Кіріспе

Панкреас аймақтары

Панкреас аралдары немесе Лангерханс аралдары – 1869 жылы неміс патологиялық анатомы Пол Лангерханс ашқан, панкреастың эндокринді (гормон өндіретін) жасушаларын қамтитын аймақтары. Панкреас аралдары панкреастың көлемінің 1–2% құрайды және оның қан ағынының 10–15% қабылдайды. Панкреас аралдары адам панкреасының ішінде тығыздық бойымен орналасқан және глюкоза метаболизмінде маңызды рөл атқарады.

Электрлік белсенділік

Панкреатикалық аралдардың электрлік белсенділігі патч-кламп әдісімен зерттелді. Толық аралдардағы жасушалардың мінез-құлқы, шашыратылған жасушалардың мінез-құлқынан едәуір өзгеше екені анықталды.

Диабет

Панкреастың бета-жасушалары инсулин секрециялайды, сондықтан олар диабет ауруында маңызды рөл атқарады. Олардың иммундық шабуылдар нәтижесінде жойылатыны айтылады. 1-ші типті диабетте панкреастың бета-жасушалары аутоиммундық процестің салдарынан таңдап алынып жойылғандықтан, клиникалық дәрігерлер мен зерттеушілер бета-жасушалардың физиологиялық функциясын қалпына келтіру мақсатында аралшаларды трансплантациялауды белсенді түрде зерттеп жатыр, бұл толыққанды панкреас трансплантациясына немесе жасанды панкреасқа балама болар еді. Аралшаларды трансплантациялау 1970-ші жылдардың басында инсулинге тәуелді диабетті емдеудің мүмкін болатын жолы ретінде пайда болды және соңғы үш онжылдықта үнемі дамып келеді. Клиникалық сынақтар көрсеткендей, тұрақсыз 1-ші типті диабеті бар пациенттерге қайтыс болған донордың аралшаларын трансплантациялау арқылы инсулинге тәуелсіздікке қол жеткізу және метаболизмді жақсарту мүмкін. Аралшаларды трансплантациялау осы ауруды емдеу үшін қажетті бета-жасушаларынан тұратын тінді ғана ауыстыруды қамтиды. Осылайша, бұл толыққанды панкреас трансплантациясына қарағанда артықшылықты ұсынады, ол техникалық тұрғыдан қиынрақ және, мысалы, панкреатит сияқты асқынуларға, соның салдарынан орган жоғалуына әкелуі мүмкін. 1-ші типті диабетке арналған аралша трансплантациясы донор аралшаларын қабылдаушы организмнің қабылдамауы үшін күшті иммуносупрессияны талап етеді. Аралшалар порталық тамырға трансплантацияланады, ол бауырға имплантацияланады. Бета-жасушаларының басқа да көздері, мысалы, ересектердің шектеулі жасушаларынан немесе прогениторлық жасушалардан алынған инсулин өндіретін жасушалар, трансплантацияға донорлық органдардың жетіспеушілігін шешуге көмектесер еді. Регенеративтік медицина саласы қарқынды дамып келеді және жақын болашақта үлкен үміттер береді. Дегенмен, 1-ші типті диабет – бұл бета-жасушаларының аутоиммундық жойылуының нәтижесі. Сондықтан тиімді емдеу үшін бета-жасушаларын жаңарту әдістерімен қатар, жеткілікті және қауіпсіз иммундық араласуларды біріктіретін кезеңдік, кешенді тәсіл қажет. Альфа-жасушаларының өздігінен тағдырын өзгерте алатыны және сау және диабетпен ауыратын адамдар мен егежкүштердің панкреатикалық аралшаларында бета-жасушаларына трансдифференциацияланатыны көрсетілді, бұл бета-жасушаларын жаңартудың болашақ көзі болуы мүмкін. Шындығында, аралшалардың морфологиясы мен эндокриндік дифференциациясы тікелей байланысты екені анықталды. Эндокриндік прогениторлық жасушалар бірігіп миграциялап, аралшалардың алғашқы немесе «жартылай аралшалар» сияқты пішіндерін құрайды, онда альфа-жасушалары жартылай аралшаның сыртқы қабатын құрайды, ал бета-жасушалары кейін олардың астында пайда болады. Криоконсервация панкреатикалық аралшалардың жақсырақ трансплантация нәтижелері үшін жеткізілім тізбегін жақсартуға үміт береді.

Зерттеу

Каннабиноид рецепторлары Лангерханс аралдарында кеңінен таралған, және бірнеше зерттеулер CB1 және CB2 рецепторларының панкреатикалық эндокриндік функциялармен байланысты нақты таралуын және әрекет ету механизмдерін қарастырды, олар мұнда маңызды гомеостаздық рөл атқарады, себебі эндоканнабиноидтар панкреатикалық β-клеткаларының қызметін, көбеюін және өміршеңдігін, сондай-ақ инсулин өндірісін, бөлінуін және сезімталдығын бақылайды.