Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Нимиц" класындағы ұшақ тасымалдауышы +USS Dwight D. Eisenhower

USS Dwight D. Eisenhower (CVN 69) – қазіргі уақытта АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет ететін ядролық қуатпен жұмыс істейтін ұшақ тасымалдауышы. 1977 жылы қолданысқа енгізілген бұл кеме, қазіргі уақытта қызметтегі он кемеден екіншісі және АҚШ-тың 34-ші президенті және армия генералы Дуайт Д. Эйзенхауэрдің есімімен аталған алғашқы кеме. Бастапқыда кеме жай ғана USS Eisenhower деп аталды, "Нимиц" класының жетекші кемесі сияқты, бірақ 1970 жылдың 25 мамырында аты қазіргі түріне өзгертілді. Бұл тасымалдауыш, класындағы басқа кемелер сияқты, Вирджиния штатындағы "Ньюпорт Ньюс" кеме құрылыс компаниясында, жетекші кемемен бірдей жоба бойынша салынған, алайда кеме екі рет толық жөндеуден өтіп, соңғы жылдары салынған кемелердің стандарттарына жеткізілді. Қызметке қабылданғаннан бері "Дуайт Д. Эйзенхауэр" 1990 жылдардағы Перс шығанағы соғысына қатысты, сондай-ақ Ирак, Ауғанстан және Йемендегі АҚШ әскери операцияларын қолдады. Қазіргі уақытта бұл тасымалдауыш 2-ші "Ұшақ тасымалдаушы шабуыл тобының" флагманы болып табылады.

Дизайн және құрылыс

1970 жылы 29 маусымда Ньюпорт Ньюс кеме құрылысы (кейін Нортроп Грумман Ньюпорт Ньюс) Вирджиния штатының Ньюпорт Ньюс қаласында құрылыс шартына қол қойды. 1975 жылы 30 маусымда оның белгісі CVAN 69-дан CVN 69-ға өзгертілді. Кеме 599 нөмірімен 1970 жылы 15 тамызда Ньюпорт Ньюс кеме жасаушылығында 679 миллион долларға (1970 жылғы 0,679 доллар шамамен соңғы жылдары миллиард долларға тең) салынды. 1975 жылы 11 қазанда Дуайт Эйзенхауэрдің жесірі Мами Дауд Эйзенхауэрдің қолынан суға түсірілді. 1977 жылы 18 қазанда капитан Уильям Э. Рэмси басқаруымен қолданысқа берілді. 1988 жылы 29 ақпанда "Айк" Жерорта теңізіне бағытталған алтыншы сапарына шықты. 1988 жылы 29 тамызда Норфолкке қайтып келгенде, Норфолк теңіз базасына кірер кезде, жел мен ағыстар салдарынан бағытынан ауытқып, "Урдулиз" атты испандық жүк тасымалдау кемесімен соқтығысты, бірақ екі кемеге де аз ғана зақым келді. Дуайт Д. Эйзенхауэр 1988 жылдың қыркүйегінде Норфолк әскери кеме құрылыс зауытына (Портсмут, Вирджиния) кірді; ол 1989 жылдың сәуірінде қайтадан флотқа қосылды.

1990 жылдар

1990 жылы Дуайт Д. Эйзенхауэр жетінші Жерорта теңізіне жасаған сапасын аяқтады. Бұл сапар дүние жүзі бойынша "Дуайт Д. Эйзенхауэрдің 100 жылдығы" мерекесі аясындағы еске алу шарасына айналды, бұл қайтыс болған президенттің туған күнінің 100 жылдығын тойлауға арналған. Нормандия жағалауында өткен D күні мерекесіне арналған салтанаттар барысында президент Эйзенхауэрдің ұлы Джон Эйзенхауэр мен D күнінің қатысушылары кемеге мінді, ал Carrier Air Wing Seven Франциядағы Нормандиядағы Омаха жағалауындағы американдық бейіштерінің үстінен еске алу үшін ұшып өтті.

Перс шығанағындағы соғыс

Ирактың Кувейтке басып кіруіне жауап ретінде, Дуайт Д. Эйзенхауэр Қызыл теңізде үздіксіз операциялар жүргізген алғашқы әуе кемесі және Суэц каналынан өткен екінші ядролық қуатпен жұмыс істейтін әуе кемесі болды. "Айк" Ирак Сауд Арабиясына шабуыл жасаған жағдайда, дайын күйдегі соққы күші ретінде қызмет етті және Біріккен Ұлттар Ұйымының Иракқа қарсы эмбаргосын қолдау мақсатында теңіз кемелерін тоқтату операцияларына қатысты. Ұзақ жөндеу және дайындықтан кейін, кеме 1991 жылдың 26 қыркүйегінде Перс шығанағына "Шөл даулы" операциясын қолдау үшін көпұлтты күштермен бірлесіп жұмыс істеу үшін аттанды. "Айк" 1992 жылдың 2 сәуірінде Норфолкке қайтып оралды, ал 1993 жылдың 12 қаңтарында Норфолк кеме құрылыс-жөндеу зауытына күрделі жөндеу және модернизация үшін кірді, 1993 жылдың 12 қарашасында қайтадан флотқа қосылды.

Перс шығанағындағы соғыстан кейінгі

1994 жылдың қыркүйегінде Дуайт Д. Эйзенхауэр және АҚШ-тың 10-шы тау дивизиясының бөлімдері адаптивті күш жиынтығының тұжырымдамасын алғаш рет сынап көрді. Дивизияның сарбаздары мен жабдықтары кемеге тиеліп, кеменің Әскери-теңіз күштері тобы Гаитидің сайланған үкіметін қайта орнату мақсатымен АҚШ бастаған "Демократияны қолдау" операциясын жүргізу үшін Порт-о-Пренс бағытына бет алды. Бір айдан кейін, 1994 жылдың қазан айында Дуайт Д. Эйзенхауэр алты айлық міндеттерді орындау үшін жолға шықты, оның ішінде Оңтүстік күзет операциясы мен "Ұшуды теріске шығару" операцияларын қолдау үшін ұшу миссиялары да болды. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесінде әйелдердің алғашқы рет қызмет етуі болды. Дуайт Д. Эйзенхауэр, 3-ші авиациялық қанат (CVW 3) және 8-ші крейсерлік-эсминецтер тобының командирінің штабында 400-ден астам әйел болды. Әйелдерді интеграциялау Әскери-теңіз күштері үшін жағымсыз жаңалықтарға себеп болды. Миссия барысында жүктілікке байланысты 15 әйел кемеден жағалауға жіберілді, соның салдарынан кеме "Махаббат кемесі" деген лақап атқа ие болды. Сондай-ақ, бір теңізші әйелмен жыныстық қатынаста болғанда өзін түсіріп алған фактісі болды. Ол 2006 жылдың қазан айында Италияның Неаполь және Кипрдің Лимассол қалаларына үш күнге сапар шекті, содан кейін шығысқа қарай бағыт алды. 2006 жылдың желтоқсан айында ол Парсы шығанағына кірді. 2007 жылдың 8 қаңтарында Джибутиде орналасқан АҚШ-тың AC-130 әскери ұшағы Сомалидегі "Әл-Қаида" тобының мүшелерін залалсыздандыру үшін жіберілді. Дуайт Д. Эйзенхауэр операцияны әуеден қамтамасыз ету үшін Үнді мұхитына жөнелтілді және қажет болған жағдайда, құлаған ұшқыштар мен басқа да зардап шеккендерді эвакуациялауға дайын болды. Ол Бахрейнде орналасқан 150-ші Бірлескен жұмыс тобының (CTF 150) басқа АҚШ және одақтас кемелеріне қосылды. АҚШ өкілі кордонға кірген нақты кемелерді атамады, бірақ жұмыс тобының құрамында Канада, Франция, Германия, Пәкістан, Ұлыбритания және АҚШ кемелері болды. CTF 150 тобының АҚШ Әскери-теңіз күштерінен Рамадж және Бункер Хилл кемелері кірді. CTF 150 патрульдерінің мақсаты – "SICC басшыларының немесе шетелдік экстремистерді қолдаушылардың Сомалиден қашуына жол бермеу". 2007 жылдың наурыз айында Иранның Корольдік Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлерін ұстағаннан кейін Дуайт Д. Эйзенхауэр Иран жағалауындағы ұрыс тобының жаттығуларын бастады. Келесі айда, сәуірде, кеме Нимицпен алмастырылды. 2008 жылдың 4 қазанында Дуайт Д. Эйзенхауэрдің 2-сыныпты офицері Роберт Лемар Робинсон Солтүстік Каролина жағалауындағы жаттығулар кезінде кемеде қаза тапты. Теңізшіге ұшақ соқтығысып, сағат 20:15-те кеме палубасында қайтыс болды. 2009 жылдың 21 ақпанында Дуайт Д. Эйзенхауэр Араб теңізіне және айналасына орналасты, алғашқы күштеріне қосылды. Ол контр-адмирал Курт В. Тидд басқаратын 8-ші авианосецтік соққы тобының флагманы болды. Сондай-ақ, 7-ші авиациялық қанат және 28-ші эсминецтер эскадрильясының штабы да кемеге орналасты. 8-ші соққы тобының басқа кемелері – Бэйнбридж, Халибертон, Скрантон, Виксбург және Геттисбург. Операцияларды қолдаумен қатар, соққы тобы теңіздегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету операцияларын, соның ішінде қарақшылыққа қарсы күресті де жүргізді. 16 мамырда Дуайт Д. Эйзенхауэр Бахрейннің Манама портына тікелей тоқтаған алғашқы Нимиц класындағы авианосец болды. Бахрейндегі портқа соңғы рет 1948 жылы Rendova кемесі кірген. 2009 жылдың 30 шілдесінде Дуайт Д. Эйзенхауэр шамамен алты айлық миссиядан кейін Норфолк Әскери-теңіз стансасына оралды.

2010 жылдар

2 қаңтар 2010 жылы Дуайт Д. Эйзенхауэр қайтадан АҚШ-тың 5-ші және 6-шы флоттарының Таяу Шығыстағы операциялар аймағына жөнелтілді. Ол контр-адмирал Филип С. Дэвидсон басқаратын Дуайт Д. Эйзенхауэр авианосецтік шабуыл тобының флагманы болды. Театрға жеткен соң, шабуыл тобы қауіпсіздік ынтымақтастығын, алдыңғы теңіз күштерін орналастыруды, теңіз қауіпсіздігін және дағдарысқа жауап беруді қамтамасыз етті. «Айкпен» бірге шабуыл тобына 7-ші авиатасымалдаушы қанаты, 28-ші эскадрилья командирі, «Хю-Сити» зымырандық крейсері, сондай-ақ «МакФол», «Карни» және «Фаррагут» зымырандық эсминецтері кірді. 28 шілде 2010 жылы «Айк» Норфолкке, өз портына оралды. Кеме 2010 жылдың қыркүйегінен 2011 жылдың маусымына дейін Норфолк теңіз кемелер құрастырушы зауытында жоспарланған кезеңдік жөндеуден өтті. Кеме 7 маусым 2012 жылы «Тұрақты бостандық» операциясын қолдау мақсатымен Таяу Шығысқа қайта жөнелтілді. 19 желтоқсан 2012 жылы кеме өз портына оралды. 22 ақпан 2013 жылы «Айк» және 8-ші шабуыл тобы Жерорта теңізі мен Таяу Шығысқа тағы бір рет аттанды. Наурыз айының басында Францияның Марсель қаласына кіргеннен кейін, неміс фрегаты «Гамбург» американдық шабуыл тобының құрамына толыққандай бірінші фрегат болды. Коммандер (FKpt) Ральф Кухлер (GN) басқаратын «Гамбург» 5-ші флотпен жұмыс істеген кезде шабуыл тобымен бірге болды. Кеме 3 шілде 2013 жылы өз портына оралды. 6 тамызда кеме Норфолк теңіз кемелер құрастырушы зауытында жоспарланған кезеңдік жөндеуге (DPIA) дайындалу үшін оқ-дәрілерді түсіруді бастады. 26 тамыз 2014 жылы кеме Норфолк теңіз кемелер құрастырушы зауытындағы №8 құрғақ доктан 42-43 орындарға көшірілді. 4 ақпан 2015 жылға қарай DPIA жоспардан төрт айға қалып қойды, кеме кем дегенде 2015 жылдың сәуіріне дейін зауытта қалуға жоспарланған. 3 қыркүйек 2015 жылы кеме қайтадан теңізге шықты. 8 маусым 2016 жылы Дуайт Д. Эйзенхауэр және оның авианосецтік шабуыл тобы Атлант мұхиты арқылы АҚШ-тың 6-шы флотының операциялар аймағына (AoR) Еуропадағы АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік мүдделерін қолдау үшін жүзіп өтті. 22 қараша 2016 жылы Military Times басылымы 2016 жылдың маусымынан бастап кеме шығыс Жерорта теңізінен соққылар жібергеннен кейін Персия шығанағына кіргеннен бері, кеме капитаны Пол Спидеро Дуайт Д. Эйзенхауэрден жасалған ұшулар Ирак пен Сириядағы ИХҰЛ нысаналарына 1100-ге жуық бомба тастағанын хабарлады. «Айк» 30 желтоқсанда Норфолк портына оралды. 18 наурыз 2016 жылы Вирджиния жағалауында жүзіп бара жатқанда, E-2 Hawkeye ұшағының әдеттегі қону кезінде тоқтату кабельдері жыртылып, оның палубалық экипажының сегіз мүшесі жарақат алды. Жарақат алған палуба экипажының алтауы тікұшақпен жақын маңдағы жағалаудағы ауруханаларға жеткізілді, ал қалған екеуі кемеде емделді. Сегіз адамның ешқайсысы өмірге қауіпті жарақат алмады. «Хокэй» дереу ұшуды жалғастырып, Норфолк теңіз базасының Чемберс-филдіне аман-есен қонды, ұшақ экипажы мен ұшақта зақымданулар тіркелмеді. 2016 жылдың желтоқсанында кеме «Мұрагерлік нық қадам» операциясын қолдау мақсатымен Жерорта теңізі мен Парсы шығанағына 17-ші рет жөнелді.

2020 жылдар

2020 жылдың 13 қаңтарында «Дуайт Д. Эйзенхауэр» Норфолктан Композиттік жаттығу тобының жаттығуына шықты. 10-шы авианосецтік соққы тобымен ақпан айының соңына дейін жаттығудан кейін «Дуайт Д. Эйзенхауэр» теңіз күштерінің орналасуын болжауды қиындатуға бағытталған Динамикалық күшті жұмыспен қамту (ДФЭ) стратегиясының арқасында портқа қайтпастан Перс шығанағына бірден жол тартты. 2020 жылдың 26 маусымында кеме «Теодор Рузвельт» кемесінің 160 күн қатарынан портқа кірмейтін рекордын 161 күнге жеткізіп, жаңа рекорд орнатты. Бұл жаңа көрсеткіш COVID-19 пандемиясымен және кеменің жаңа коронавирустың таралуына әкелуі мүмкін порттармен кез келген байланыстан сақтау арқылы «таза күйінде қалу» жөніндегі міндеттемесімен байланысты. 2020 жылдың 25 және 26 шілдесінде Грекия Әуе күштері (ГАҚ) Криттің оңтүстік-шығысында «USS Dwight D. Eisenhower» кемесімен бірлесіп жаттығулар өткізді. 2021 жылдың 3 наурызында «Дуайт Д. Эйзенхауэр» шабуыл тобы Марокко Корольдік теңіз күштерінің «Тарик Бен Зайд» фрегаты және Марокко Корольдік Әуе күштерінің истребительдерімен «Жылдам қол алысу» жаттығуын өткізді. 5 наурызда итальяндық «Луиджи Риццо» фрегаты Гибралтар бұғазында оның қасында өтті. 2021 жылдың 2 сәуірінде «Дуайт Д. Эйзенхауэр» 3-ші авианосецтік эскадрильясымен және оның авианосецтік соққы тобымен бірге Суэц каналы арқылы Қызыл теңізге өтіп, «Инерент Резолют» операциясын қолдады.

2023 Израиль-Хамас соғысы

2023 жылдың 14 қазанында Ллойд Остин Дуайт Д. Эйзенхауэрді және оның авианосецтік соққы тобын, оның ішінде «Филиппин теңізі» крейсерін, «Лабоон», «Мейсон» және «Грейвли» эсминецтерін Израильдің ХАМАСпен соғысына жауап ретінде Шығыс Жерорта теңізіне жөнелтті. Бұл аймаққа жіберілген екінші авианосецтік соққы тобы, алты күн бұрын «Джеральд Форд» және оның тобы жөнелтілген болатын. Қазіргі уақытта кеме капитаны Кристофер "Чоуда" Хиллдің басқаруында. Саяхатшылардың рухын көтеру мақсатында капитан Хилл мен жоғары шенді офицерлер кемеде «Жауынгер теңізшінің жолы» деп аталатын философияны қабылдады. Хилл басшы ретіндегі хабарламасында, ол «жылдам, үздіксіз, қайталанатын, оң пікір» немесе R3P қағидасын қолданатынын айтты. Осы арқылы Хилл әрбір теңізшіні жеке құрметтеудің, олардың атқаратын рөлінің маңыздылығын атап өтудің және олардың өнімділігіне сендірудің маңыздылығын баса көрді. «Мораль бізге не береді? Мораль шайқаста жеңіске жетуге көмектеседі», - деді Хилл CBS 60 минут бағдарламасына берген сұхбатында. «Осыдан басты мақсат жоқ. Бұл сізге тексерулерді жақсы өтуге, күнделікті жұмыста жақсы нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бірақ ең бастысы – бұл шайқас және жеңіс. Және бұл нәтижесін беріп жатыр».

АҚШ-Хуси қақтығысы (2023 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2023 жылдың 26 желтоқсанында таңғы сағат 6:30-да Дуайт Д. Эйзенхауэр Super Hornet ұшақтарын ұшырып, USS Laboon эсминецімен бірге 12 шабуылдық дронды, үш кемеге қарсы зымыранды және Йеменнің Хути бүлікшілері 10 сағаттан астам уақыт бойы Оңтүстік Қызыл теңізде атқан екі жер шабуылы зымыранын жойды. 2023 жылдың 30 желтоқсанында Данияның Maersk Hangzhou контейнерлік кемесі Йеменнен келген, Иран қолдауындағы Хути көтерілісшілері басқарған төрт шағын кемеден атылғаннан кейін апат сигналы берді. Maersk Hangzhou кемесіне күшпен кіруге әрекеттер жасалды, ал келісімшарт бойынша қауіпсіздік тобы кемені қорғады. Дуайт Д. Эйзенхауэр мен басқарылатын зымырандық эсминец Gravely контейнерлік кемеден түскен апат сигналына жауап берді. Хути кемелеріне радиоарқылы ауызша бұйрықтар берілді, сондай-ақ Эйзенхауэрден тікұшақтар жөнелтілді. Шағын қарудан оққа ұшқаннан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тікұшақтары да оққа қайтарды, нәтижесінде Хути кемелерінің үшi суға батты. АҚШ жабдықтары мен қызметкерлеріне ешқандай зақым келтірілмеді. Апат сигналына жауап беру барысында Gravely Йеменнен ұшырылған екі кемеге қарсы баллистикалық зымыранды атып түсірді. 2024 жылдың 10 қаңтарында Хутилер АҚШ және Ұлыбритания кемелеріне қарсы тағы да зымыран шабуылын жасады. Барлық снарядтар Эйзенхауэр және басқа кемелермен атып түсірілді. 2024 жылдың 12 қаңтарында Дуайт Д. Эйзенхауэрге кіріктірілген 3-авиалайнердің ұшақтары Йемендегі Хути көтерілісшілеріне қарсы 2024 жылғы зымыран шабуылына қатысты. Tomahawk зымырандарын Philippine Sea крейсері, сондай-ақ Mason және Gravely эсминецтері мен Florida суасты кемесі атты. Дуайт Д. Эйзенхауэр 2024 жылдың 26 сәуіріне дейін "Бейбітшілік күзетшісі" операциясын және Йемендегі 2024 жылғы зымыран шабуылын қолдады, содан кейін Суэц каналы арқылы өтіп, Шығыс Жерорта теңізіне кірді. 2024 жылдың мамыр айында ол Қызыл теңізге қайтып келді, Соуда-Бэй, Криеттегі портына тоқтағаннан кейін операцияларды қайта бастады.

Мүмкін болатын ауыстыру

Дуайт Д. Эйзенхауэр 2029 жыл шамасында жаңа "Энтерпрайз" авиатасымалдағыш кемесімен алмастырылу жоспарлануда. 2018 жылдың күзінен бастап, кеме құрылысының металл кесу және дайындық жұмыстары жүріп жатыр. Кеменің қызметтен шығарылу және жойылған күні көптеген факторларға, соның ішінде Қорғаныс министрлігінің қаржыландыру мәселелеріне байланысты болады. 2023 жылдың қазіргі кезеніне дейін Әскери-теңіз күштері Дуайт Д. Эйзенхауэрдің қызмет мерзімін ұзарту мүмкіндігін қарастырып жатыр.