Кіріспе

Қазу, көтеру және ірі көлемді материалдарды жылжыту құралы

Қазан – топырақ, көмір, қиыршық тас, қар, құм, кен сияқты ірі материалдарды қазу, көтеру және жылжыту үшін қолданылатын құрал. Көптеген қазандар – орташа ұзындықтағы сапқа бекітілген кең жапырақтан тұратын қол құралдары. Қазан жапырақтары әдетте болат немесе берік пластиктен жасалады және өте мықты болады. Қазан саптары көбінесе ағаштан (әсіресе күл немесе шаған сияқты белгілі бір сорттардан) немесе шыны талшықтарымен күшейтілген пластиктен (fiberglass) жасалады. Болат жапырақтан жасалған қол қазандарының арт жағында әдетте сапты бекіту үшін бүгілген тігіс немесе жиек болады. Бұл бүгілу жапыраққа қосымша беріктік береді. Саптар көбінесе қайрақпен бекітіледі. Топырақ пен ауыр материалдарды жылжытуға арналған қазанның сап соңына ұстау мен басқаруды жеңілдету үшін әдетте Т-тәрізді бөлік орнатылады. Мұндай конструкцияларды жаппай өндіру оңай. "Қазан" термині сонымен қатар, қазу, көтеру және материалды жылжыту үшін бірдей мақсатта қолданылатын қуатты қазу машиналарын (power shovels) да білдіреді. Алдыңғы жүк тиегіштер мен экскаваторлар (бір жағында жүк тиеу ковшысы, екінші жағында материалды қазу және орналастыруға арналған экскаватор бар) бумен жұмыс істейтін қазу машиналарын дамыту арқылы пайда болғанмен және ұқсас жұмыс атқарса да, олар қазан ретінде жіктелмейді. Қол қазандары көптеген түрлі жұмыстар мен орталарға бейімделген. Олар нақты бір міндетті орындау үшін жақсартылуы немесе әртүрлі міндеттерді атқаруға қабілетті универсалды құрал ретінде жасалуы мүмкін. Олар ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылады. Археологияда да жер астындағы қалдықтарды табу және қазу үшін пайдаланылады.

Тарих

Неолит дәуірінде және одан бұрын ірі жануарлардың иық сүйегі (иық сүйегі) көбінесе қарапайым қашау немесе шпатель ретінде қолданылған. Осы кезде қашаулар көбінесе егін шаруашылығы үшін пайдаланылған. Кейіннен мақсатқа арналған қашаулардың ойлап табылуы маңызды жаңалық болды. Қолмен қазу, көбінесе қабыршақтаумен бірге, құрылыста механикаландыруға дейін және кейіннен гидравликалық жабдықтар (экскаваторлар, артқы қазу машиналары және тиегіштер сияқты) қолмен қазудың көп бөлігін алмастырғанға дейін қазудың басты тәсілі болды. Бұл тау-кен өндірісі мен карьерлерде, сондай-ақ болат өндірісі және портовый жұмысы сияқты салаларда көлемді материалдарды тасымалдау тарихына да қатысты. Теміржол вагондары мен кен, көмір, қиыршық тас, құм немесе астық сақталатын қоймалар осылай жүктелген және түсірілген. Бұл салалар әрқашан тек осындай жұмысқа ғана сүйенген жоқ, бірақ мұндай жұмыс олардың маңызды бөлігі болды. 1950 жылға дейін қолмен қазу көптеген жұмысшыларды жұмыспен қамтыды. Әр аптада қазуға немесе көлемді материалдарды тасымалдауға жұмысшылардың тобы жіберілді, ал ондаған немесе жүздеген жұмысшылар қолмен қашаумен жылдам қазу немесе материалдарды тасымалдау жұмыстарын орындады, бүгінде бұл жұмыс көбінесе бірнеше білікті операторлар басқаратын қуатты экскаваторлар мен тиегіштермен орындалады. Осылайша, еңбек құны, тіпті әрбір жұмысшының жалақысы төмен болған жағдайда да, операциялардың үлкен шығыны болды. Кәсіпорның өнімділігі көбінесе еңбек өнімділігіне байланысты болды. Бұл әлі де жиі кездеседі, бірақ бұрын одан да маңыздырақ болды. Өнеркәсіптік және коммерциялық материалдарды тасымалдауда қолмен қазу кейінірек тиегіштер мен артқы қазу машиналарымен алмастырылды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында өнеркәсіпте қол еңбегінің маңыздылығы мен құнын ескере отырып, "қазу ғылымы" Фредерик Уинслоу Тейлор сияқты ғылыми басқаруды дамытушылар үшін үлкен қызығушылық тудырды. Тейлор уақыт пен қозғалысты зерттеуге назар аударғандықтан, басқаларға қарағанда қол еңбегінің көптеген қозғалыстарын әлдеқайда толық ажыратуға қызығушылық танытты. Менеджерлер оны талдауға мүдделі болмауы мүмкін (мүмкін, қол еңбегі - интеллектуалды тұрғыдан қарапайым жұмыс деген болжаммен), ал жұмысшылар басқаруға қолөнер жұмысындағы тәуелсіздікті алуға ынталандыратын кез келген жолмен оны талдауға мүдделі болмауы мүмкін. шебердің әдістерінің егжей-тегжейін анықтау үшін. Тейлор қазу практикасын талдамаудың қазудың ең жақсы әдістерін табу немесе синтездеу мүмкіндігін жоғалтуға әкелетінін түсінді, бұл ең жоғары өнімділікке (жұмсалған доллар үшін құн) қол жеткізуге мүмкіндік береді. 1890-1910 жылдары Тейлор және оның әріптестері әр материал үшін, материалдың тығыздығына байланысты әр түрлі өлшемдегі қаптармен жабдықталған әртүрлі қаптар дизайны туралы бұрынғы идеяны кеңейтті. Ғылыми басқару кезінде бір күні қоңыр көмірді, келесі күні қиыршық тасты қазу үшін бір қапты пайдалану енді қабылданбады. Тейлор жұмысшылардың өнімділігін арттыру және жалақыны үнемдеу екі қапты ұстап тұрудың шығындарын асып түсетінін айтты. Екінші өнеркәсіптік революция кезінде 1900 жылға қарай гусеницалық экскаваторлар сияқты ауыр жабдықтар қолжетімді болды. 1908 жылы британдықтар қазу құралдарын жасады. Олар бірінші және екінші дүниежүзілік соғыста немістермен қолданылды.

Түрлері

Сурет атауы (немесе синонимдері болса) Сипаттамасы
Көмір қашауы Әдетте, ені кең, жалпақ, бүйірлері тік, беті тегіс және қысқа D пішінді тұтқасы бар. Көмірдің әртүрлі түрлері мен сапалары үшін жылдар бойы әртүрлі өлшемдер қолданылған.
Қар қашауы Көбінесе D пішінді тұтқасы бар қысқа тұтқаға бекітілген, жоғары қарай иілген, бүйірсіз, өте кең пышақтан тұрады. Әртүрлі стильде болады. Бірлері қарды итеруге, енділері оны көтеруге арналған. Пышақ металл немесе пластиктен жасалуы мүмкін.
Қарды сүйрейтін қашау, қар жинағыш, шана қашау Үлкен және терең, қаптама тәрізді құрал, кең иілген тұтқасы бар, қарды көтермей жинап, сырғытып тастауға арналған.
Астық қашауы, қора қашауы D пішінді тұтқасы бар қысқа, қатты ағаш тұтқаға бекітілген үлкен, кең алюминий немесе пластикалық пышақтан тұрады. Жеңіл, көлемді материалды жылжытуға арналған. Алғашқы үлдері толығымен ағаштан, әдетте бір бөліктен жасалған.
Қасық қашау Ұзын тұтқасы бар, ұшында кішкентай, овал, ойыс, еңкейген пышақ орналасқан. Терең, тар ойықтарды қазуға немесе резервуар сияқты төменгі жағынан материалды алуға қолданылады. Аты қасыққа ұқсағандығынан шыққан.
Шатыр қашауы Шатырды жөндеу кезінде ескі шатыр жапқыштары мен төселгішін алып тастау үшін қазылған бұрандалар мен шатыр қазушылардан дамыған арнайы құрал.
Төртбұрышты қашау Көптеген түрлерін қамтитын, әдетте төртбұрышты пішінді (көптеген қашаулар сияқты үшкір емес) қашаудың жалпы санаты.
Қазығыш (scoop) Әдетте, ойыс немесе шанақ пішінді, көбінесе төртбұрышты жиекті, бос материалды жинауға арналған көптеген түрлерін қамтитын қашаудың жалпы санаты.
Дренаждық қазық, снайперлік қазық, траншея қазығышы, траншея қазығышы Әдетте, жоғары қарай иілген бүйірлік жиектері бар ұзын, жіңішке пышақтан тұрады. Траншея қазуға қолданылады.