Кіріспе

Британдық композитор және дирижер (1933–2011)

Джон Барри Прендергаст (3 қараша 1933 – 30 қаңтар 2011) – ағылшын композиторы және кино музыкасының дирижері. Йорк қаласында дүниеге келген Барри жас кезінде әкесіне тиесілі кинотеатрларда жұмыс істеді. Кипрдегі британдық армиядағы әскери қызметін өткерген кезде, Барри трубада ойнауды үйреніп, музыкант ретінде өнер көрсете бастады. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін 1957 жылы «Джон Барри Севен» тобын құрды. Кейіннен ол музыка жазу және аранжировкалауға қызығушылық танытып, 1958 жылы теледидарда дебют жасады. Ол «Доктор Но» атты алғашқы Джеймс Бонд фильмінің жасаушыларының назарына ілікті, олар Монти Норман ұсынған Джеймс Бонд тақырыбына қанағаттанбады. «United Artists» компаниясының музыка бөлімінің басшысы Ноэл Роджерс Барриге жүгінді. Осылайша Барри мен Бонд сериясы арасындағы 25 жылға созылған табысты қарым-қатынас басталды. 1963 және 1987 жылдар аралығында Джеймс Бондтың он бір фильміне музыка жазды, сондай-ақ 1962 жылы серияның алғашқы фильмі «Доктор Но» үшін «Джеймс Бонд тақырыбын» ұйымдастырып орындады. Ол «Бұқалармен билеу» (1990) және «Африкадан тыс» (1985) фильмдеріне «Грэмми» және «Оскар» сыйлықтарын жеңіп алған музыка жазды, сондай-ақ «Қызыл хат» (1995), «Чаплин» (1992), «Мақта клубы» (1984), «Өлім ойыны» (1972), «Тамаринд тұқымы» (1974), «Шотландия королевасы Мэри» (1971) және «Көңіл көтерушілер» телесериалына тақырыптық әндер жазды. 50 жылдан астам мерзімді қамтитын мансабында 1999 жылы музыка саласына қосқан үлесі үшін OBE орденімен марапатталды. Барри бес «Оскар» сыйлығын алды: екеуі «Еркін туғандар» және біреуі «Қыстағы арыстан» (сонымен қатар ол ең үздік кино музыкасы үшін BAFTA сыйлығын алды), «Африкадан тыс» және «Бұқалармен билеу» (екеуі де «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды) фильмдері үшін. Ол сондай-ақ он «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылып, 1986 жылы «Африкадан тыс» фильмі үшін ең жақсы түпнұсқа музыкасы үшін бір рет жеңіске жетті. Барри 2001 жылы «Энигма» фильміне соңғы кино музыкасын жазды және сол жылы сәтті «Етерлік эхолар» альбомын шығарды. Содан кейін ол көбінесе тікелей эфирде өнер көрсетуге және 2004 жылы Дон Блэкпен бірлесіп «Брайтон Рок» мюзикліне музыка жазуға белсенділік танытты. 2001 жылы Барри Британдық әнші-сазгерлер академиясының мүшесі болды, ал 2005 жылы Британдық кино және телеарна академиясының мүшесі атанды. Барри төрт рет үйленді және төрт баласы бар. 1975 жылы АҚШ-қа көшіп, 2011 жылы қайтыс болғанға дейін онда тұрды.

Ерте өмір және білім

Барри Джон Барри Прендергаст ретінде, төрт баланың кенжесі болып, Йорк қаласында дүниеге келген. Оның анасы – классикалық пианист, ағылшын; ал ирландтық әкесі, Джон Ксавье "Джек" Прендергаст Корк қаласынан, үнсіз фильмдер дәуірінде проекционист болған және кейін Солтүстік Англияда кинотеатрлар желісін иеленген. Әкесінің жұмысының нәтижесінде Барри Солтүстік Англиядағы кинотеатрларда өсіп-өнді және ол кейіннен осы балалық шағы музыкалық талғамы мен қызығушылықтарына әсер еткенін айтты. Барри Йорк қаласындағы Сент-Питер мектебінде білім алған және Йорк соборының органисті, Фрэнсис Джексоннан композиция сабақтарын алған. Әскери қызметтен кейін ол 1957 жылы Джек Парнелл мен Тед Хит оркестрлерінде аранжировщик болып жұмыс істеді. Джон Барри Сегіз тобы EMI-дың Columbia лейблінде "Hit and Miss" сияқты хит-жазбаларды жазды, бұл ән BBC-дің Juke Box Jury бағдарламасының тақырыптық әні болды; Джонни Смиттың "Walk Don't Run" әнінің кавер нұсқасы; және United Artists батырлық фильмі "The Magnificent Seven" тақырыбының кавер нұсқасы. 1959 жылы Барри басқа да әртістер үшін музыканы аранжировкалауға тапсырыстар алды, Decca лейбліндегі жас триодан бастап, кездейсоқ түрде Үш Барри әпкелері деп аталды, бірақ олар Барримен де, американдық The Barry Sisters дуэтімен де байланысы жоқ. Барридің мансабындағы үлкен жетістік – Джон Барри Сегізбен бірге BBC телесериалы "Drumbeat"-те қатысуы болды. 1959 жылдан 1962 жылға дейін ол EMI компаниясында жұмыс істеді, компанияның әншілері үшін оркестрлік сүйемелдеулерді аранжировкалады, соның ішінде Адам Фейт. Ол сонымен қатар Фейттің қатысуымен түсірілген фильмдерге әндер мен музыка жазды (Лес Вандайкпен бірге). Фейт өзінің алғашқы "Beat Girl" (1960) фильмін түсірген кезде, Барри фильмнің музыкасын жазды, аранжировкалады және дирижерлік етті, бұл оның алғашқы жұмысы болды. Оның музыкасы кейіннен Ұлыбританияның алғашқы саундтрек альбомы ретінде шығарылды. Барри "Never Let Go" (1960) фильміне де музыка жазды, "Mix Me a Person" (1962) фильмінің музыкасын оркестрледі, "The Amorous Prawn" (1962) фильмінің музыкасын жазды, аранжировкалады және дирижерлік етті. 1962 жылы Барри Ember Records компаниясына ауысты, онда ол альбомдарды өндірді және аранжировкалады. Бұл жетістіктері Монти Норман берген Джеймс Бонд тақырыбына қанағаттанбаған "Dr. No" (1962) жаңа фильмінің продюсерлерінің назарын аударды. Барри жалданып, оның Норманның композициясының аранжировкасы "James Bond Theme" тақырыбын жасады. Бонд сериясының продюсерлері келесі "From Russia with Love" (1963) фильміне Лионель Бартты шақырғанда, Барт музыка оқи да, жаза да алмайтынын білді. Барт фильмге атау әнін жазса да, продюсерлер Барридің Джеймс Бонд тақырыбының аранжировкасын және Адам Фейтпен бірнеше фильмге музыка жазуын есінде сақтады. Барт сондай-ақ 1964 жылы түсірілген "Zulu" фильмі үшін Барриді продюсер Стэнли Бейкерге ұсынды. Сол жылы Барт пен Барри "Man in the Middle" фильмінде бірлесіп жұмыс істеді, ал 1965 жылы Барри режиссер Брайан Форбспен Екінші дүниежүзілік соғыс тұтқын лагерінің драмасы "King Rat" үшін жұмыс істеді. Бұл Барри үшін шешуші кезең болды, ол кейіннен бес "Оскар" және төрт "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде "Born Free" (1966), "The Lion in Winter" (1968), "Midnight Cowboy" (1969) (онда экранда көрсетілмеді) және "Somewhere in Time" (1980) фильмдері үшін. Барринің ерекше стиліне толықтыратын сырғалар мен қола аспаптардың кеңінен қолданылуы жиі айтылды. Ол фильмнің саундтрегінде синтезаторларды алғашқылардың бірі ретінде қолданды ("On Her Majesty's Secret Service", 1969), сондай-ақ "Midnight Cowboy" фильмінде поп-артистер мен әндерді кеңінен пайдаланды. Барри негізгі тақырыптық әнді ғана емес, толық саундтрек музыкасын ұсынғандықтан, оның музыкасы фильмнің сыншылар тарапынан қабылдануын көбінесе арттырды, әсіресе "Midnight Cowboy", "The Tamarind Seed", "King Kong" (1976) фильмінің қайта түсірілуі, "Out of Africa" (1985) және "Dances with Wolves" (1990) фильмдерінде. Барри көбінесе фильмдерді көріп, ненің жақсы болғанын немесе ненің жаман болғанын қаламмен қағазға жазып алатын. Инструментальді жазбада цимбалом (Барри оны "The Ipcress File" (1965) және басқа да тақырыптарда қолданған) және Moog синтезаторлары бар. Бұл ән көптеген еуропалық елдерде (Франция, Германия және Бенилюкс елдері) хит болды, бұл Еуропадағы сериалдың культ мәртебесіне ықпал етті, ал пластинканың B жағында Барридің "The Girl with the Sun in Her Hair" әні болды, бұл Sunsilk шампунінің ұзақ уақыт бойы көрсетілген телерекламасында пайда болған аспаптық шығарма. Барри сонымен қатар бірнеше мюзиклге музыка жазды, соның ішінде 1965 жылғы "Passion Flower Hotel" (Тревор Пикоктың сөздері), 1974 жылғы Уэст-Энд шоуының табысты "Billy" (Дон Блэктің сөздері) және Бродвейде ашылмаған екі мюзикл, "Lolita, My Love" (1971) (Алан Джей Лернердің сөздерімен) және "The Little Prince and the Aviator" (1981) (қайта Дон Блэктің сөздерімен). Барри Брюс Лидің "Game of Death" (1978) фильміне де саундтрек жазды. 2001 жылы Йорк университеті Барриге құрметті докторлық дәреже берді, ал 2002 жылы ол Йорк қаласының құрметті азаматы аталды. 2006 жылы Барри австралиялық The Ten Tenors тобының "Here's to the Heroes" альбомының атқарушы продюсері болды. Альбомда Барридің өзінің лирикалық досы Дон Блэкпен бірлесіп жазған бірнеше әндер бар. Барри мен Блэк сонымен қатар Ширли Бэссидің 2009 жылғы "The Performance" альбомындағы "Our Time Is Now" әнін жазды, бұл дуэт Ширли Бэсси үшін "Diamonds Are Forever" әнінен бергі жылдарда жазылған алғашқы ән болды.

Джеймс Бонд

Доктор Ноудың табысынан кейін Барри келесі он төрт Джеймс Бонд фильмінің он бірін жазуға және орындауға шақырылды. Фильмдер сериясында Барридің музыкасы, әртүрлі күйлі және көңілді, кең танылды. «Орысстан махаббатпен» үшін ол «007» әнін жазды, ол тағы төрт Бонд фильмінде («Thunderball», «You Only Live Twice», «Diamonds Are Forever» және «Moonraker») пайда болды. «Орысстан махаббатпен» фильмінің тізергіш сахнасы үшін «Stalking» тақырыбын әріптесі Марвин Хамлиш «Мені сүйген тыңшы» (1977) үшін пайдаланды. Барри сондай-ақ «Casino Royale» (1967) пародиалық нұсқасының саундтрегіне тікелей емес үлес қосты: оның «Born Free» тақырыбы ашылу тізімінде қысқаша көрінеді. «Голдфингер» (1964) фильмінде ол «Бонд дыбысын» қалыптастырды – мыс құбырларының, джаз элементтерінің және әдемі мелодиялардың керемет үйлесімі. «Into Miami» атты үлкен оркестрдің әнінде Барридің джаз тамырларының элементтері де бар, ол титрлерден кейін және Маями Бичтегі Фонтенбло қонақ үйіне камераның жақындауының культты кадрымен бірге ойнатылады. Барридің орыс романтикалық композиторларын сүйіскендігі оның музыкасында жиі көрінеді; Бонд партитураларында ол оны күйлі джаз аранжировкасымен біріктіреді. Оның скрипкалардың, лирикалық мелодиялардың, жартылай кемітілген аккордтардың және күрделі тональдық өзгерістердің қолданылуы меланхолиялық контраст тудырады; оның партитураларында бұл көбінесе сюжеттің дамуын көрсететін тақырыптық әндердің вариацияларында естіледі. Барри өскен сайын, Бонд партитуралары көбірек мелодиялық және әдемі болды (оның басқа партитураларымен бірге, мысалы, «Тамаринд тұқымы» және «Африкадан тыс»), «Moonraker» (1979) және «Octopussy» (1983) сияқты. Барридің «A View to a Kill» фильміне жазған музыкасы дәстүрлі болды, бірақ «Duran Duran» тобымен бірлесе жазған тақырыптық әні заманауи болды және АҚШ-та бірінші, ал Ұлыбританияда екінші орынды иеленді. «A View to a Kill» және A ha тобының «The Living Daylights» тақырыбы Барридің оркестрлеуімен топтардың поп музыка стилін үйлестірді. 2006 жылы A ha тобының Пал Ваактар Барридің үлесін жоғары бағалады: «Мен оның трекке қосқандарын ұнаттым, ол оған керемет скрипкалық аранжировка берді. Мен үшін дәл сол кезде ол Бонд сияқты дыбыстай бастады». Барридің Бонд сериясындағы соңғы партитурасы Тимоти Далтонның сериядағы тұңғыш фильмі «The Living Daylights» (1987) болды, онда Барри дирижер ретінде эпизодтық рөлде ойнады. Барри «Licence to Kill» (1989) фильміне музыка жазуға ниеттенген, бірақ сол кезде ол тамағына операция жасатып, жазылып жатқан еді, сондықтан оны Лондонға шақыру қауіпті деп есептелді. Партитураны Майкл Камен аяқтады. 1997 жылы британдық композитор Дэвид Арнольд екі жылдық жұмысының нәтижесі «Shaken and Stirred: The David Arnold James Bond Project» альбомымен шықты, онда әртүрлі Джеймс Бонд фильмдерінен тақырыптардың жаңа нұсқалары жинақталған. Арнольд Барриге «Гувнор» деп атап, алғыс айтты. Тректердің көп бөлігі Джон Барридің композицияларынан тұрды, ал оның жұмысын қайта қарау оның мақұлдауына ие болды – ол «Tomorrow Never Dies» фильмінің продюсері Барбара Брокколимен байланысып, Арнольдты фильмнің композиторы ретінде ұсынды. Арнольд сондай-ақ төрт келесі Бонд фильміне партитура жазды: «The World Is Not Enough», «Die Another Day», «Casino Royale» және «Quantum of Solace». «Доктор Ноу» фильміне композитор ретінде келісімшарт жасасқан Монти Норман «Джеймс Бонд тақырыбы» үшін жалғыз автор ретінде танылды. Шамамен 40 жыл өткен соң, 2001 жылы тақырыптың авторлық құқығына қатысты дау Лондонның Жоғарғы сотында заңдық тұрғыдан қарастырылды, себебі Норман 1997 жылы жарық көрген мақаласында Барриді шынайы композитор деп атаған «The Sunday Times» газетін қорлауға шағымданып сотқа берген еді; Барри қорғау тарапынан куәлік берді. Сотта Барри Норманның шығармасының музыкалық қолжазбасын (тақырып болуға арналған) өзіне тапсырғанын, оны музыкалық түрде ретке келтіргенін, қосымша музыка жазғанын және «Джеймс Бонд тақырыбын» аяқтағанын айтты. Ол сондай-ақ Норманның продюсерлермен бұрынғы келісімшарты болғандықтан жалғыз автор ретінде танылғанын мәлімдеді. Барридің айтуынша, олар 250 фунт стерлингтік біржолғы төлем және Норманның авторлық құқығын алу туралы келісімге келген. 2006 жылдың 7 қыркүйегінде Джон Барри BBC Radio 2 арнасындағы Стив Райт шоуында тақырыптың авторлық құқығына қатысты мәлімдемесін қайталады.

Жеке өмір және өлім

Барри төрт рет үйленген. Оның алғашқы үш некесі – Барбара Пикард (1959–63), Джейн Биркин (1965–68) және Джейн Сиди (1969–78) – ажырыспен аяқталды. Ол 1978 жылдың қаңтарынан бастап төртінші әйелі Лоримен тұрмыс құрды.

1988 жылы Барри қызыл ішек (өңеш) жарылысынан зардап шекті, себебі ол денсаулыққа қабылдаған зиянды тоникке аллергиялық реакция берді. Осы оқиға салдарынан ол екі жыл бойы жұмыс істей алмады және пневмонияға ұшырау қаупі туды. Барри 2011 жылдың 30 қаңтарында 77 жасында Ойстер-Бэйдегі үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды. 2011 жылдың 20 маусымында Лондондағы Корольдік Альберт залында Барридің естелігіне арналған концерт өтті, онда Корольдік филармониялық оркестрі, Ширли Бэсси, Румер, Дэвид Арнольд, Уинн Эванс және тағы басқалар Барридің музыкасын орындады. Шараны Корольдік музыка колледжі «Брокколи» қорының гранты арқылы демеушілік етті.