Оңтүстік Қытай теңізінің аралдары

Кіріспе

Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдар Оңтүстік Қытай теңізінде 250-ден астам арал, атолл, қайың, таяздық, риф және теңіз тауларынан тұрады. Аралдардың көпшілігі төмен және кішкентай, оларда аз адам тұрады. Аралдар мен оларды қоршаған теңіздерге Оңтүстік Қытай теңізімен шектесетін елдердің қарама-қарсы аумақтық талаптары қатысты. Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдар ерекше тропикалық ылғалды кең жапырақты ормандық құрлықтық экорегионды және Оңтүстік Қытай теңізі мұхиты аралдарының теңіздік экорегионын құрайды.

Климат

Парасель аралдарында тропикалық теңіз климаты басым. Жылдық жауын-шашын мөлшері орташа есеппен 1130 мм және маусымдық сипатта күшті. Мамыр мен тамыз аралығында оңтүстік-батыс пассат желдері аралдарға жауын әкеледі, маусым айында жауын-шашын мөлшері ең жоғары болады (226 мм). Солтүстік-шығыс пассат желдері қысқы құрғақ маусымды келтіреді, ал желтоқсан айында жауын-шашынның ең төменгі мөлшері тіркеледі (3,3 мм). Цин әулеті кезінде Циньли Чанша және Ванли Шитанг атаулары кеңінен қолданылды, ал Хайнань провинциясынан келген қытай балықшылары аралдар тобының ішіндегі жеке аралдарға ат қойды. Бірақ, 1909 жылы Цин үкіметі ресми түрде 15 ірі аралға атау берді. Қытай Республикасы дәуірінде (1912-1949) үкімет Спратли аралдарын Туанша Кундао (团沙群岛) деп, кейін Нанша Кундао (南沙群岛) деп атады, ал Парасель аралдары – Сиша Кундао (西沙群岛) деп белгіленді. Республикалық билік 1932, 1935 және 1947 жылдары жүргізілген зерттеулерде 291 арал, риф және жағалаудың картасын жасады. Қытай Халық Республикасы аралдар тобының республикалық дәуірдегі атауларын сақтап, 1983 жылы аралдар, рифтер, банктер және жартастар үшін 287 атаудан тұратын тізіммен толықтырды. Бұл қала Шиша (Парасель), Нанша (Спратли және Джеймс атырауы) және Чжунша (中沙, Чжунша; Макклсфилд Банкі, Скарборо атырауы және басқалары) топтарына жататын аралдарды қамтиды.

Ресурстар

Аралдарда және олардың жақын маңындағы теңіз түбінде минералдар, табиғи газ және мұнай кен орындары бар, сондай-ақ балық, жануарлар мен өсімдіктер сияқты теңіз жануарларының көптігі бар. Бұл ресурстар мыңдаған жылдар бойы барлық талапкер елдердің дәстүрлі түрде тамақ ретінде пайдаланылып келген, көбінесе соғысқа қаупі бар дауларсыз. 20-ғасырда, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі келісімдер осындай кішігірім жерлерге, теңіздерге және аралдарға меншік құқығын анықтап бермеді. Олардың экономикалық, әскери және көліктік маңыздылығынан, әсіресе Спратли аралдарының бақылауы Қытай мен Вьетнам сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдері арасында 20-ғасырдың ортасынан бері даулы болып келеді. Нақты иелік ету және бақылау талапкер елдер арасында бөліседі (талаптар мен бақылау туралы төменде қараңыз).

Талаптар мен бақылау

Қытай Республикасы (ҚР) 1932 және 1935 жылдары Оңтүстік Қытай теңізіндегі 132 аралды атады. 1933 жылы Қытай үкіметі Тайпин аралын басып алғаннан кейін француз үкіметіне ресми наразылық білдірді. 1947 жылы Қытайдың Ішкі істер министрлігі 149 аралдың атауын өзгертті. Кейін, 1947 жылдың қарашасында Қытайдың Гуандун үкіметі хатшылығына Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдардың картасын жариялауға рұқсат берілді. Жапондықтар мен француздар өздерінің талаптарынан, тиесілі басқыншылықтары мен отарлаулары аяқталғаннан кейін бас тартты. 1958 жылы Қытай Халық Республикасы (ҚХР) Спратли аралдарын қамтитын, «тоғыз сызықты» деп белгілі аумақтық суларын анықтаған декларация жариялады. Солтүстік Вьетнамның премьер-министрі Фам Ван Донг Чжоу Энлайға дипломатиялық нота жіберіп, «Вьетнам Демократиялық Республикасының Үкіметі бұл шешімді құрметтейді» деді. Дипломатиялық нота 14 қыркүйекте жазылып, 1958 жылғы 22 қыркүйекте Вьетнамның «Нхан Дан» газетінде жарияланды. Бұл хаттың нағыз мағынасы және Фам Ван Донгтың оны Чжоу Энлайға жіберу себебі туралы көптеген пікірталастар болды. BBC Вьетнамға берген сұхбатында доктор Балаз Сзалонтай бұл мәселеге қатысты келесі талдау жасады:

Сол кезде Солтүстік Вьетнамды білдірген Фам Ван Донгтың, Нго Динь Дием басқарған Оңтүстік Вьетнамға тиесілі аумаққа қатысты пікір білдіруге заңдық құқығы болмағаны да айтылды. Сондықтан, бұл хаттың заңдық күші жоқ және ол сол кездегі Солтүстік Вьетнам үкіметінің ҚХР-ға қолдауын білдіретін дипломатиялық құжат ретінде қарастырылады. Қытайда 1959 жылы аралдар әкімшілік кеңсесінің (办事处/banshichu) қарауына берілді. 1988 жылы кеңсе жаңа құрылған Хайнань провинциясының басқаруына ауыстырылды. ҚХР аралдарға қатысты талаптарын қатаң түрде жариялады, бірақ 1990 жылдардың соңында жаңа қауіпсіздік тұжырымына сәйкес, талаптарын азайтып көрсетті. Kyodo News агенттігінің хабарлауынша, 2010 жылдың наурызында ҚХР ресми өкілдері АҚШ ресми өкілдеріне Оңтүстік Қытай теңізін Тайвань, Тибет және Сіньцзянмен тең «өзекті мүдде» деп санайтындарын айтты. 2010 жылдың шілдесінде Коммунистік партия бақылауындағы Global Times басылымы «Қытай өзінің өзекті мүддесін әскери күшпен қорғау құқығынан ешқашан бас тартпайды» деп мәлімдеді, ал Қорғаныс министрлігінің өкілі «Қытайдың Оңтүстік теңізге даусыз егемендігі бар және оның талаптарын растау үшін жеткілікті тарихи және құқықтық негіздері бар» деді. Қытай 2013 жылы Оңтүстік Қытай теңізіндегі даулы аумақтарға қатысты ресми егемендік талаптарының бір бөлігі ретінде Тайвань аралының шығысына қосымша сызық (ондық сызық) қосты. Қытай Халық Республикасы мен Вьетнамнан басқа, Қытай Республикасы (яғни Тайвань), Малайзия, Бруней және Филиппин де кейбір аралдарға талап етуде және оларды басып алып отыр. Тайвань Спратли аралдарының барлығына талап етеді, бірақ тек Тайпин аралы мен бір жартасты иеленеді. Малайзия өз құрлық шелфіндегі үш аралды басып алған. Филиппин Спратли аралдарының көп бөлігіне талап етеді және оларды Калаяан аралдар тобы деп атайды, олар Палаван провинциясының бөлек муниципалитетін құрайды. Алайда Филиппин тек сегіз аралды басып алған. Бруней салыстырмалы түрде кішкентай аумаққа, соның ішінде Луиза рифіндегі аралдарға талап етеді. Индонезияның талаптары аралдарға емес, теңіз құқығына қатысты. (Оңтүстік Қытай теңізіне қараңыз)

It was also argued that, Phạm Văn Đồng who represented North Vietnam at that time had no legal right to comment on a territorial part which belonged to the South Vietnam represented by Ngo Dinh Diem. Therefore, the letter has no legal value and is considered as a diplomatic document to show the support of the government of North Vietnam to the PRC at that time. In China, in 1959, the islands were put under an administrative office (办事处/banshichu). In 1988, the office was switched to the administration of the newly founded Hainan Province. The PRC strongly asserted its claims to the islands, but in the late 1990s, under the new security concept, the PRC put its claims less strongly. According to the Kyodo News, in March 2010 PRC officials told US officials that they consider the South China Sea a "core interest" on par with Taiwan, Tibet, and Xinjiang. In July 2010, the Communist Party controlled Global Times stated that "China will never waive its right to protect its core interest with military means" and a Ministry of Defense spokesman said that "China has indisputable sovereignty of the South Sea and China has sufficient historical and legal backing" to underpin its claims. China added a tenth dash line to the east of Taiwan island in 2013 as a part of its official sovereignty claim to the disputed territories in the South China Sea. In addition to the People's Republic of China and Vietnam, the Republic of China (i. e. Taiwan), Malaysia, Brunei, and the Philippines also claim and occupy some islands. Taiwan claims all the Spratly Islands, but occupies only one island and one shelf, including Taiping Island. Malaysia occupies three islands on its continental shelf. The Philippines claim most of the Spratlys and calls them the Kalayaan Group of islands, and they form a distinct municipality in the province of Palawan. The Philippines, however, occupy only eight islands. Brunei claims a relatively small area, including islands on Louisa Reef. Indonesia's claims are not on any island, but on maritime rights. (See South China Sea)

2016 жылдың шілдесінде Филиппин v. Қытай ісі бойынша Тұрақты төрелік соты Филиппиннің пайдасына шешім шығарды. Ол «жер аумағына қатысты ешқандай мәселені шешпейтінін және тараптар арасындағы теңіз шекарасын белгілемейтінін» нақтылады. Сондай-ақ, сот Қытайдың «тоғыз сызықты» картаға сүйенген «тарихи құқығы жоқ» екенін мәлімдеді.