Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дүниежүзілік табиғат қоры анықтаған тіршілік ортасының түрі
Habitat type defined by the World Wide Fund for Nature
Шөлдер мен ксерикалық бұталы алқаптар – Дүниежүзілік табиғат қоры анықтаған биома. Шөлдер мен ксерик (көне грекше xērós, "құрғақ") бұталы алқаптар Жердің құрлық бетінің 19%-ын құрайтын ең ірі құрлықтық биома болып табылады. Бұл тіршілік ортасының түріндегі экоаймақтар жылдық жауын-шашын мөлшері бойынша үлкен айырмашылықтарға ие, көбінесе шеттерінен басқа жыл сайынғы жауын-шашыннан кем. Жалпы алғанда, осы экоаймақтарда булану жауын-шашыннан асып түседі. Бұл жерлерде температураның өзгеруі де әртүрлі. Сахара сияқты көптеген шөлдер жыл бойы ыстық, бірақ басқалары, мысалы Шығыс Азиядағы Гобі, қыс айларында қатты суық болады. Өнімді құрғақ жерлердің шөлге айналуы, яғни шөлдеу, түрлі себептерден туындауы мүмкін. Олардың бірі – адамның араласуы, оның ішінде қарқынды егіс шаруашылығы немесе мұндай пайдалануға шыдамайтын аймақтарда мал жаюдың шектен тыс болуы. Жер бетіндегі шөлдердің таралу үлгісіне жаһандық жылыну немесе Миланкович циклы (мұздық және мұздықтар аралық кезеңдерді тудыратын) сияқты климаттық өзгерістер де әсер етеді.
Deserts and xeric shrublands are a biome defined by the World Wide Fund for Nature. Deserts and xeric (ancient Greek xērós, “dry") shrublands form the largest terrestrial biome, covering 19% of Earth's land surface area. Ecoregions in this habitat type vary greatly in the amount of annual rainfall they receive, usually less than annually except in the margins. Generally evaporation exceeds rainfall in these ecoregions. Temperature variability is also diverse in these lands. Many deserts, such as the Sahara, are hot year round, but others, such as East Asia's Gobi, become quite cold during the winter.]] The conversion of productive drylands to desert conditions, known as desertification, can occur from a variety of causes. One is human intervention, including intensive agricultural tillage or overgrazing in areas that cannot support such exploitation. Climatic shifts such as global warming or the Milankovitch cycle (which drives glacials and interglacials) also affect the pattern of deserts on Earth.
Ағаш өсімдіктерінің қоныстануы
Ксерик бұталық алқаптар ағаш тәрізді өсімдіктердің кеңеюіне бейім, яғни шөптердің есебінен бұталар мен қалың бұталардың көбеюіне. Бұл процеске көбінесе жерді тиімсіз басқару тәсілдері, мысалы, малдың шамадан тыс жайылуы және өртенген ормандарды қалпына келтірмеу, себеп болады, бірақ климаттың өзгеруі салдарынан да туындауы мүмкін. Осының нәтижесінде бұталық алқаптардың маңызды экожүйелік қызметтері – биологиялық әртүрлілігі, өнімділігі және жер асты суларының толықтылуы бұзылады. Ағаш тәрізді өсімдіктердің кеңеюі – жердің деградациялануының белгісі болуы мүмкін.
Xeric shrublands can experience woody plant encroachment, which is the thickening of bushes and shrubs at the expense of grasses. This process is often caused by unsustainable land management practices, such as overgrazing and fire suppression, but can also be a consequence of climate change. As a result, core ecosystem services of the shrublands are affected, including its biodiversity, productivity and groundwater recharge. Woody plant encroachment can be an expression of land degradation.