is one of the most congested highways in south India and carries almost 10,000 lorries on the Tiruchirappalli–Chennai stretch every night. Other National Highways originating in the city is NH336
connecting Trichy Pudukkottai Devakottai, this two lane route is going to be converted to four lane route till Karaikudi as there is a massive increments in road PCU usages. State highways that start from the city include SH 25 and SH 62. Tiruchirappalli has of road maintained by the municipal corporation. A semi ring road connecting all the National Highways is being constructed to ease traffic congestion in the city. As of 2013, approximately 328,000 two wheelers, 93,500 cars and 10,000 public transport vehicles operate within the city limits, apart from the 1,500 inter city buses that pass through Tiruchirappalli daily. Passenger trains also carry a significant number of passengers from nearby towns. The city retained the position until 1908 when the company's headquarters was transferred to Madras. is one of the busiest in India. It constitutes a separate division of the Southern Railway. Tiruchirappalli has rail connectivity with most important cities and towns in India. Other railway stations in the city include , , , and Non stop flight time from Chennai to Trichy is between 1 hr to 1 hr 30 mins depending on the aircraft's cruising speed, technical condition and weather/wind. Tiruchirappalli is served by Tiruchirappalli International Airport , from the city centre. The airport handles fivefold more international air traffic than domestic services, making it the only airport in India with this huge variation. It serves as a gateway to immigrants from South east Asian countries There are regular flights to Chennai, Mumbai, Delhi, Bangalore, Hyderabad, Colombo, Dubai, Kuala Lumpur, and Singapore. The airport handled more than 1 million passengers and 2012 tonnes of cargo during the fiscal year 2013–14.