Шығыс Қытай теңізі

Кіріспе

Тынық мұхитының шеткі теңізі

Шығыс Қытай теңізі – Батыс Тынық мұхитының шеткі теңізі, Шығыс Қытайдың жағалауынан тікелей орналасқан. Қытай өзінің шығыс жағалауындағы су алабын "Шығыс теңізі" (Дун Хай, ) деп атайды, ал "Шығыс Қытай теңізі" атауы Халықаралық Гидрографиялық Ұйым (ХГҰ) тарапынан ресми атау ретінде белгіленген және халықаралық деңгейде қолданылады. Оның ауданы шамамен құрайды. Теңіздің Корея түбегі мен Қытайдың арасындағы солтүстікке қарай созылған бөлігі – Сары теңіз, оны Оңтүстік Кореяның Чеджу аралының оңтүстік-батыс ұшы мен Янцзы өзенінің сағасындағы Цидун қаласының шығыс ұшы арасындағы шартты сызық бөліп тұрады. Шығыс Қытай теңізі шығыста және оңтүстік-шығыста Жапонияның Кюсю аралы мен Рюкю аралдары сияқты шығыс Еуразия құрлық материгінің бірінші арал тізбегінің орталық бөлігімен, ал оңтүстікте Тайвань аралымен шектеседі. Ол Солтүстік-шығыста Корея бұғазы арқылы Жапон теңізімен, оңтүстік-батыста Тайвань бұғазы арқылы Оңтүстік Қытай теңізімен, ал оңтүстік-шығыста Рюкю аралдары арасындағы бұғаздар арқылы (мысалы, Токара және Мияко бұғаздары) байланысады. Шығыс Қытай теңізінің көп бөлігінің тереңдігі шамалы, оның үштен екі бөлігі тереңдігінен аспайды, орташа тереңдігі құрайды, ал ең терең нүктесі Окинава ойысында орналасқан және құрайды. Корея түбегі, Қытай, Жапония және Тайвань Шығыс Қытай теңізінің ішінде немесе оның жанында орналасқан.

География

Шығыс Қытай теңізі - Тынық мұхитының бір саласы және шамамен белгілі бір аумақты қамтиды. Оның шығысында Кюсю және Жапонияның Рюкью аралдары, оңтүстігінде Оңтүстік Қытай теңізі, ал батысында Азия материгі орналасқан. Ол Корея бұғазы арқылы Жапон теңізімен байланысады; солтүстікте Сары теңізге қарай ашылады. Теңіз жағасында орналасқан елдер (солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша): Оңтүстік Корея, Жапония, Тайвань және Қытай.

Өзендер

Янцзы өзені (Чан Цзян) – Шығыс Қытай теңізіне құятын ең ірі өзен.

Номенклатура

Теңіз қытай тілінде Шығыс теңізі (東海; Dōng Hǎi) деп аталады және қытай әдебиетіндегі төрт теңіздің бірі болып табылады. Әрбір төрт тарапқа сәйкес тағы үш теңіз бар. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жапон тілінде (Higashi Shina Kai; "Шығыс Шина теңізі") деп аталды. 2004 жылы Жапония Сыртқы істер министрлігі мен басқа да ведомстволарының ресми құжаттарында атау өзгертіліп, Жапонияда стандартты қолданысқа айналды. Индонезияда бұл теңіз Laut Cina Timur (Шығыс Қытай теңізі) деп жиі аталады. Бұл атау 2014 жылға дейін Индонезия үкіметі ресми түрде қолданды, содан кейін "Қытай" сөзінің орнына "Тионгкок" сөзі қолданыла бастады; осыдан кейін Индонезияда Laut Tiongkok Timur атауы стандартты қолданысқа енді. Дегенмен, көптеген индонезиялық БАҚ және басылымдар әлі де бұрынғы атауды пайдалануда.

Киттер аулау

Америкалық кит аулау кемелері 1849 жылдан 1892 жылға дейін теңізде гладкий киттерді іздеп жүрді.

АЭА-дағы даулар

Қытай, Жапония, Тайвань және Оңтүстік Корея арасында олардың тиісті эксклюзивті экономикалық аймақтарының (ЭЭА) шегіне қатысты даулар бар. Қытай мен Жапония арасындағы дау екі елдің де ратификациялаған 1982 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясын (UNCLOS) әртүрлі қолдануына байланысты. Қытай мен Жапонияның екеуі де 200 теңіз шақырымына дейінгі ЭЭА құқықтарын талап етеді, бірақ Шығыс Қытай теңізінің ені бар болғаны 360 теңіз шақырымын құрайды. Қытай өз континенттік шельфінің табиғи жалғасуын ескере отырып, Окинава ойысына дейін ЭЭА-ны кеңейтуді жақтады, сондай-ақ UNCLOS-ты қолдануды ұсынды. 2012 жылы Қытай БҰҰ-ға континенттік шельфтің сыртқы шекараларына қатысты UNCLOS бойынша ұсыныс енгізді. Алайда, Жапония осы аумақтың шамамен 40 000 шаршы километрін өзінің ЭЭА-сы деп санайды, себебі ол оның жағалауынан 200 теңіз шақырымы (370 км) ішінде орналасқан, сондықтан ЭЭА-ны орта сызық бойынша бөлуді ұсынды. 1995 жылы Қытай Халық Республикасы (ҚХР) Шығыс Қытай теңізінде, атап айтқанда, Чунсяо газ кен орнын тапты, ол Қытайдың ЭЭА-сында орналасқан, бірақ Жапония оны медиандық сызықтан тыс, басқа мүмкін қорлармен байланысты деп санайды. Жапония ҚХР-дың Шығыс Қытай теңізіндегі табиғи газ ресурстарын игеруіне қарсылық білдірді, өйткені екі елдің ЭЭА талаптары бір-бірімен қабаттасатын аймаққа жақын. Даулы мәселе – ҚХР-дың Чунсяо газ кен орнындағы бұрғылау жұмыстары, ол Қытай жағында, Жапония ұсынған орта сызықтан батысқа қарай үш немесе төрт шақырым (6 км) қашықтықтағы даусыз аймақта орналасқан. Жапонияның пікірінше, Чунсяо газ кен орнының құрылғылары Токионың екі жақтың теңіз шекарасы деп санайтын орта сызықтың ҚХР жағында болғанымен, олар даулы аймаққа жер астынан созылатын кен орнына қол жеткізе алады. Сондықтан Жапония табиғи газ ресурстарының үлесін алуға тырысады. Шығыс Қытай теңізіндегі Шиху Саг аймағындағы газ кен орындарында (Кансюэ, Баоюнтин, Чунсяо, Дуаньцяо, Вуюнтин және Тяньвайтянь) 364 миллиард куб фут табиғи газдың дәлелденген қоры бар деп есептеледі. Коммерциялық операциялар 2006 жылы басталды. 2008 жылдың маусым айында екі тарап Чунсяо газ кен орындарын бірлесіп игеруге келісті. Шығыс Қытай теңізіндегі аралдарға меншік құқығы туралы даулар Қытай мен Жапония арасында ресми және азаматтық наразылықтарды тудырды. ҚХР мен Оңтүстік Корея арасындағы дау Сокотра тасымен байланысты, ол Оңтүстік Корея Иёдо мұхит зерттеу стансасын салған су асты рифі. Ешбір ел тасты өзінің аумағы деп талап етпейді, бірақ ҚХР Кореяның сол аймақтағы әрекеттерін өзінің ЭЭА құқықтарын бұзу деп санайды.

There are disputes between the China] (PRC), Japan, Taiwan, and South Korea over the extent of their respective exclusive economic zones (EEZ). The dispute between the PRC and Japan concerns the different application of the 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), which both nations have ratified. China and Japan both claim 200 nautical miles EEZ rights, but the East China Sea width is only 360 nautical miles. China proposed the application of UNCLOS, considering the natural prolongation of its continental shelf, advocating that the EEZ extends as far as the Okinawa Trough. In 2012, China presented a submission under the UNCLOS concerning the outer limits of the continental shelf to the UN. However, Japan claims about 40,000 square kilometers part of this territory as its own EEZ because it is within 200 nautical miles (370 km) from its coast, and thus proposed the Median line division of the EEZ. In 1995, the People's Republic of China (PRC) discovered an undersea natural gas field in the East China Sea, namely the Chunxiao gas field, which lies within the Chinese EEZ while Japan believes it is connected to other possible reserves beyond the median line. Japan has objected to PRC development of natural gas resources in the East China Sea near the area where the two countries Exclusive Economic Zone (EEZ) claims overlap. The specific development in dispute is the PRC's drilling in the Chunxiao gas field, which is located in undisputed areas on China's side, three or four miles (6 km) west of the median line proposed by Japan. Japan maintains that although the Chunxiao gas field rigs are on the PRC side of a median line that Tokyo regards as the two sides' sea boundary, they may tap into a field that stretches underground into the disputed area. Japan therefore seeks a share in the natural gas resources. The gas fields in the Xihu Sag area in the East China Sea (Canxue, Baoyunting, Chunxiao, Duanqiao, Wuyunting, and Tianwaitian) are estimated to hold proven reserves of 364 BCF of natural gas. Commercial operations began 2006. In June 2008, both sides agreed to jointly develop the Chunxiao gas fields,

Rounds of disputes about island ownership in the East China Sea have triggered both official and civilian protests between China and Japan. The dispute between PRC and South Korea concerns Socotra Rock, a submerged reef on which South Korea has constructed the Ieodo Ocean Research Station. While neither country claims the rock as territory, the PRC has objected to Korean activities there as a breach of its EEZ rights.

Қытай Халық Республикасының (ҚХР) Әскери-теңіз флоты

Теңіз операциялары саласында Қытайдың өзінің жағалауында (Шығыс және Оңтүстік Қытай теңіздерінде) қазіргі уақытта АҚШ Теңіз күштеріне қарағанда көбірек теңіз кемелері бар. АҚШ президенттері Барак Обама мен Дональд Трамп, АҚШ Индо-Тынық мұхит командованиесі арқылы, Тынық мұхитындағы ықпал аймағын кеңейту, Қытайдың өсіп келе жатқан күшіне қарсы тұру және болашақта кез келген күтпеген сынақтарға дайын болу үшін АҚШ теңіз операцияларына басымдық берді. Қытай Теңіз күштерінің Шығыс Қытай теңізіндегі рөлі маңызды, әсіресе Диаою/Сенкаку аралдары сияқты аумақтық дауларда. Қытай бұл аймақтағы теңіз кемелерін жіберіп, теңіз патрульдерін жүргізу арқылы, даулы территорияларға құқығын бекітуге тырысты, соның нәтижесінде теңіз күштерінің қатысуын кеңейтті. Бұл теңіз күштерінің күшеюі Қытайдың теңіз жолдарын қорғау, аумақтық талаптарын қорғау және Шығыс Қытай теңізінде күш көрсетуге бағытталған стратегиялық мақсатын көрсетеді. Қытай Теңіз күштерінің бұл аймақтағы әрекеттері көрші елдердің теңіз стратегияларына әсер етеді және теңіз ынтымақтастығын дамытуға септігін тигізеді, бұл аймақтық қауіпсіздіктің жалпы динамикасына үлес қосады. Сонымен қатар, Қытай Теңіз күштерінің қатысуы Азия-Тынық мұхиты аймағындағы теңіз қауіпсіздігі, аумақтық шиеленістер және ірі державалар арасындағы бәсекелестік арасындағы тығыз байланысты көрсетеді.

Жапон теңіздік өзін-өзі қорғау күштерінің (MSDF)

Жапонияның Теңіздік Өзін-Өзі Қорғау Күштері (MSDF) Шығыс Қытай теңізінде, әсіресе Диаою/Сенкаку аралдары дауына қатысты өте маңызды. Жапония өз аумақтық құқықтарын қорғау және аймақтағы қызметтерді бақылау мақсатында теңіздегі патрульдеу мен бақылауды күшейту арқылы теңіздегі мүмкіндіктерін арттырды. MSDF-тің онда болуы Жапонияның өзінің теңіз аумақтарын қорғауға, теңіз қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және теңіздік келіспеушіліктерді шешуде халықаралық құқықты сақтауға деген бейілділігін көрсетеді. Бұдан өзге, Жапония Үнді-Тынық мұхиты аймағындағы өкілдерімен бірлескен теңіз жаттығуларына қатысып, аймақтық қауіпсіздік ынтымақтастығына кеңінен үлес қосады. Шығыс Қытай теңізіндегі MSDF-тің іс-қимылдары тұрақтылықты нығайтуға, сенімділікті арттыруға және қауіпсіздікке қатер төндіретін факторларды ұстап тұруға көмектеседі, сонымен қатар Азия-Тынық мұхиты аймағындағы теңіз қауіпсіздігі және қорғаныс саласындағы Жапонияның белсенді ұстанымын көрсетеді.

Қытай Республикасы теңіз флоты

Тайваньның Шығыс Қытай теңізіндегі қатысуына оның аумақтық даулары мен стратегиялық мәселелері, әсіресе Диаою/Сенкаку аралдары дауына қатысты ықпал етеді. Тайвань аралдарға меншік құқығын талап етеді, бірақ оның теңіздегі әрекеттері Қытай мен Жапонияға қарағанда шамалы. Тайвань өзінің суларын күзету және теңіздік жағдайларды реттеу үшін жағалау күзетін сақтайды. Соған қарамастан, Тайваньның Шығыс Қытай теңізіндегі қатысуына оның жалпы қауіпсіздігі және Қытаймен арадағы қарым-қатынасы әсер етеді. Диаою/Сенкаку аралдары төңірегіндегі шиеленіс Тайваньның қауіпсіздік көзқарасына және аймақтық тұрақтылыққа әсер етеді, соның салдарынан теңіз қызметін жақыннан бақылау және тиісті тараптармен дипломатиялық байланысты жалғастыру қажет. Тайваньның Шығыс Қытай теңізі дауына қатысуы шектеулі болғанымен, оның позициясы аумақтық құқықтарын қорғауға және Азия-Тынық мұхиты аймағында теңіз қауіпсіздігін нығайтуға деген бейілділігін көрсетеді.

Әскери қызмет

Тайвань, Жапония, Қытай және Оңтүстік Корея Шығыс Қытай теңізінде әскери жаттығулар жүргізеді.

Шығыс Қытай теңізі астрономияда

Мүмкін, Шығыс Қытай теңізі (қытайша Донгхай) «Сол қабырға», «Көк нарығы» шоқжұлдызындағы Eta Serpentis жұлдызымен көрсетілген (қытай шоқжұлдызын қараңыз).