Кіріспе
Цимбалдар жасау техникалары
Қазіргі заманғы цимбал жасау, дәстүрлі қолмен жасау әдістерінен бастап толық автоматтандырылған жаппай өндірісге дейін көптеген әртүрлі техникаларды қамтиды.
Қазіргі заманғы даму
Бұл процестің әрбір кезеңі соңғы технологияларды пайдалану арқылы өзгертілді. Осының басты салдары – өндіріс шешімдерінің айтарлық дәлдікке қол жеткізуі, нәтижесінде сымбалдалардың дыбысы тұрақтырақ болды. Бұл сондай-ақ, кейбір дәстүрлі қадамдарды толығымен жоюға мүмкіндік берді, сондықтан жылтыратылмаған, жартылай жылтыратылған және тіпті соқпалы болмаған сымбалдалар ірі өндірушілердің каталогтарына еніп, кеңінен қабылдауға ие болды.
Ротокастинг
Олардың ішіндегі ең ерекшесі – ротоқұю, онда қалып айналдырылып, металл центрифугалдық күш арқылы қалыптың ең ұсақ бөлшектеріне де толығымен енгізіледі. Бұл ыстық соғу қадамын қысқартуға немесе тіпті жоюға мүмкіндік береді, себебі нәтижесіндегі құйма цимбалдың соңғы пішініне, оның ішкі бөлігіне (қоңырау) және конусына жақын түрінде шығарылуы мүмкін. Бұл – жоғары сапалы қола цимбалдардың жасалуына қолданылатын қымбат технология.
Қалқан металдан жасалған цимбалдар
Қазіргі заманғы көптеген цимбалдар металл табақшалардан соғылып жасалады, сирек жағдайда балғамен қағылып дайындалады. Тек икемді қорытпаларды ғана суық прокаттауға болады деген жалған пікір кең тараған. Paiste компаниясының ірі өндірушісінен шыққан 602 желілік цимбалдар мен Sound Creation цимбалдары, сондай-ақ Meinl компаниясының қазіргі M сериялы цимбалдары 20% қалайы қосылған қоладан жасалған. Дегенмен, "табақша металл цимбалдары" термині көбінесе қоңырау қоласынан жасалмаған, барлық басқа кең таралған цимбал қорытпаларынан жасалған цимбалдарды білдіреді. Кейбір мамандар осы "табақша" цимбалдардың дәстүрлі жолмен жасалған цимбалдардан өзгеше дыбысы бар екенін айтады, себебі олар жеке құймалардан емес, металл табақшалардан жасалады. Ал басқалары айырмашылықтың негізгі себебі қорытпаның құрамы немесе балғамен соғу техникасы екенін мәлімдейді. Жоғары сапалы "құйма" цимбалдар әдетте қоңырау қоласынан, ал "табақша" цимбалдар көбінесе икемді қорытпалардан жасалады. Paiste компаниясы цимбалдарды құйма және табақша деп бөлудің дұрыс еместігін айтады, өйткені барлық қорытпалар белгілі бір кезеңде құйылады және нақты цимбалдар табақшадан жасалған-жасалмағанын нақты айтудан бас тартады. Олардың Sound Alloy патенты осы қорытпадан табақша металл цимбалдар жасауға арналған әдісі бар екенін көрсетеді, бұл оларды бірегей үшінші санатқа жатқызады. 2002 жылғы Paiste цимбалдары туралы нұсқаулықта барлық цимбалдар, тіпті олардың өнімдері емес, "құйма" деп көрсетілген, бірақ бұл жерде бұл сөз қалыптасқан мағынасында қолданылмаған. Барлық басқа өндірушілер өздерінің барлық икемді қорытпадан жасалған цимбалдары табақша металлдан жасалғанын, ал қоңырау қоласынан жасалған цимбалдары жеке-жеке құйылғанын ашық мәлімдейді. Paiste компаниясының мұндай мәлімдемелерінің себебі, дәстүрлі құйма цимбалдарға әлі де зор бедел бар болуында. Алғашқы табақша цимбалдар мыстан жасалған және өте арзан болған. Соңғы онжылдықтарда ғана жоғары сапалы табақша цимбалдар шығарыла бастады. Бірақ осы беделге лайықты екендігі күмәнді. Ірі өндіруші Meinl компаниясы құйма және табақша цимбалдарды шығарады және қазіргі уақытта өздерінің ең жоғары сапалы желісін табақша қоладан жасауды жөн көреді. Кейбір танымал барабаншылар, Zildjian немесе Sabian цимбалдарымен ойнайтын болса, енді олардың дыбыстық өнімділігі үшін қымбат құйма цимбалдардың орнына табақша қола цимбалдарына көшкен. Көбінесе дауысы қатты барабаншылар табақша цимбалдарды таңдайды, ал джаз ойнаушылар мен ірі оркестрлер әлі де құйма цимбалдарды жақсы көреді. Сондықтан, бұл көбінесе қажетті дыбыс үшін дұрыс цимбалды таңдау мәселесі.
individually cast. One possible reason for Paiste's claims is that there is still a great deal of prestige associated with traditionally cast cymbals. The first sheet cymbals were brass, and were very
cheaply made. It is only in the last few decades that top quality sheet cymbals have been produced at all. But whether this prestige is still deserved is doubtful. The major manufacturer Meinl produces both cast and sheet cymbals, and currently chooses to make their top premium line from sheet bronze. Some top drummers who play Zildjian or Sabian cymbals now choose to play their sheet bronze cymbals, rather than their more expensive cast cymbals, for the sake of their sound. Louder drummers tend to choose sheet cymbals, while jazz players and major orchestras still tend towards cast cymbals. So it is more a matter of choosing the correct cymbal for the sound required.
Қазандастыру әдістері
Қайсыбір қоңырау қоласынан сымбалды жасаушылар енді дәстүрлі соғудың орнына, жеке сымбалды дайындамаларын ыстық прокаттау және суықтап басу әдістерін қолданады. Бұл процестер жылдамырақ және арзанырақ, сонымен қатар түйіндегі дыбысқа ешқандай немесе аз ғана әсер ететіндей көрінеді.
Ұстау әдістері
Көптеген өндірушілер өздерінің сыбызғылары "қолмен соғылған" дейді, бірақ бұл сөздер әрқашан бірдей мағынаны білдірмейді. Кейбір сыбызғылар қолмен, ұстаған балғамен соғылады. Ал басқалары арнайы машинамен соғылады, бірақ олар да "қолмен соғылған" деп сипатталады, себебі соғу процесі шебердің бақылауында болады. Жалпы, шын мәнінде қолмен соғылған сыбызғылардың дыбысы күңгірт, төмен, бай және бірдей модельдегі сыбызғылардың арасында үлкен айырмашылықтар болады. Istanbul Mehmet сыбызғылары дәстүрлі қолмен соғылған сыбызғылардың мысалы. Ал автоматтандырылған машинамен соғылған сыбызғылар жарық, жоғары және кескіш дыбысты болады. Ең маңыздысы, сапаны қатаң бақылау сақталған жағдайда, бірдей модельдегі сыбызғылар арасындағы айырмашылық айтарлықтай төмендейді. Дыбыстың өзгешелігі көбінесе соғу тәсіліне байланысты: қолмен соғу кездейсоқ түрде жасалады (яғни, белгілі бір үлгіде емес), сондықтан сыбызғының дыбысы күңгірт болады, тіпті егер бұл "кездейсоқтық" компьютер бағдарламасымен анықталған және орындалған болса да. Ал машинамен жасалған симметриялық соғу сыбызғыға жарық дыбыс береді. Бұл фактіні ағылшын тәуелсіз сыбызғы жасаушысы Мэтт Ноланның кейбір сыбызғыларының мысалы растайды, олар шын мәнінде қолмен соғылған, бірақ иілгіш қоладан жасалған. Нәтижесінде, әдетте жарық қорытпалар деп саналатыннан қараңғырақ дыбыс шығады. Paiste компаниясы кем дегенде 1950-ші жылдардың ортасынан бастап (алғашқы соғу машинасы 1952 жылы алынған) қазіргі уақытқа дейін швейцариялық және неміс өндірісіндегі барлық жоғары сапалы сыбызғыларында бірдей өндіріс процестерін қолданып келеді. Электр-пневматикалық балға қолмен жұмыс істейді, шебер сол тізесінде балғаны ұстап тұратын тіреуге орналасады, сыбызғыны балғаға жақын не алыс жылжыту үшін жамбасын пайдаланады, ал оң аяғымен балғаның күшін/тереңдігін басқарады, ал екі қолымен сыбызғыны айналдырады, соққылардың біркелкі таралуын қамтамасыз етеді. Paiste компаниясы осы техниканы және машиналардың осы түрін кем дегенде 1950-ші жылдардың ортасынан бастап пайдаланып келеді. Келесі қадам – нақты реттеу: енді басқа шебер сыбызғыны қолмен соғып, пішінін жақсартады, сызықтың дұрыстығын тексеру үшін билеуішпен және болаттан жасалған жалпақ үстелде тексереді, сондай-ақ сыбызғыны "үлгі" сыбызғымен салыстырып, соққы үлгісі мен сызықтың пішінін тексереді. Paiste компаниясы "үлкен төртеу" (Paiste, Zildjian, Sabian және Meinl) ішінде сыбызғының қисығын немесе "доғасын" қалыптастыру үшін қолмен соғуды қолданатын жалғыз компания (Meinl сыбызғыларының бір түрін қалыптастыру үшін компьютермен басқарылатын соғу машинасы қолданды): Zildjian және Sabian 75 тонналық пресс қолданып, сыбызғыларын қалыпқа келтіреді. Түрік өндірісіндегі сыбызғыларды қоспағанда, Meinl компаниясының барлық сыбызғы өндірісі толығымен компьютерлендірілген.
Some hand hammered cymbals are hammered using a hammer held in the cymbal maker's hand. Others are hammered using a proprietary machine, but are still described as "hand hammered" because the hammering is under the control of an individual craftsman. In general, truly hand hammered cymbals tend to have darker, lower, richer tones, and there tends to be far more variation in character between cymbals of supposedly identical models. Istanbul Mehmet Cymbals are an example of traditionally hand hammered cymbals. Cymbals hammered by automated machines tend to be brighter, higher in pitch, and more cutting. Most significantly, the variation between supposedly identical cymbals is noticeably reduced, assuming adequate quality control. The difference in sound is due mostly to the nature of the hammering: hand hammering is done randomly (that is not in a regular pattern) and thus the cymbal has a darker sound even if this "random" style is dictated and executed by a computer. Symmetrical hammering which is almost always done by a machine gives the cymbal a brighter sound. This fact is reinforced by the example of some cymbals from English independent cymbal maker, Matt Nolan, which are unusual in being truly hand hammered but made from Malleable Bronze. The results are darker sounds from what are normally considered brighter alloys. Paiste has used the same production processes from at least the mid 50's or earlier (they got their first hammering machine in 1952) to the present on all their top of the line Swiss and German produced cymbals. An electro pneumatic hammer is operated manually by the cymbal smith, he wears a mount with a spindle on his left knee that holds the cymbal, he uses his thigh to move the cymbal in and out from the hammer to position the blows, with his right foot he controls the power/depth of the hammer blows, with his hands he rotates the cymbal to evenly distribute the hammer marks. Paiste has been using this technique and the same type of machines since at least the mid 50’s or earlier. The next step is fine tuning: a different cymbal smith now hammers the cymbal by hand to fine tune the shape and checks the bow with a ruler and on a steel flat table to make sure the edges are straight, he also checks the cymbal against a “master” for hammer pattern and shape of the bow. Paiste is the only company out of the “big four” (Paiste, Zildjian, Sabian and Meinl) that uses manual hammering to shape the curve or “bow” of the cymbal (Meinl used a computer controlled hammering machine to shape one line of their cymbals): Zildjian and Sabian use a 75 ton press to and STAMP their cymbals into shape. With the exception of their Turkish made cymbals, all of Meinl's cymbal production is completely computer automated.
Сызықтау
Қазіргі заманғы сыбызғылар бірнеше жылтырату немесе жабын түрлерінде қол жетімді. Дәстүрлі толық латталған сыбызғылар, жалаңаш металлды тотығудан, қараюдан немесе ауа мен басқа да факторлардың әсерінен, сондай-ақ саусақ іздерінен қорғау үшін мөлдір лакпен жабылады. Лакталғанда ғана сыбызғы жылтыр күйінде қалады, сондықтан бұл жабын әлі де ең көп таралған. Бұл тәсілден алғашқы айырмашылық – «жарық» немесе «көрікті» жабындардың пайда болуы болды. Бұл жоғары жылдамдықты полировкалау арқылы қол жеткізіледі. Осы процесте металлдың бір бөлігі алынып тасталады, әсіресе жоғары жиілікті «зинг» дыбысын тудыратын ойыстардағы микроскопиялық тік бұрыштар. Бұл процесс сыбызғының дыбысын біркелкі етуі мүмкін, бірақ оны визуалды тұрғыдан тартымды етеді. Мұндай сыбызғылар да әдетте лакталған. Мысалы, Bosphorus Ferrit Antique және Istanbul Custom Sultan сияқты жартылай латталған сыбызғылардағы оксидтің жолақтарының дыбысқа қандай әсер ететінін анықтау қиын, себебі бұл өте күрделі, жоғары сапалы қолмен жасалған сыбызғылар. Бірақ бұл сыбызғы жасаушыға көбірек мүмкіндіктер береді, дыбысты нақтырақ басқаруға және әртүрлі дыбыстарды шығаруға мүмкіндік туғызады. Соңында, кейбір сыбызғыларда оксидті жабын жасылданғандай етіп күшейтіледі немесе жаңа жабын жағылады. Мысалдар: Meinl Champagne Finish, Masterwork Avanos және Paiste Coloursound. Нәтижелер қолданылған жабынның түріне және сыбызғының өзіне байланысты.