Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Қытай теңізінің батыс бөлігіндегі шалқаяған шығанақ
Shallow inlet in the western part of the South China Sea
Таиланд шығанағы, сондай-ақ Сиам шығанағы деп те аталады, Оңтүстік Қытай теңізінің оңтүстік-батысында, Индокитай түбегінің оңтүстік-батыс жағалауы мен Малай түбегінің солтүстік жартысы арасында орналасқан. Оның ұзындығы шамамен және ені шамамен, ал бетінің ауданы құрайды. Шығанақтың солтүстігі, батысы және оңтүстік-батысы Таиландтың (аты осыдан шыққан) жағалауымен, солтүстік-шығысында Камбоджа және Вьетнамның Меконг дельтасы аймағымен шектеседі, ал оңтүстік-шығысы Оңтүстік Қытай теңізіне ашылады.
The Gulf of Thailand, also known as the Gulf of Siam, is a shallow inlet in the southwestern South China Sea, bounded between the southwestern shores of the Indochinese Peninsula and the northern half of the Malay Peninsula. It is around in length and up to in width, and has a surface area of The gulf is surrounded on the north, west and southwest by the coastlines of Thailand (hence the name), on the northeast by Cambodia and the Mekong Delta region of Vietnam, and opens to the South China Sea in the southeast.
Аттар
Қазіргі тай тіліндегі атауы Ao Thai (อ่าวไทย, 'Тай шығанағы') және "Таиланд шығанағы" Халықаралық гидрографиялық ұйыммен бұл су алабының ресми атауы ретінде қабылданды. Вьетнам тілінде ол Vịnh Thái Lan деп аталады. Бұл шығанақ грек, рим, араб, парсы және Ренессанс кезеңінің картографтарына белгілі болған Ұлы шығанақ (Magnus Sinus) деп танылады. 16 ғасырда португалдық саяхатшылардың келуінен бұрын, еуропалықтардың әлем карталарынан жоқ болған Аждаһа құйрығы түбегі алынып тасталды.
The modern Thai name of the gulf is Ao Thai (อ่าวไทย, , 'Thai Gulf') and "Gulf of Thailand" has been adopted as the official name of the body by the International Hydrographic Organization. In Vietnamese it is known as Vịnh Thái Lan. It is generally identified with the Great Gulf (Magnus Sinus) known to Greek, Roman, Arab, Persian, and Renaissance cartographers before the influx of Portuguese explorers removed the phantom Dragon Tail peninsula from European world maps in the 16th century.
География
Тайланд шығанағы Камбоджа, Таиланд, Малайзия және Вьетнаммен шекаралас. Оның теңіз түбінің ауданы 304 000 км²-ды құрайды, 6° солтүстік ендіктен 13°30' солтүстік ендікке және 99° шығыс бойлықтан 104° шығыс бойлыққа дейін созылады. Шығанақтың солтүстік ұшы Чао-Фрая өзенінің сағасында орналасқан Бангкок шығанағы. Шығанақтың оңтүстік шекарасы Вьетнамның оңтүстігіндегі Бай Бунг мүйісінен (Меконг өзенінің сағасының оңтүстігінде) Малайзия жағалауындағы Тумпат және Пенгкалан Чепа қалаларына дейінгі сызықпен белгіленеді. Шығанақтың тереңдігі салыстырмалы түрде шамалы: орташа тереңдігі және ең тереңдігі бар болғаны .
The Gulf of Thailand is bordered by Cambodia, Thailand, Malaysia, and Vietnam. It occupies a seabed area of 304,000 km2 from 6° N to 13°30' N latitude and 99°E to 104° E longitude. The northern tip of the gulf is the Bay of Bangkok at the mouth of the Chao Phraya River. The southern boundary of the gulf is defined by a line from Cape Bai Bung in southern Vietnam (just south of the mouth of the Mekong River) to the town of Tumpat and Pengkalan Chepa on the Malaysian coast. The gulf is relatively shallow: its mean depth is and the maximum depth is only .
Теңіз түбінің морфологиясы
Шығанақтың орталық бөлігіндегі теңіз түбінің морфологиясы, бассейн осіне параллель созылған ұзынша дөңестер мен қыраттардың болуымен ерекшеленеді. 50 метрден артық тереңдікте шығанақ аумағында кеңінен таралған бұл морфология, ондаған мың шаршы километрді қамтиды. Ол шөгінділердің суының азаюы және қазіргі түпкі ағыстардың эрозиялық әрекеті арасындағы өзара байланысты көрсетеді.
The seabed morphology in the central depression of the gulf is characterised by the presence of elongated mounds and ridges arranged parallel to the axis of the basin. This morphology, widespread within the gulf in water depths exceeding 50 m, covers an area of tens of thousands of square kilometres. It reflects an interaction between sediment dewatering and the erosional activity of the present day bottom currents.
Коралл рифтері
Бұл шығанақта 75 590 га коралл рифтері бар, оның бес пайызы өнімді жағдайда деп есептеледі. 2010 жылы елдегі көптеген рифтерде кораллдардың күрт ағаруы болды. Андаман теңізіндегі рифтердің ағаруы Таиланд шығанағындағыдан ауыррақ және кеңірек болды. Ғалымдар теңіз суының температурасы үш аптадан астам уақыт бойы 30°C-тан жоғары көтерілгенде ағару басталатынын анықтады. Прачуап Хири Хан провинциясындағы Ко Талудағы ұзаққа созылған 32°C-қа дейінгі температураны ескере отырып, аймақтағы кораллдардың бес-он пайызы қазірдің өзінде ағарған.
There are 75,590 rai of coral reef in the gulf, of which five percent are considered to be in fertile condition. In 2010 severe coral bleaching occurred at most reef sites in the country. Bleaching of reefs in the Andaman Sea was more severe and extensive than that in the Gulf of Thailand. Scientists have determined that bleaching starts when seawater temperature rises beyond 30 °C for more than three weeks. Given the prolonged period of temperatures up to 32 °C at Ko Thalu in Prachuap Khiri Khan, five to ten percent of corals in the area are already bleached.
Су сапасы
2015 жылы жыл сайын екі реттен жиналған 202 үлгі алу орнынан алынған жағалау суларын мониторингтеу нәтижелері Таиландтың жағалау суларының ешқайсысының да тамаша жағдайда еместігін көрсетті. Жағалау суының 16 пайызы жақсы, 72 пайызы қанағаттанарлық, 9 пайызы нашар, ал 3 пайызы өте нашар сапалы болды. Барлық жағалау суларының сапасы бойынша көрсеткіштер ұқсас болды – көпшілігі қанағаттанарлық деңгейде, бірақ Таиландтың ішкі шығанағында жағалау сулары нашар немесе өте нашар сапалы еді. 2014 жылы өлшенген жағалау суының сапасымен салыстырғанда су сапасы нашарлаған. Чачонгсао, Самут-Сахон, Самут-Пракан провинциялары, Бангкок қаласы, Районг, Чонбури, Пхетчабури, Прачуап-Хири-Хан және Сурат-Тхани провинцияларының жағалау суларындағы кейбір аймақтар "нашар" немесе "өте нашар" жағдайда деп бағаланды.
Coastal water monitoring results in 2015 from 202 sampling locations, collected twice annually, indicate that no Thai coastal waters were found to be in excellent condition. Sixteen percent of coastal water was of good quality, 72 percent was of fair quality, 9 percent was of poor quality and 3 percent was of very poor quality. The quality of all coastal waters exhibited similar percentages — most were of fair quality — except for the Inner Gulf of Thailand, where the coastal water was poor to very poor. In comparison to coastal water quality as measured in 2014, water quality has deteriorated. Some gulf waters off Chachoengsao Province, Samut Sakhon Province, Samut Prakan Province, Bangkok, Rayong Province, Chonburi Province, Phetchaburi Province, Prachuap Khiri Khan Province, and Surat Thani Province were judged to have coastal waters in "poor" or "very poor" condition.
Жағалау эрозиясы
Таиландтың шығанақпен шектесетін 1660 шақырымдық жағалауы бар. Оның 670 шақырымында жылына 5 метрден астам жағалау жоғалып кететін "күшті эрозия" байқалады. Бұл эрозияның себептерінің бірі – шрамбұлақ шаруашылықтарына орын ашу үшін мангр тоғайларын жою.
Thailand has 1,660 kilometres of coastline bordering the gulf. "Severe erosion", more than five metres of coastline loss per year, afflicts 670 kilometres of that total. At least some of the erosion is attributable to the clearing of mangrove forests to make way for shrimp farms.
Пластик ластану
2017 жылдың ақпан айында Чумфон провинциясының жанында 10 шақырымдық пластикалық қоқыс аймағы табылды. Таиланд әлемдегі пластик ластануы бойынша ең нашар көрсеткіштерді көрсететін елдердің бірі. Теңізге түсетін "құрлықтағы пластикалық қоқыстың" жартысынан астамы бес елден: Қытай, Индонезия, Филиппин, Таиланд және Вьетнамнан шығады. Таиландтың теңіз және жағалау ресурстары департаменті жыл сайын пластикалық балық аулау құралдарын және қоқысты жеуден кем дегенде 300 теңіз жануары, олардың 60 пайызы киттер мен дельфиндер өлетінін хабарлады. Таиландтың ластануды бақылау департаменті (PCD) елдегі пластикалық қоқыстың жылдық өсім деңгейі 12 пайызды құрайды, яғни жылына шамамен екі миллион тоннаға артады деп есептейді. 2022 жылдың қаңтар айының соңында Star Petroleum Refining Public Company Ltd компаниясына тиесілі құбыр желісіндегі ақау салдарынан 47 км² суға 20-дан 50 тоннаға дейін мұнай төгіліп, оның бір бөлігі 20 км қашықтықтағы Район провинциясының жағалауына жетті.
In February 2017, a 10 kilometer long patch of plastic refuse was found floating off Chumphon Province. Thailand is among the world's worst plastic polluters. More than half of "land based plastic waste leakage" into the sea originates from just five countries: China, Indonesia, the Philippines, Thailand, and Vietnam. The Thai Marine and Coastal Resources Department has noted that at least 300 sea animals on average—60 per cent of which are whales and dolphins—die from eating plastic fishing gear and trash each year. Thailand's Pollution Control Department (PCD) estimates that plastic waste in the country is increasing at an annual rate of 12 percent, or around two million tonnes per year. In late January 2022, a leak in the pipeline operated by the Star Petroleum Refining Public Company Ltd caused a spill of 20 to 50 tonnes across 47 km2 of water, with some oil reaching the coast of Rayong province 20 km away.
Туризм
Бұл шығанақтың көптеген коралл рифтері оны суға түсушілерге тартымды етіп жасады. Судың тропикалық жылылығы көптеген туристерді тартады. Таиланд шығанағындағы ең маңызды туристік орындар – Сурат Тани провинциясындағы Ко Самуи және Ко Фа Нган аралдары, Чонбури провинциясындағы Паттайя, Пхетчабури провинциясындағы Чаам, Прачуап Хири Хан провинциясындағы Хуа Хин және Районг провинциясындағы Ко Самет аралдары. Соңғы жылдары шығанақ киттерді қадағалау іс-шараларымен танымал болды, ол эндемикалық, жоғары қауіп төнген киттерге (Еден киттері, жаңадан сипатталған Омура киттері, Қытай ақ дельфиндері және ерекше тамақтану әрекеттерін көрсететін Иравади дельфиндері) және дугоньдарды қамтиды. Ол алғаш рет 1776 жылы Мюллер Trichechus dugon деп жіктеді. Таиланд шығанағы мен Андаман теңізінің жағалауында теңіз тасбақаларының бес түрі табылды, оның ішінде зәйтүн қыртысты тасбақа, жасыл тасбақа, қайыңқұйрықты тасбақа, бүршікқұйрықты тасбақа және теріқұйрықты тасбақа.
The gulf's many coral reefs have made it attractive to divers. The tropical warmth of the water attracts many tourists. Some of the most important tourist destinations in the Gulf of Thailand are the islands of Ko Samui and Ko Pha Ngan in Surat Thani Province, Pattaya in Chonburi Province, Cha am in Phetchaburi Province, Hua Hin in Prachuap Khiri Khan Province, and Ko Samet in Rayong Province. In recent years, the bay has become known for its whale watching activities, targeting the endemic, critically endangered populations of cetaceans (Eden's whales, newly described Omura's whales, Chinese white dolphins, and Irrawaddy dolphins showing unique feeding behaviors), and dugongs. It was first classified by Müller in 1776 as Trichechus dugon. Five species of the sea turtles have been found in the Gulf of Thailand and the Andaman sea coast, including olive ridley turtles, green turtles, hawksbill turtles, loggerhead turtles, and leatherback turtles.
Аумақтық даулар
Малайзия, Таиланд, Камбоджа және Вьетнам арасындағы аймақ бірнеше аумақтық дауларға тартылған. Малайзия мен Таиланд даулы аймақтарды, оның ішінде Ко Кра және Ко Лосин аралдарын бірлесіп дамытуға келісім берді. Камбоджа мен Вьетнам арасындағы Таиланд шығанағындағы ұзақ жылдарға созылған дау негізінен Фу Куок аралына (кхмер тілінде Ко Трал) қатысты, ол Камбоджа жағалауынан орналасқан. Камбоджа сонымен қатар континенттік шельф аумағына да талап қояды.
The area between Malaysia, Thailand, Cambodia, and Vietnam is subject to several territorial disputes. Malaysia and Thailand have chosen to jointly develop the disputed areas, which include the islands of Ko Kra and Ko Losin. A long standing dispute between Cambodia and Vietnam in the Gulf of Thailand concerns mainly the island of Phú Quốc or Koh Tral in Khmer, which is off the Cambodian coast. Cambodia also claims of shelf area.