18 ғасырдағы швед саяхатшысы Фредрик Аксель фон Ферсеннің өмірі мен қызметі

Кіріспе

18 ғасырдағы швед лантмаршалы немесе диета маршалы Фредерик Аксель фон Ферсен (5 сәуір 1719 – 24 сәуір 1794) – балтық немісі тегінен шыққан швед мемлекет қайраткері және әскери қызметші. Ол Мемлекеттік кеңестің бас маршалы қызметін атқарды, және 1772 жылғы төңкеріске дейін және оның кезінде король Густав III-мен тығыз байланыста болғанына қарамастан, кейін корольға қарсылық көрсетті.

Өмірбаян

Генерал-лейтенант Ханс Рейнхольд фон Ферсен мен оның әйелі, графня Элеонора Маргарета Вахтмейстердің (1684–1748) ұлы, ол 1740 жылы Швецияның өмірлік гвардиясына қабылданды, ал 1743 жылдан 1748 жылға дейін Франция қызметінде «Корольдік шведтер» полкінде болды, онда ол бригадир шеніне дейін көтерілді. Оның інісі – Карл фон Ферсен (1716–1786). Жеті жылдық соғыста Ферсен 1759 жылы Узедом және Волин аймағындағы операциялар кезінде көзге түсті, пруссиялықтарға елеулі зиян келтірді. Алайда, ол саясаткер ретінде көбірек танылды. 1755–1756 жылдардағы Риксдагта «Шапка» партиясының мүшесі болған ол Лорд-маршал сайланды және 1772 жылғы төңкеріске дейін үш рет осы лауазымда, бірақ қатарынан емес, қызмет етті. 1756 жылы ол патшалық билікті күшейтуге бағытталған сарайдың жобаларын жеңді, бірақ Жеті жылдық соғыстың салдарынан қайтадан сарайға оралды. 1766 жылы «Каптар» партиясы билікке келгенде, Швеция королі Адольф Фредрик «Каптардың» талаптарына бағынып, тақтан бас тарған кезде Ферсен гвардияны тәртіп сақтау үшін пайдаланудан бас тартты, нәтижесінде жеті күндік үзіліс орнады. 1769 жылы Риксдагта «Шапка» партиясы қайтадан билікке келгенде, Ферсен тағы да диета маршалы болып сайланды, бірақ ол мұрагер Густавқа (кейін Густав III) конституцияны реформалау қажеттігі туралы сайлау алдындағы уәдесін орындауға тырыспады, осылайша абсолютизмнің орнауына ықпал етті. Густав 1772 жылы таққа отырғаннан кейін, екі фракцияны келісімге келтіріп, саяси билікті бөлісуді көздеген келісімге келтіруге тырысты, Ферсен халықты жарты ғасырдан астам уақыт бойы еркіндік пен жемқорлыққа толы өмірден кейін ізгілік пен патриотизмге қайтару қиын екенін айтты. Дегенмен, ол «Каптармен» келіссөздер жүргізуге келісті және сәтсіз келісім комитетіндегі «Шапка» партиясының өкілі болды. 1772 жылғы тамыздағы төңкеріс кезінде Ферсен конституцияның құлатылуын бейтарап күйі қарап қалды және Густав жеңіске жеткеннен кейін оның жанына шақырылғандардың бірі болды. Ол бірнеше жыл бойы Густав III-тің шараларына кедергі келтірді, оған деген құрметсіздігі зор болды деседі. Олардың арасында 1778 жылғы диетада шағын қақтығыс болды, бірақ 1786 жылғы диетада Ферсен патшаның қаржылық шараларына қарсы оппозицияны басқарды, нәтижесінде олар қабылданбады. 1789 жылы ол жиырма досымен бірге тұтқындалды, бұл оппозицияның күйреуіне әкелді, бірақ ол тез босатылды және одан кейін саясаттан шеттеді. Оның «Historiska Skrifter» кітабы негізінен автобиографиялық, бірақ оның тарихи есептері көбінесе субъективті. Ол елдегі ең бай адамдардың бірі болды. Швецияда төрт ірі үйдің иесі болды: Лёфстад (әйелінен мұраға алған), Стенинге, Люнг және Мелсакер. Ол сондай-ақ Швеция мен Финляндияда кен орындарына, жерлерге, ормандарға және темір қорыту зауыттарына ие болды, сондай-ақ Швецияның Шығыс Индия компаниясының үлкен үлесіне ие болды, бұл елдегі ең табысты кәсіпорын еді. Ферсеннің төрт баласы болды: Аксель фон Ферсен кіші және Софи фон Ферсен, сондай-ақ оның әйелі Хедвиг Катарина Де ла Гардиден туған Фабиан Рейнхольд фон Ферсен және Хедвиг Элеонора фон Ферсен.

A son of Lieutenant General Hans Reinhold von Fersen and his wife Countess Eleonora Margareta Wachtmeister (1684–1748), he entered the Swedish Life Guards in 1740, and from 1743 to 1748 was in the French service in the Royal Suedois, where he rose to the rank of brigadier. His brother was Count Carl von Fersen (1716 1786). In the Seven Years' War Fersen distinguished himself during the operations round Usedom and Wollin in 1759, when he inflicted serious loss on the Prussians. But it is as a politician that he is best known. A member of the Hat party, at the Riksdag of 1755–1756, he was elected Lord Marshal and served three non consecutive terms in that post before the Revolution of 1772. In 1756 he defeated the projects of the court for increasing the royal power; but, after the disasters of the Seven Years' War, returned to court. On the accession of the Caps to power in 1766, Fersen refused to employ the Guards to keep order in the capital when King Adolf Frederick of Sweden, driven to desperation by the demands of the Caps, abdicated, and a seven days’ interregnum ensued. At the ensuing Riksdag of 1769, when the Hats returned to power, Fersen was again elected marshal of the diet, but he made no attempt to redeem his pre election pledges to Crown Prince Gustavus (later Gustav III) that he would carry out a very necessary reform of the constitution, and thus involuntarily contributed to the subsequent establishment of absolutism. When Gustav ascended the throne in 1772, and attempted to reconcile the two factions by a composition which aimed at dividing all political power between them, Fersen said he despaired of quickly bringing the people back to the path of virtue and patriotism, after more than half a century of licence and corruption. Nevertheless, he consented to open negotiations with the Caps, and was the principal Hat representative on the abortive composition committee. During the revolution of August 1772, Fersen remained a passive spectator of the overthrow of the constitution, and was one of the first whom Gustavus summoned to his side after his triumph. He obstructed the measures of Gustav III, whom he is said to have treated with colossal insolence, for several years. There was a slight collision between them as early as the diet of 1778, but at the diet of 1786, Fersen led the opposition against the king's financial measures, which were consequently rejected. He and twenty of his friends were arrested in 1789, leading to the collapse of the opposition; however, he was quickly released and thereafter remained aloof from politics. His book Historiska Skrifter is mainly autobiographical, but its historical accounts are often biased. He was one of the richest men in the realm. He was the lord of four grand houses in Sweden: Löfstad [inherited through his wife], Steninge, Ljung and Mälsåker. He also owned mines, land, forests and iron foundries in Sweden and Finland, and a large share of Sweden's East India Company, the country's most profitable undertaking ever. Fersen was the father of Axel von Fersen the Younger and Sophie von Fersen, two of his four children with his wife Hedvig Catharina De la Gardie. His other two children were Fabian Reinhold von Fersen and Hedvig Eleonora von Fersen.