Кіріспе

Нанокристалл кремний (nc Si), кейде микрокристалл кремний (μc Si) деп те аталады, кеуекті кремнийдің бір түрі. Бұл кремнийдің аллотроптық түрі, паракристалдық құрылымы аморфты кремнийге (a Si) ұқсас, себебі ол аморфты фазаға ие. Алайда, екеуінің арасындағы айырмашылық – nc Si аморфты фазада кішкентай кристалды кремний түйіршіктерін қамтиды. Бұл поликристалды кремнийге (poly Si) қарсы келеді, ол тек кристалды кремний түйіршіктерінен тұрады және түйіршік шекараларымен бөлінген. Айырмашылық тек кристалды түйіршіктердің мөлшерімен анықталады. Микрометр диапазонындағы түйіршіктері бар көптеген материалдар іс жүзінде ұсақ түйіршікті поликремний болып табылады, сондықтан нанокристалл кремний – дұрыс атау. Нанокристалл кремний термині кремнийдің жұқа пленкасында аморфтыдан микрокристалл фазасына өту аймағындағы материалдардың спектрін білдіреді. Кристалдық көлемдік үлесі (Раман спектроскопиясымен өлшенген) осы өтпелі аймақтағы материалдарды сипаттау үшін тағы бір өлшем болып табылады. nc Si, a Si-ге қарағанда көптеген артықшылықтарға ие, олардың бірі – дұрыс өсірілген жағдайда кремний кристаллиттерінің болуына байланысты жоғары электронды жылдамдыққа қол жеткізе алады. Сондай-ақ, ол қызыл және инфрақызыл толқын ұзындықтарында сіңірудің жоғарылауын көрсетеді, бұл оны Si күн батареяларында қолдану үшін маңызды материал етеді. Дегенмен, нанокристалл кремнийдің ең маңызды артықшылығы – a Si-ге қарағанда жоғары тұрақтылыққа ие болуы, бұл оның төмен сутегі концентрациясымен байланысты. Қазіргі уақытта ол poly Si-дің жылдамдығына жете алмаса да, poly Si-ді өндіруге қарағанда оны өндіру оңай, себебі оны лазерлік пісіру немесе жоғары температуралы CVD процестерінің орнына PECVD сияқты дәстүрлі төмен температуралы a Si шоғырландыру техникаларын қолдана отырып жасауға болады.

Қолданылуы

Бұл жаңа материалдың негізгі қолданысы кремнийден жасалған жұқа пленкалық күн батареялары саласында. nc Si кристалдық кремнийге шамамен тең (~1.12 эВ) энергиялық саңылауға ие болғандықтан, оны Si-мен жұқа қабаттарда үйлестіруге болады, нәтижесінде тандемдік жасуша деп аталатын қабатталған, көп түйіспелі жасуша пайда болады. Si-дің үстіңгі жасушасы көрінетін жарықты сіңіріп алып, ал спектрдің инфрақызыл бөлігін нанокристалды кремнийден жасалған төменгі жасушаға жеткізеді. Бірнеше компания нанокристалды кремний немесе басқа кремний қосылыстарына негізделген кремний бояуларын өндіріске енгізуге дайын тұр. Жартылай өткізгіш өнеркәсібі де нанокристалды кремнийдің мүмкіндіктерін, әсіресе жад саласында зерттеп жатыр.

Ұсақ қабатты кремний

Нанокристалды кремний және ұсақ түйірлі поликристалды кремний жұқа пленкалы кремний саналады.