Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеттил Карлссон (Васа) (1433 – 11 тамыз 1465) – Кальмар одағы дәуіріндегі швед дін қызметкері, дипломат, әскери қолбасшы және мемлекет қайраткері. Ол Ваза әулетінің мүшесі болған. 25 жасында Линчепинг епископы болып сайланды. 1463 жылы король Кристиан I-ге қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ақпаннан тамызға дейін 1464 жылы генерал-капитан (рикшовицман) және Швецияның де-факто регенті болды, король Карл Канутесоннің қысқа мерзімге шет елден оралуына байланысты қызметтен бас тартты. Карл патшамен араздасқаннан кейін Кеттил Карлссон 1464 жылдың 26 желтоқсанынан өліміне дейін Швецияның қорғаушысы және регенті (riksföreståndare) болып сайланды.
Kettil Karlsson (Vasa) (c. 1433 – 11 August 1465) was a Swedish clergyman, diplomat, military leader and statesman during the Kalmar Union era. He was a member of the house of Vasa. At age 25, he was elected Bishop of Linköping. He rebelled against King Christian I in 1463, was Captain General (rikshövitsman) and de facto regent of Sweden from February to August 1464, stepping down during the brief return of King Charles Canutesson from exile. After falling out with King Charles, Kettil Karlsson was subsequently elected Lord Protector and Regent (riksföreståndare) of Sweden from 26 December 1464 to his death.
Отбасы және білім
Кеттил Карлсон – Карл Кристиернссонның (Васа) ұлы, шведтік жеке кеңесшісі (риксрад) және Расеборг қамалының қастандысы (ховицман), сондай-ақ Дания патшалығының басқарушысы және жеке кеңесшісі Эрик Сегебодсен Круммедигедің қызы Эбба Эрик (Круммедиге) болды. Бұл оған екі патшалықтың жоғары ақсүйектеріндегі туыстық байланыстарды сыйлады. Ол діни білім алды және 1454 жылғы 19 тамызда Росток университетіне, ал кейін 1455 жылғы 16 маусымда Левен университетіне қабылданды.
Kettil Karlsson was the son of Karl Kristiernsson (Vasa), Swedish Privy Councillor (riksråd) and Castellan (hövitsman) of Raseborg Castle, and Ebba Eriksdotter (Krummedige), daughter of the Danish Steward of the Realm and Privy Councillor Erik Segebodsen Krummedige, giving him family connections in the high nobility of both kingdoms. He was given an ecclesiastical education and was enrolled on 19 August 1454 at the University of Rostock, later also at the University of Leuven on 16 June 1455.
Ғибадат жолы
Магистр дәрежесін алғаннан кейін ол Швецияға оралып, Упсалада канон қызметін атқарды, онда оның туысы Йонс Бенгтсон Оксенстиерна архиепископ болды. Отбасылық байланыстары арқылы ол Дания, Норвегия және Швеция королі Кристиан I-нің құрметіне ие болды, Кристиан 1457 жылы Швеция королі болғаннан кейін көп ұзамай. Король Кристиан 1458 жылғы ақпанда Папа Калликст III-ке жазған хатында оны Линчепинг епископтарының көмекшісі ретінде ұсынды, қартайған епископ Нильс Кёнигтің басшылығымен қызмет етуі тиіс еді. Нильс Кёниг одан екі ай өткен соң, 1458 жылғы сәуірде қайтыс болды, ал соборлық бөлім оның орнына Кетил Карлссонды тағайындады. Кеттил Карлссон Римге барып, өзінің тағайындалуын папалық бекітуге ұсыныс жасады. Бірақ, бастапқыда мақұлдық берілмеді, себебі Кетил Карлссонның жас жасы (25) папалық рұқсатты талап етті. Кейіннен Мантуяға жасаған сапарында, онда епископ сайланған адам король Кристианның атынан Киелі Тақтың дипломаты ретінде де қызмет етті, Папа Пий II 1459 жылғы 24 қыркүйекте бекітуді және рұқсатты берді. Содан кейін 1460 жылы Кеттил Карлссон Линчепинг епископы ретінде ресми түрде қабылданды.
After obtaining a master's degree he returned to Sweden and served as canon in Uppsala, where his cousin Jöns Bengtsson Oxenstierna was Archbishop. Through his family connections he fell in favour with King Christian I of Denmark, Norway and Sweden, shortly after Christian became King of Sweden in 1457. King Christian recommended him as Coadjutor Bishop of Linköping, to serve under the aging Bishop Nils König, in a letter to Pope Callixtus III in February 1458. Nils König died just two months later, in April 1458, and the cathedral chapter chose Kettil Karlsson as his successor. Kettil Karlsson travelled to Rome to seek papal confirmation for his appointment. However, the approval was not given at first, seemingly due to Kettil Karlsson's young age (25) which required a papal dispensation. On a subsequent journey to Mantua, where the Bishop elect also served as diplomat to the Holy See on behalf of King Christian, Pope Pius II granted the confirmation and dispensation on 24 September 1459. Kettil Karlsson was then received formally as Bishop of Linköping in 1460.
Билікке көтерілу
Биліктен шеттетілген Карл Канутесон 1457 жылдан бері Данцигте жер аударылып жүрді. 1460-шы жылдардың басында Карлдың оралуы туралы қауесеттер Кристиан I-ді Швецияға саяси бақылауын күшейтуге итермеледі. 1463 жылы король Кристиан Финляндияда болған кезде Швецияны басқарған архиепископ Йонс Бенгтсон Оксенстиерна корольдің салық саясатын орындаудан бас тартқаны үшін қайтып келген соң тұтқындалып, Копенгагенге жеткізілді. Архиепископтың Оксенстиерна және Васа туыстары, соның ішінде Кеттил Карлссон, корольге қарсы қару алып, шаруалар мен ақсүйектерден қолдау жинады. Кеттил Карлссон Остергётланд және солтүстік Смоландтағы көтерілістің жетекшісі болды, одақтастар бақылауындағы корольдік қамалдарды қоршауға алды. Оның туыстары күштерін солтүстік Вестманланд, Далекарлия және Упланд провинцияларында шоғырландырды, онда шаруалар мен кеншілер арасында Кристианның салық және сыртқы сауда саясатына қарсылық күшті болды. 1464 жылдың ақпан айында Кеттил Карлссон Вестеросте швед сепаратистерінің бас капитаны болып сайланды. Ол Стокгольмді қысқа мерзімге қоршауға алды, бірақ оңтүстіктен Кристиан I-нің Дания әскері жақындап келе жатқаны туралы хабар алғаннан кейін қоршаудан бас тартты, олар жолдарында Кеттил Карлссонның Линчёпинг қамалындағы резиденциясын тонап кетті. Кеттил Карлссонның сепаратистік әскері 1464 жылдың 17 сәуірінде Вестерос қаласының солтүстігіндегі Харакер шайқасында король Кристианның Даниялық одақтас әскеріне қарсы шешуші жеңіске жетті. Кейіннен одақтас жоғары констебль Тур Турессон Биелкенің Вестманландқа әскерлерді тасымалдауға жасаған тырысы Квиксундта Рекарнеден Кеттил Карлссонның жасақтарымен жеңіліске ұшырады. Алайда Стокгольм одақтастардың бақылауында қалды, ал сепаратистердің Стокгольм портын блокадалауға жеткілікті флоттары болмады. Епископ Кеттил және сепаратистік партия шақырған Риксмёте жер аударылған король Карл Канутесонды шақырып алды, ол флот пен жалдамалы әскер әкелді. Стокгольм қаласын сепаратистер басып алды, олар 1464 жылдың 9 тамызында Карл Канутесонды король деп жариялады, бірақ Стокгольм қамалы Тур Турессонның одақтастарының қолында қалды. Темірде архиепископ Йонс Бенгтсон шіркеу мен шетелден келген саяси қысым нәтижесінде Даниядағы тұтқындықтан босатылып, король Кристианмен келісімге келді. Архиепископтың Стокгольмға келуі епископтар мен король Карл Канутесон арасында қақтығыс тудырды, ол тез арада ашық соғысқа ұласты. Стокгольм қамалындағы Тур Турессонның гарнизонымен біріккен епископтар көп ұзамай король Карлдың жағдайын тұрақсыз етіп жіберді.
The deposed King Charles Canutesson had been in exile in Danzig since 1457. In the early 1460s, rumours about Charles' imminent return caused Christian I to attempt to increase his political control over Sweden. In 1463, Archbishop Jöns Bengtsson Oxenstierna, who had been governing Sweden during King Christian's stay in Finland, was imprisoned by the King on his return and brought to Copenhagen, over the Archbishop's refusal to carry out the King's tax policies. The Archbishop's Oxenstierna and Vasa relatives, among them Kettil Karlsson, took up arms against the King, gathering a peasant militia and noble supporters. Kettil Karlsson became leader of the uprising in Östergötland and northern Småland, laying siege to the unionist controlled royal castles. His relatives gathered their forces in the northern provinces of Västmanland, Dalecarlia and Uppland, where resistance among the farmers and miners against Christian's tax and foreign trade policies was strong. In February 1464 Kettil Karlsson was elected in Västerås as Captain general of the Swedish separatists. He briefly laid siege to Stockholm but broke off the siege on receiving news of Christian I's Danish army approaching from the south, plundering Kettil Karlsson's residence at Linköping Castle on their way. Kettil Karlsson's separatist army won a decisive victory against King Christian's Danish unionist army on 17 April 1464 at the Battle of Haraker, north of Västerås. A subsequent attempt by the unionist Lord High Constable Ture Turesson Bielke to land troops in Västmanland was defeated by Kettil Karlsson's militia from Rekarne at Kvicksund. However, Stockholm remained in the unionists' control, and the separatists lacked a fleet to blockade Stockholm harbour. A Riksmöte called by Bishop Kettil and the separatist party recalled the exiled King Charles Canutesson, who brought a fleet and mercenary troops. The city of Stockholm was captured by the separatists, who hailed Charles Canutesson as King on 9 August 1464, but Stockholm Castle remained in the hands of Ture Turesson's unionists. Meanwhile, Archbishop Jöns Bengtsson had been released from Danish captivity due to political pressure from the Church and abroad, reconciling with King Christian. The Archbishop's arrival in Stockholm caused a conflict between the bishops and King Charles Canutesson, which rapidly escalated into open warfare. Joining forces with Ture Turesson's garrison at Stockholm Castle, the bishops soon made King Charles' position untenable.
Регенттік және өлім
Кеттил Карлсон 1464 жылғы 26 желтоқсанда Швецияның Лорд-протекторы және регенті болып сайланды, Йонс Бенгтссон оның бірлескен билеушісі болды, ал 1465 жылғы 30 қаңтарда король Карл тақтан бас тарды, оның орнына Финляндиядағы Расеборг және Корсхолм қамалдарына ие болды. Епископ Кеттилдің билеуі қысқа ғана болды. Ол 1465 жылғы 11 тамызда Стокгольм қалашығында обадан қайтыс етті және Линчепинг соборының алтарының астына жерленді. Оның қайтысынан кейін Йонс Бенгтссон Швецияның жалғыз регенті атанды.
Kettil Karlsson was elected Lord Protector and Regent of Sweden on 26 December 1464, with Jöns Bengtsson as co ruler, and on 30 January 1465 King Charles abdicated, instead receiving the castles of Raseborg and Korsholm in Finland. Bishop Kettil's rule was brief. He died from the plague on 11 August 1465 at Stockholm Castle and was buried below the altar of Linköping Cathedral. On his death, Jöns Bengtsson became sole Regent of Sweden.
Кейінгі оқиғалар мен мұра
1466 жылы Йонс Бенгтссон қызметтен алынып, оның орнына патша кеңесшісі Эрик Аксельсон Тотт тағайындалды. Ол 1467 жылы Карл Канутесонды үшінші рет регенттікке қайта келтірді. 1469 жылы Стур әулеті бастаған сепаратистік партия мен Эрик Карлссон (Васа) басқаратын ода жасаушылар арасындағы қақтығыс күшейді. 1464 жылғы Кеттил Карлссон көтерілісіндегі сепаратистік ақсүйек басшыларының бірі болған Стен Стур Ескі, сепаратистік армияға басшылық етті. 1470 жылы Карл патшаның қайтысынан кейін Стен Стур регент болып сайланды. Стен Стур 1471 жылы Брункеберг шайқасында Кристиан I-ді жеңіп, Стур сепаратистік партиясы Швецияны келесі буынға дейін басқаруға мүмкіндік алды. Кеттил Карлссонның туысы Густав Эриксон Васа (1496–1560) ақыры сепаратистік партияның жетекшісі болып көтеріліп, 1523 жылы Швеция королі болып сайланды, осылайша Васа әулеті Швецияның мұрагерлік патшалық әулеті ретінде құрылды.
Jöns Bengtsson was deposed and replaced as Regent by the Privy Councillor Erik Axelsson Tott in 1466, who in 1467 brought Charles Canutesson back as King for a third regency. The conflict between the separatist party, led by the Sture family, and unionists under Erik Karlsson (Vasa), flared up in 1469, with Sten Sture the Elder, one of the separatist noble leaders from Kettil Karlsson's 1464 uprising, commanding the separatist army. After King Charles' death in 1470, Sten Sture was elected Regent. Sten Sture defeated Christian I at the Battle of Brunkeberg in 1471, leaving the Sture separatist party in control of Sweden for another generation. Gustav Eriksson Vasa (1496–1560), Kettil Karlsson's half cousin once removed, would eventually rise to the leadership of the separatist party and was elected King of Sweden in 1523, marking the beginning of the house of Vasa as hereditary royal dynasty of Sweden.